Кіріспе

Ямамото Цунетомоның самурай өміріне арналған нұсқаулығы

Хагакуре (Kyūjitai: ; Shinjitai: ; «Жасырын жапырақтар» немесе «Жасырын жапырақтар») немесе Хагакуре Кикигаки (葉隠聞書) – жауынгерге арналған практикалық және рухани нұсқаулық. Бұл кітап Жапониядағы Сага префектурасының үшінші билеушісі Набесима Мицусигедің (10.07.1632 – 2.07.1700) бұрынғы адамы Ямамото Цунетомоның түсіндірмелерінен құрастырылған. Ол 1709-1716 жылдар аралығында Цунетомомен болған әңгімелерінен осы түсіндірмелерді жинады; бірақ көп жылдар өткен соң ғана жарияланды. Самурайлардың соғысы ресми түрде санкцияланбаған кезде жазылған бұл кітап, соғыс болмаған жағдайда жауынгерлік топты сақтау мәселесімен күреседі және автордың өзі дүниеге келмей тұрып жоғалып кеткен әлемге деген құштарлығын көрсетеді. Хагакуре жазылғаннан кейін екі ғасыр бойы ұмытылып, Тынық мұхиты соғысы кезінде Жапон империясының қарулы күштерінің басты нұсқаулығы ретінде танылды. Хагакуре «Самурай кітабы», «Набесиманың афоризмдері» немесе «Хагакуре афоризмдері» деп те аталады.

Мазмұны

Кітапта Ямамотоның бушидоға, яғни самурайлардың жауынгерлік кодексіне қатысты пікірлері жазылған. Хагакуре кейде бушидоның іс жүзінде "Өлім жолы" екенін, немесе адам өлгендей өмір сүруді, ал самурай әйеліне/феодалына адал болу үшін кез келген сәтте өлуге дайын болу керектігін айтады. Оның "жауынгердің жолы – өлім" деген сөзі бушидоның құрбандыққа дайындық қағидаларын жиынтықтаған. Хагакуре мәтіні кейде бушидо – өлім кодексі деген мағынада дұрыс түсінілмейді. Дегенмен, нағыз мағынасы – өлімді үнемі есте ұстау арқылы адамдар еркіндіктің жоғары деңгейіне жете алады, осылайша "жауынгерлік қызметін толыққанды атқаруға мүмкіндік алады".

Тарихи контекст

1638 жылы Токугава шогунаты Шимабара көтерілісін басып, содан кейін Жапония шамамен екі ғасыр бойы соғыс көрмеді. Самурайлар арасындағы жеке даулар мен жекпе-жектер де тоқтатылды. Ямамото Цунетомо 1659 жылы, ресми түрде рұхсат етілген самурайлардың шайқасы аяқталғаннан кейін дүниеге келді. Оның жекелеген шайқаста тәжірибесі болған жоқ, және жұмыс істеген кезде ол хатшы болып жұмыс істеді. 1600-жылдардың соңы мен 1700-жылдардың басында самурайлар соғыс болмаған жағдайда жауынгерлік топты сақтап қалу мәселесімен бетпе-бет келді, ал "Хагакуре" осы беймәлімдікті көрсетеді. Автордың өмірінің соңында жазылған бұл кітап, оның өміріне дейін жоғалып кеткен әлемге деген сағынышын көрсетеді.

Қабылдау

Хагакуре екі ғасыр бойы естен шығып қалды. Алғашқы қазіргі заманғы басылымы 1900 жылы жарық көрді, бірақ ғасырдың алғашқы онжылдықтарында оған көп назар аударылмады. Хагакуре самурайлардың шешуші кітабы ретінде Тынық мұхиты соғысы кезінде ғана танылды. Марк Равинаның сөзінше, "Бұл еңбек самурай дәстүрін баяндаудың орнына, жапон әскерінің жапон сарбаздары самурайлық тәжірибе туралы қандай пікірде болуы керек екенін көрсететін мысал болып табылады". 1999 жылғы американдық гангстерлік фильм «Ghost Dog: The Way of the Samurai» фильмінде Хагакуреден алынған цитаталар повествованиелық құрал ретінде қолданылды.