Жилль Менаж: Француз ғалымының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Француз ғалымы (1613–1692)

Жиль Менаж (menaж; 15 тамыз 1613 – 23 шілде 1692) – француз ғалымы.

Өмірбаян

Ол Анжеде король адвокаты Гийом Менаждың ұлы болып дүниеге келді. Жақсы жады мен білімге құштарлығы оны әдеби және кәсіби оқудан жылдам өткізді, ал жиырмаға толғанға дейін Анжедегі сотта жұмыс істеді. 1632 жылы ол Париж Парламенті алдында бірнеше істі қорғады. Денсаулығына байланысты заңгерлік мамандығын тастап, дін қызметкеріне айналды. Қасиетті міндеттерді қабылдамай-ақ Мондидье преоры болды және бірнеше жыл кардинал де Ретцтің (кейін Париж архиепископының көмекшісі) үйінде тұрды, онда әдебиетпен айналысуға мүмкіндік алды. 1648 жылдан кейін ол өзінің демеушісімен келіспей, Париж Notre-Dame соборының монастырындағы үйге көшіп, әдетте сейсенбі кештері "Меркуриалдық жиналыстар" деп аталатын әдеби үйірмелерді жинады. Жан Шапелен, Поль Пеллисон, Валентин Конрарт, Жан-Франсуа Сарразин және Дю Бос осы үйірмелердің тұрақты қатысушылары болды. Ол кейін көрнекті жазушы болған Мари-Мадлен Файеттің тәрбиешісі болды және оған өте жақын болды. Ол Флоренциядағы Accademia della Crusca академиясына қабылданды, бірақ оның өткір сарказмы Француз академиясынан шеттетуіне себеп болды. Менаж көптеген жауларын тапты және Бойло мен Мольердің сын-естеулеріне ұшырады. Мольер оны "Сәби әйелдер" пьесасындағы Vadius педант рөлінде бейнеледі, бірақ Менаж оны елемегендей болды. 1664 жылы Лондонда Диоген Лаэрттің "Ең көрнекті философтардың өмірбаяндары" еңбегінің басылымын жариялады, онда Аристотельдің жарияланбаған анонимді өмірбаяны бар; бұл өмірбаян Ингемар Дюрингтің сынды басылымынан бұрын "Vita Menagiana" деп аталды (Аристотель ежелгі биографиялық дәстүрде, Стокгольм: Almqvist & Wiksell 1957; қайта басылды, Нью-Йорк, Garland, 1987, 80–93 беттер), ал кейін "Vita Hesychii" деп аталды (Милеттік Хесихийге жатқызылуы күмәнді). 1690 жылы ол Диоген Лаэрттің еңбегіне "Historia Mulierum Philosopharum" қосымшасын жариялады. Бұл еңбекте ол ежелгі авторлардың кітаптарын зерттеу барысында тапқан 65 әйел философ туралы ғылыми деректерді жинақтады. Ол осы әйелдердің тарихын жазуды көздеді және өз еңбегін Анна Лефвр Дасьеге (1654 – 17 тамыз 1720) арнады, оны кіріспесінде "қазіргі және өткен заманның ең білімді әйелі" деп сипаттады. Менаж 1692 жылдың 23 шілдесінде Парижде қайтыс болды. Оның өлімінен кейін достары оның өткір әңгімелері мен үстел басында айтқан сөздерінің жинағын "Menagiana" деген атпен жариялады. Бернар де ла Моннойдың осы жинақтың басылымы (2 том, 1693/4) кең танылды.

He was born at Angers, the son of Guillaume Ménage, king's advocate at Angers. A good memory and enthusiasm for learning carried him quickly through his literary and professional studies, and he practised at the bar at Angers before he was twenty. In 1632, he pleaded several causes before the parlement of Paris. Illness caused him to abandon the legal profession for the church. He became prior of Montdidier without taking holy orders, and lived for some years in the household of Cardinal de Retz (then coadjutor to the Archbishop of Paris), where he had leisure for literary pursuits. Some time after 1648, he quarrelled with his patron and withdrew to a house in the cloister of Notre Dame de Paris, where he gathered round him on Wednesday evenings those literary assemblies which he called "Mercuriales." Jean Chapelain, Paul Pellisson, Valentin Conrart, Jean François Sarrazin and Du Bos were among the habitués. He was tutor to Marie Madeleine Fayette, later the great writer, to whom he was very attached. He was admitted to the Accademia della Crusca of Florence, but his caustic sarcasm led to his exclusion from the Académie française. Ménage made many enemies and suffered under the satire of Boileau and of Molière. Molière immortalized him as the pedant Vadius in Les Femmes savantes, a portrait Ménage pretended to ignore. In 1664 he published at London an edition of the Lives of Eminent Philosophers by Diogenes Laërtius that contains an unedited anonymous life of Aristotle; this life was known as 'Vita Menagiana' before the critical edition by Ingemar Düring, (Aristotle in the Ancient Biographical Tradition Stockholm: Almqvist & Wiksell 1957; reprinted New York, Garland, 1987, pp. 80–93) with the title 'Vita Hesychii' (the attribution to Hesychius of Miletus is controversial). In 1690, he also published a supplement to the work of Diogenes Laërtius titled Historia Mulierum Philosopharum. It is more than a scholarly compilation of 65 women philosophers he had found from his studies of the books of ancient writers. He intended to create a history for these women and dedicated his work to Anne Lefevre Dacier (1654 – 17 August 1720), whom he described in his introduction as "the most learned of women whether of the present or the past." Ménage died in Paris on 23 July 1692. After his death, his friends published, under the title of Menagiana, a collection of his witticisms and table talk. The edition of this collection by Bernard de la Monnoye (2 vols., 1693/4) has found favor.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Әйел философтар тарихы, латын тілінен Беатрис Х. Зедлердің кіріспесімен аударылған, Ланхам: Америка университетінің баспасы (1984)