Кіріспе

Солтүстік Америкадағы миссионер Дэвид Брейнерд (20 сәуір 1718 – 9 қазан 1747) – американдық пресвитериан пасторы және Нью-Джерси штатының Делавэр индейлері арасындағы американдықтарға миссионер. Уильям Кэри және Джон Эллиот сияқты миссионерлер, сондай-ақ Брейнердтің туысы, Екінші Ұлы Ояну уағызшысы Джеймс Брейнерд Тейлор (1801–1829) оны үлгі еткен.

Ерте өмір

Дэвид Брейнерд 1718 жылғы 20 сәуірде Коннектикут штатының Виргинвилл қаласында Коннектикут заң шығарушысы Джеббедияхонас пен Дороти отбасында дүниеге келді. Оның тоғыз бауыры болды, олардың бірі Доротидің алдыңғы некесінен туған баласы еді. Әкесі 1727 жылы 46 жасында, ал анасы бес жылдан кейін қайтыс болғандықтан, ол он үш жасында жетім қалды. Анасы қайтыс болғаннан кейін Брейнерд Шығыс Хаддамға үлкен әпкесі Джерушамен бірге тұруға көшті. Он тоғыз жасында Дурхам маңындағы ферманы мұраға алды, бірақ бір жылдан кейін Йель университетіне түсуге дайындалу үшін Шығыс Хаддамға қайта оралды. 1739 жылғы 12 шілдеде ол "айтылмас құдіреттілік" сезімін бастан өткергенін және бұл оның "жүрегімен Құдайды дәріптеуге, Оны таққа отырғызуға және 'ең алдымен Оның Патшалығын іздеуге' деген ынтасын оятқанын" жазды. Бұл евангелистік ғалымдар тарапынан нанымға келген тәжірибе ретінде түсіндірілді.

Қызметке дайындалу

Екі айдан кейін ол Йель университетіне оқуға түсті. Йель университетіндегі екінші жылында, ол туберкулезден қан түкіріп ауырғандықтан үйіне қайтарылды. 1740 жылғы қарашада ол қайтып келгенде, Йельде профессорлық-оқытушылық құрам мен студенттер арасында шиеленіс пайда бола бастады, себебі қызметкерлер Джордж Уайтфилд, Гилберт Теннент, Эбенезер Пембертон және Джеймс Давенпорт сияқты келуші уағыздаушылардың ықпалымен туған студенттердің рухани ынтасын артық деп есептеді. Брайнерд қызметкерлердің дінсіздігі туралы пікір білдіргені үшін университеттен шығарылды. Жақында қабылданған заң бойынша, Коннектикут штатында министрлерді қызметке тағайындау үшін Гарвард, Йель немесе еуропалық білім орнының дипломы болуы міндетті болды. Сондықтан Брайнерд өзінің жоспарларын қайта қарастыруға мәжбүр болды. 1742 жылы Брайнерд "Жаңа Нұр" деп белгілі евангелистер тобынан уағыз айтуға лицензия алды. Осының нәтижесінде ол Нью-Джерсидегі жетекші пресвитериан Джонатан Дикинсонның назарына ілікті, ол Брайнердті Йельге қайта орналастыруға тырысты, бірақ сәтсіз болды. Оның орнына Дикинсон Брайнердке Шотландиядағы Христиандық Білімді Тарату Қоғамының қолдауымен американдықтар арасында миссионерлік қызметке берілуін ұсынды. Ол 1742 жылғы 25 қарашада осы миссионерлік қызметке бекітілді.

Миссияға кірісу

1 сәуірде 1743 жылы Лонг-Айлендтегі шіркеуде қысқа ғана қызметтенгеннен кейін, Брейнерд американдықтар арасында миссионерлік қызметін бастады, ол 1746 жылдың соңына дейін, денсаулығы нашарлағанға дейін жалғастырды. Өмірінің соңында ол депрессияға, жалғыздыққа және азық-түлік жетіспеушілігіне ұшырады. Оның алғашқы миссионерлік тапсырмасы қазіргі Нью-Йорк штатының Нассау қаласының жанындағы мохикандықтардың Каунамик елді мекенінде болды. Брейнерд бір жылға сонда қалды. 1743 жылы ол Пенсильвания штатының Бейтлехем қаласының солтүстік-шығысындағы Делавэр өзені бойындағы Делавэр үндістері арасында жұмыс істеуге қайта тағайындалды, онда ол тағы бір жыл болды, осы кезде Ньюарк пресвитериі оны дін қызметкері етіп бекітті. Осы жылдары ол миссионерлік қызметтен бас тартып, шіркеу пасторы болу туралы бірнеше ұсыныстан бас тартты. Ол өз күнделігінде былай деп жазды:

“[Мен] өмірдегі басқа жағдайлар немесе істер туралы ойлауда еркіндікке ие бола алмадым: Менің жалғыз тілегім – мүшріктердің дінін өзгерту еді, ал менің барлық үмітім – Құдайда болды: Құдай маған достарымды көру, жақын таныстарыммен қайта қосылу және дүниелік ыңғайлылықтарды сезіну үмітімен өзімді қуантуға немесе жұбатуға рұхсат бермейді”.

Шіркеу мен миссияға әсері

Ол бірнеше адамды өз дініне өткізді, бірақ 1800 жылдары оның өмірі туралы жазылған кітаптар арқасында кеңінен танылды. Оның күнделігі 1746 жылы Шотландияның Христиандық білімді тарату қоғамы тарапынан екі бөлімге бөлініп жарияланды. Брайнердтің кейінгі ұрпақтарға тигізген әсерінің көп бөлігі Джонатан Эдвардс құрастырған және 1749 жылы алғаш рет «Кейінгі пастор Дэвид Брайнердтің өмірі туралы есеп» деген атпен жарияланған өмірбаянымен байланысты. Ол бірден танымал болды, ал XVIII ғасырдың теологы Джон Уэсли: «Әрбір уағыздаушы Дэвид Брайнердтің өмірбаянын мұқият оқысын» деп кеңес берді. XVIII ғасырдан бастап миссионерлер де осы өмірбаяннан шабыт пен күш алды. Гидеон Хоули қиындыққа тап болғанда былай деп жазды: «Маған адамдықтан артық [адам немесе табиғаттан артық] нәрсе керек, менің оған үлкен қажетім бар. Мен Киелі кітапты және мырза Брайнердтің өмірін оқыдым, мен өзіммен бірге алып келген жалғыз кітаптар осы еді, және олардан сәл көмек таптым». Джонатан Эдвардстың Брайнердтің өмірбаянының өміріне әсер еткенін айтқан басқа миссионерлердің ішінде Генри Мартин, Уильям Кэри, Джон Элиот және Адонирам Джадсон бар. Лафайетт колледжінің студенттері Брайнердтің ілімдеріне негізделген «Христиандық миссионерлік істі және әлемді жаңаруды ілгерілету» мақсатындағы Брайнерд Евангелистік қоғамын құрды. 1902 жылы олар өздерінің діни жиналыстарын өткізу үшін және кампуста демалыс орталығы ретінде пайдалану үшін Брайнерд залын (қазір Хогг залы) салдырды.

Мұрағаттық жинақтар

Филадельфия, Пенсильваниядағы Пресвитериандық тарихи қоғамы Дэвид Брайнердке қатысты құжаттарды сақтайды, олардың ішінде Брайнердтің шамамен 1743 жылы Rev. Джозеф Белламиға жазған хаты және Англикан дінбасы Rev. Артур Беннетттың Брайнердтің жарияланған еңбектеріне қатысты жазбалары бар.