Джон Брайт: Британ саяхатшысы және еркін сауда жақтасы

Кіріспе

Британдық радикалдық және либералдық мемлекет қайраткері (1811–1889)

Джон Брайт (16 қараша 1811 – 27 наурыз 1889) – британдық радикалдық және либералдық мемлекет қайраткері, өзінің заманының ең көрнекті шешендерінің бірі және еркін сауда саясатын қолдаушы. Квакер дінінің өкілі Брайт астық заңдарымен күрескенімен әйгілі. Ричард Кобденмен бірлесіп, ол астық заңдарын жою мақсатындағы Астыққа қарсы лиганы (Anti Corn Law League) құрды, бұл заңдар азық-түлік бағасын өсіріп, импорттық бидайға салық салу арқылы жер иелерінің мүдделерін қорғады. 1846 жылы астық заңдары жойылды. Брайт Кобденмен бірге тағы бір еркін сауда жобасы – 1860 жылғы Кобден-Шевалье келісімінде де жұмыс істеді, бұл Ұлыбритания мен Екінші француз империясы арасындағы өзара байланысты күшейтті. Бұл шара француз экономисі Мишель Шевальемен бірлесіп жүзеге асырылды және парламенттің француздарға деген күмәніне қарамастан сәтті аяқталды. Брайт 1843 жылдан 1889 жылға дейін Парламент палатасында еркін сауданы, сайлау реформасын және діни бостандықты қолдады. Ол Қырым соғысына қарсы біржақты оппозиция жасады; сондай-ақ Уильям Эварт Гладстонның Ирландия үшін ұсынған өзін-өзі басқару идеясына да қарсы болды. Ол өзін орта таптың өкілі деп есептеді және жер иелерінің жеңілдіктеріне қарсы күресті. Ирландия мәселесінде ол англикандардың саяси жеңілдіктерін жоюға, Ирландия шіркеуін мемлекеттен бөліп шығаруға және жерді католик шаруаларына беруге бағытталған жер реформасын бастауға ұмтылды. Ол "парламенттердің анасы" деген сөз тіркесін қалыптастырды.

Ерте өмір

Брайт Англияның Ланкашир графтығындағы Гринбанк, Рочдейл қаласында дүниеге келді – Индустриялық революцияның алғашқы орталықтарының бірі. Оның әкесі Джейкоб Брайт 1809 жылы Рочдейлде мақта фабрикасын ашқан, зор құрметке ие квакер болған. Джейкобтың әкесі, Ыбырайым, Уилтширдегі шаруа болған. Ол 18 ғасырдың басында Ковентриге көшіп, сонда қалған. Джейкоб Брайт Достар қоғамының Акворт мектебінде білім алды және Дербиширдегі Нью-Миллсте фустиан өндірушісінің шәкірті болды. Джон Брайт – оның екінші әйелі Марта Вудтан туған ұлы, ол Болтон-ле-Мурс қаласындағы квакер дүкеншісінің қызы еді. Акуорт мектебінде білім алған ол мінезді әйел, талғампаздыққа ие болған. Бұл некеден он бір бала дүниеге келді, олардың үлкені – Джон. Оның інісі Джейкоб Брайт – депутат және қала әкімі болды. Оның әпкелері Присцилла Брайт Макларен (күйеуі Дункан Макларен – депутат) және Маргарет Брайт Лукас еді. Джон нәзік денелі бала болғандықтан, үйіне жақын жердегі Уильям Литтлвуд басқарған пансионға күндізгі оқушы ретінде жіберілді. Ол бір жыл Акуорт мектебінде, екі жыл Йорк қаласындағы Бутэм мектебінде, бір жарым жыл Клитроеге жақын Ньютон қаласында оқыды. Кейін ол мектепте латын және грек тілдерін көп үйренбегенін, бірақ анасы тәрбиелеген ағылшын әдебиетін жақсы көргенін, сондай-ақ сыртқы саяхаттарға құштар болғанын айтты. Он алты жасында ол әкесінің фабрикасында жұмыс істеп, кейіннен бизнесте серіктес болды. Рочдейлде Джейкоб Брайт жергілікті шіркеу салығына қарсы оппозицияның жетекшісі болды. Рочдейл парламенттік реформа қозғалысында да белсенділік танытты, нәтижесінде қала реформа туралы заң бойынша өкілдікке ие болды. Джон Брайт екі науқанға да қатысты. Ол бейтарап дін өкілі болды және ата-бабаларының арасында Джордж Фокс досы, Достар діни қоғамының қуғынға ұшыраған және түрмеге қамалған уағызшыларының бірі Джон Граттон болғанымен мақтанды. Оның саяси қызығушылығы, әдетте, 1830 жылғы Престон сайлауында оянды, онда Эдвард Стэнли ұзақ күрес соңын Генри "Оратор" Ханттан жеңіліске ұшырады. Бірақ Рочдейлдің жасөспірімдер тобын құрған кезде Брайт алғаш рет көпшілік алдында сөйлеуді үйренді. Бұл жастар ауылдарға барып, шаруа үйінен орындық алып, ашық ауада жиналыстарда сөйлейтін. Джон Брайттың алғашқы импровизациялық сөзі – әлгіндей бір жиналыста айтылды. Брайт жазбаларын шатастырып, сөйлеуден қалып қойды. Төраға бір ән оқыды, ән айтылып жатқанда Брайтқа жазбаларын қоя салып, ойына келгенін айтуын бұйырды. Брайт мойынсұнып, бастапқыда қынжылды, бірақ тілі шешілді және өте жақсы сөйледі, әйтсе де кейде дұрыс емес сөздер қолданды. Осы жылдардағы оқиғалар Ұлыбритания мен АҚШ-та оның мансабының соңына дейін тарады, сондықтан жас Корнелл университетінің студенттері оны Ирвинг әдеби қоғамы сияқты іс-шаралардың үлгісі ретінде қарастырды. Бірақ кейбір жағдайларда ол сөзін жаттап алды. 1832 жылы ол Rev. Джон Алдиске, танымал баптист пасторына, жергілікті Киелі кітап оқу жиналысына бірге баруын сұрады. Алдис мырза оны ақылды және ойлы, бірақ кездесуге бара жатқанда шаршаған жас адам ретінде сипаттады. Жиналыста ол жігерлендіретін сөз сөйледі, ал үйге қайтып бара жатқанда кеңес сұрады. Алдис мырза оған сөздерін жаттап алмауға, кейбір үзінділерді және қорытынды сөзді жаттап алуға кеңес берді. Бұл "көпшілік алдында сөйлеудің алғашқы сабағы", деді Брайт, оны жиырма бір жасында алған. Бірақ ол сол кезде қоғамдық мансапты жоспарламаған еді. Ол өте табысты кәсіпкер, үйінде бақытты, туған қаласының әлеуметтік, білім беру және саяси өміріне қатысуға әрқашан дайын болды. Рочдейл әдеби және философиялық қоғамын құрған ол оның пікірталастарына белсенді қатысты және Шығысқа саяхаттан оралғаннан кейін қоғамға саяхаты туралы лекция оқыды.

Bright was born at Greenbank, Rochdale, in Lancashire, England—one of the early centres of the Industrial Revolution. His father, Jacob Bright, was a much respected Quaker, who had started a cotton mill at Rochdale in 1809. Jacob's father, Abraham, was a Wiltshire yeoman, who, early in the 18th century, moved to Coventry, where his descendants remained. Jacob Bright was educated at the Ackworth School of the Society of Friends, and apprenticed to a fustian manufacturer at New Mills, Derbyshire. John Bright was his son by his second wife, Martha Wood, daughter of a Quaker shopkeeper of Bolton le Moors. Educated at Ackworth School, she was a woman of great strength of character and refined taste. There were eleven children of this marriage, of whom John was the eldest surviving son. His younger brother was Jacob Bright, an MP and mayor. His sisters included Priscilla Bright McLaren (whose husband was Duncan McLaren MP) and Margaret Bright Lucas. John was a delicate child and was sent as a day pupil to a boarding school near his home, kept by William Littlewood. A year at the Ackworth School, two years at Bootham School, York, and a year and a half at Newton, near Clitheroe, completed his education. He later claimed to have learned little Latin and Greek at school, but instead acquired a love of English literature, which his mother fostered, and a love of outdoor pursuits. In his sixteenth year, he entered his father's mill, and in due time became a partner in the business. In Rochdale, Jacob Bright was a leader of the opposition to a local church rate. Rochdale was also prominent in the movement for parliamentary reform, by which the town successfully claimed to have a member allotted to it under the Reform Bill. John Bright took part in both campaigns. He was an ardent Nonconformist, proud to number among his ancestors John Gratton, a friend of George Fox, and one of the persecuted and imprisoned preachers of the Religious Society of Friends. His political interest was probably first kindled by the Preston election in 1830, in which Edward Stanley, after a long struggle, was defeated by Henry "Orator" Hunt. But it was as a member of the Rochdale Juvenile Temperance Band that Bright first learned public speaking. These young men went out into the villages, borrowed a chair of a cottager, and spoke from it at open air meetings. John Bright's first extempore speech was at a temperance meeting. Bright got his notes muddled and broke down. The chairman gave out a temperance song, and during the singing told Bright to put his notes aside and say what came into his mind. Bright obeyed, began with much hesitancy, but found his tongue and made an excellent address, although sometimes he spoke with a confused syntax. Tales of these early years circulated through Britain and the United States late into his career, to the extent that students at institutions such as the young Cornell University regarded him as an exemplar for activities such as the Irving Literary Society. On some early occasions, however, he committed his speech to memory. In 1832 he called on the Rev. John Aldis, an eminent Baptist minister, to accompany him to a local Bible meeting. Mr Aldis described him as a slender, modest young gentleman, who surprised him by his intelligence and thoughtfulness, but who seemed nervous as they walked to the meeting together. At the meeting he made a stimulating speech, and on the way home asked for advice. Mr Aldis counselled him not to learn his speeches, but to write out and commit to memory certain passages and the peroration. This "first lesson in public speaking", as Bright called it, was given in his twenty first year, but he had not then contemplated a public career. He was a fairly prosperous man of business, very happy in his home, always ready to take part in the social, educational and political life of his native town. A founder of the Rochdale Literary and Philosophical Society, he took a leading part in its debates, and on returning from a holiday journey in the east, gave the society a lecture on his travels.

Кобден және жүгері заңдары

Ол алғаш рет Ричард Кобденмен 1836 немесе 1837 жылы танысты. Кобден жаңа құрылған Манчестер корпорациясының альдерманы болды, ал Брайт Рочдейлдегі білім беру жиынында сөйлеу үшін оған жүгіну үшін барды. Кобден келісті, ал жиында Брайттың қысқа сөзіне әсерленіп, оны жүгері заңдарына қарсы сөйлеуге шақырды. Оның жүгері заңдарына қарсы алғашқы сөйлеген сөзі 1838 жылы Рочдейлде болды, және сол жылы ол 1839 жылы Анти-жүгері заңдары лигасының құрылуына қатысқан Манчестердің уақытша комитетіне қосылды. Ол әлі де жергілікті белгілі адам болды, барлық қоғамдық қозғалыстарға қатысып, әсіресе Джон Филденнің ұсынған фабрика заңдарына және Рочдейл шіркеуінің салымына қарсы тұрды. 1839 жылы ол "Бір күл" деп атаған үй салдырды және Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы квакер миссионері Рейчелдің (туған Брэгг) және былғары өңдеуші Джонатан Пристманның қызы Элизабетке үйленді. Сол жылдың қараша айында Болтонда Шотландияда Анти-жүгері заңдары бойынша сапардан оралған Авраам Полтонның құрметіне кеш өткізілді. Кобден мен Брайт сөз сөйледі, ал кеш екі болашақ көшбасшының еркін сауда платформасында бірінші рет бірге пайда болғандығымен есте қалды. Лига тарихшысы Брайтты «өз қаласынан тыс жиынға алғаш рет келген, энергиясымен және мәселенің мәнін түсінуімен үлкен қозғалыста жетекші рөл атқаруға қабілетті екенін көрсеткен жас адам» деп сипаттайды. 1840 жылы ол Рочдейл шіркеуінің салымына қарсы қозғалыс бастады, шіркеу ауласындағы қабір тасынан сөйледі, ол төмендегі аңғардағы қалаға қарап тұрды. Оның қызы Хелен дүниеге келді, бірақ оның жас әйелі ұзақ аурудан кейін 1841 жылдың қыркүйегінде туберкулезден қайтыс болды. Лимингтонда қайтыс болғаннан кейін үш күннен кейін Кобден оны көруге келді. «Мен қайғының ең терең шыңында болдым», - деді Брайт 1877 жылы Брэдфордта досының ескерткішін ашқанда, «деярлы үмітсіздікке ұшырадым, өйткені үйімнің өмірі мен шуағы сөндірілді». Кобден көңіл айту айтты, бірақ «кейін ол көтеріліп: «Ағылшынның мыңдаған үйлерінде әйелдер, аналар мен балалар аштықтан өліп жатыр. Енді, қайғыңыздың алғашқы толқыны басылғаннан кейін, мен сізді маған қосылуға шақырамын, және біз жүгері заңдары жойылғанша тынығуды қоймаймыз». Мен оның шақыруын қабылдадым», - деп қосты Брайт, «сол кезден бастап біз қабылдаған шешімімізге жету үшін тырысып еңбек еттік».

He first met Richard Cobden in 1836 or 1837. Cobden was an alderman of the newly formed Manchester Corporation, and Bright went to ask him to speak at an education meeting in Rochdale. Cobden consented, and at the meeting was much struck by Bright's short speech and urged him to speak against the Corn Laws. His first speech on the Corn Laws was made at Rochdale in 1838, and in the same year he joined the Manchester provisional committee which in 1839 founded the Anti Corn Law League. He was still only the local public man, taking part in all public movements, especially in opposition to John Fielden's proposed factory legislation, and to the Rochdale church rate. In 1839 he built the house which he called "One Ash", and he married Elizabeth, daughter of the Quaker minister Rachel (born Bragg) and the tanner Jonathan Priestman of Newcastle upon Tyne. In November of the same year there was a dinner in Bolton in honour of Abraham Paulton, who had just returned from an Anti Corn Law tour in Scotland. Among the speakers were Cobden and Bright, and the dinner is memorable as the first occasion on which the two future leaders appeared together on a Free Trade platform. Bright is described by the historian of the League as "a young man then appearing for the first time in any meeting out of his own town, and giving evidence, by his energy and by his grasp of the subject, of his capacity soon to take a leading part in the great agitation." In 1840 he led a movement against the Rochdale church rate, speaking from a tombstone in the churchyard, where it looks down on the town in the valley below. A daughter, Helen, was born to him; but his young wife, after a long illness, died of tuberculosis in September 1841. Three days after her death at Leamington, Cobden called to see him. "I was in the depths of grief", said Bright, when unveiling the statue of his friend at Bradford in 1877, "I might almost say of despair, for the life and sunshine of my house had been extinguished." Cobden spoke some words of condolence, but "after a time he looked up and said, 'There are thousands of homes in England at this moment where wives, mothers and children are dying of hunger. Now, when the first paroxysm of your grief is past, I would advise you to come with me, and we will never rest till the Corn Laws are repealed.' I accepted his invitation", added Bright, "and from that time we never ceased to labour hard on behalf of the resolution which we had made."

Парламентке: Дурхам депутаты

1841 жылғы жалпы сайлауда Кобден Чешир графтығының Стокпорт қаласына сайланды, ал 1843 жылы Брайт Дархемде өткен қосымша сайлауда еркін сауда жақтасы болды. Ол жеңіліске ұшырады, бірақ оның қарсыласы сот арқылы депутаттығынан шеттетілді, екінші сайлауда Брайт қайтадан сайланды. Ол Кобденнің басты серігі ретінде танылды және Төменгі палатада күдік пен жаугершілікпен қарсы алынды. Астық заңын жою қозғалысында екеуі бір-бірін толықтырды. Кобден саяси философтың сабырлылығы мен сенімділігін көрсетті, ал Брайт халыққа сөз сөйлейтін шешеннің құштарлығы мен ынтасын танытты. Кобден дәлелдер келтірді, Брайт сөз сөйледі, бірақ әңгімеге шақыруды қосты. Қазіргі заманда ешбір шешен осылай жылдам дамыған емес. Кобден оны 1841 жылы өзіне шақырғанға дейін өз округінен тыс жерде танылмаған еді, ал ол 1843 жылғы сессияның соңында парламентке үлкен беделмен кірді. Ол Англия мен Шотландияны аралап, үлкен жиналыстарда сөз сөйледі және көбінесе оларды өз жағына тартты. Ол Лондондағы Астық заңын жою лигасы өткізген конференцияда жетекші рөл атқарды, Сюссекс герцогына, сол кездегі ішкі істер министрі сэр Джеймс Грэмге, сондай-ақ Сауда кеңесінің хатшысы және орынбасары лорд Рипон мен Гладстонға өкілдік етті. "Рочдейлдік Джон Брайт" сөз сөйлейтіні жарияланғанда, көпшілік жиналатын. Ол соңғы рет 1843 жылғы 15 наурызда Дрюри Лейн театрында өткен үлкен жиналыста жарияланды, содан кейін оның аты жеткілікті болды. Ол 1843 жылғы 28 шілдеде Дурхам қаласынан сайланған депутат ретінде Төменгі палатаға келді және 7 тамызда Еварттың импорттық баж салығын төмендету туралы ұсынысын қолдап, алғашқы сөзін сөйледі. Ол "Дурхам қаласының және Астық заңын жою лигасының өкілі ретінде" келгенін айтты. Оның сөзін тыңдаған депутат оны "орта бойлы, денесі мықты, ашық түсті, ақылды және жағымды келбетті" деп сипаттады. Оның даусы жақсы, айтылуы анық, сөйлеуі ешқандай жағымсыз ерекшеліктерден немесе мінез-құлықтан таза болды. Ол әдеттегі Дос пальтосын киген және палатаның екі жағынан да қызығушылық пен күдікпен қарады. Эварттың ұсынысы қабылданбады, бірақ Кобден мен Брайт бастаған қозғалыс жалғасты. Күзде Лига 100 000 фунт стерлинг жинауға шешім қабылдады, шаруалардың қызығушылығына шаруашылық округтеріндегі үлкен жиналыстар арқылы жүгінді, ал қарашада "Таймс" газеті "Лига – маңызды факт. Оның маңыздылығын жоққа шығару ақымақтық, тіпті асығыс болар еді" деп жариялап, елді таң қалдырды. Лондонда Ковент-Гарден театрында үлкен жиналыстар өтті, онда Уильям Джонсон Фокс басты шешен болды, бірақ Брайт пен Кобден қозғалыстың жетекшілері болды. Брайт Кобден мен өзін қозғалыстың басты қозғаушылары ретінде қарастыруға бейімділікті сынады, ал Кобден Рочдейл аудиториясына ол әрқашан бірінші болып сөйлейтінін, ал Брайт одан кейін сөйлейтінін айтты. Джон Морли айтқандай, оның "көрнекті дарыны" оны аудиториясының сезімдерінің даусыз шебері етіп жасады. Төменгі палатада оның жетістігі баяу болды. Кобденнің дәлелді сөздері Брайттың риторикалық сөздерінен гөрі жақсы қабылданды, ал Джордж Виллиерстің астық заңдарына қарсы жылдық ұсынысы туралы пікірталас кезінде Брайтты шыдамсыздықпен тыңдады, сондықтан ол отыруға мәжбүр болды. Келесі сессияда (1845) ол Ойын заңдарының қолданылуын зерттеуді ұсынды. Сол күні округ депутаттарының кездесуінде сол кездегі премьер-министр Роберт Пил оларға Дарем депутатының қатыгез сөзіне еріп, талқылауға кірмеуге кеңес берді, бірақ комитет талқылаусыз құрылсын деді. Брайт қатыгез болған жоқ, ал Кобден ол өзінің жұмысын керемет атқарды және барлық адамдардан мақтау алды деді. Бұл сөз оның Төменгі палатадағы беделін нығайтты. Осы сессияда Брайт пен Кобден оппозицияға өтті, Кобден Мейнут грантына дауыс берді, ал Брайт оған қарсы дауыс берді. Олар парламенттік өмірде 25 жыл бойы тек бір рет – Оңтүстік Кенсингтонға дауыс беруде – қарама-қарсы лоббилерге өтті. 1845 жылдың күзінде Брайт Кобденді төрт жыл бұрын шақырған қоғамдық мансабында қалдырды. Брайт Шотландияда болғанда, Кобденнен бизнестің қиындықтарына байланысты қоғамдық жұмыстан зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болғанын хабарлаған хат келді. Брайт Кобден зейнеткерлікке шыққан жағдайда Лиганың негізгі күші жойылатынын айтты. "Мен сіздің орныңызды алмасам", - деп жазды ол. "Екінші болып күресе аламын, бірақ менің толыққанды түсінетін қабілетсіздіктерім бар, олардың арқасында мен осындай жұмыста сізден артық бола алмаймын". Бірнеше күннен кейін ол Манчестерге аттанды, "астық заңдарын жоюға себеп болған жаңбыр" астындағы ылғалды күзде, келген соң достарын шақырып, Кобденді қиын жағдайдан құтқаруға көмектесетін ақша жинады. Күрестің шешімді сәті келді. Пилдің 1845 жылғы бюджеті еркін саудаға жасалған алғашқы қадам болды. Жаман егін және картоп шіруі оны астық заңдарын жоюға итермеледі, ал 1846 жылғы 2 шілдеде Манчестерде өткен жиналыста Кобден Лиганы тарату туралы ұсыныс жасады, ал Брайт оны қолдады. Күрестің естелігі ретінде Брайтке 1200 томдық кітапхана сыйға тартылды.

At the general election in 1841 Cobden was returned for Stockport, Cheshire, and in 1843 Bright was the Free Trade candidate at a by election at Durham. He was defeated, but his successful competitor was unseated on petition, and at the second contest Bright was returned. He was already known as Cobden's chief ally and was received in the House of Commons with suspicion and hostility. In the Anti Corn Law movement, the two speakers complemented each other. Cobden had the calmness and confidence of the political philosopher; Bright had the passion and the fervour of the popular orator. Cobden did the reasoning, Bright supplied the declamation, but mingled argument with appeal. No orator of modern times rose more rapidly. He was not known beyond his own borough when Cobden called him to his side in 1841, and he entered parliament towards the end of the session of 1843 with a formidable reputation. He had been all over England and Scotland addressing vast meetings and, as a rule, carrying them with him; he had taken a leading part in a conference held by the Anti Corn Law League in London had led deputations to the Duke of Sussex, to Sir James Graham, then home secretary, and to Lord Ripon and Gladstone, the secretary and undersecretary of the Board of Trade; and he was universally recognised as the chief orator of the Free Trade movement. Wherever "John Bright of Rochdale" was announced to speak, vast crowds assembled. He had been so announced, for the last time, at the first great meeting in Drury Lane Theatre on 15 March 1843; henceforth his name was enough. He took his seat in the House of Commons as one of the members for Durham on 28 July 1843, and on 7 August delivered his maiden speech in support of a motion by Mr Ewart for reduction of import duties. He was there, he said, "not only as one of the representatives of the city of Durham, but also as one of the representatives of that benevolent organisation, the Anti Corn Law League." A member who heard the speech described Bright as "about the middle size, rather firmly and squarely built, with a fair, clear complexion and an intelligent and pleasing expression of countenance. His voice is good, his enunciation distinct, and his delivery free from any unpleasant peculiarity or mannerism." He wore the usual Friend's coat and was regarded with much interest and hostile curiosity on both sides of the House. Mr Ewart's motion was defeated, but the movement of which Cobden and Bright were the leaders continued to spread. In the autumn the League resolved to raise £100,000; an appeal was made to the agricultural interest by great meetings in the farming counties, and in November The Times startled the country by declaring, in a leading article, "The League is a great fact. It would be foolish, nay, rash, to deny its importance." In London great meetings were held in Covent Garden Theatre, at which William Johnson Fox was the chief orator, but Bright and Cobden were the leaders of the movement. Bright publicly deprecated the popular tendency to regard Cobden and himself as the chief movers in the agitation, and Cobden told a Rochdale audience that he always stipulated that he should speak first, and Bright should follow. His "more stately genius", as John Morley calls it, was already making him the undisputed master of the feelings of his audiences. In the House of Commons his progress was slower. Cobden's argumentative speeches were regarded more sympathetically than Bright's more rhetorical appeals, and in a debate on George Villiers's annual motion against the Corn Laws, Bright was heard with so much impatience that he was obliged to sit down. In the next session (1845) he moved for an inquiry into the operation of the Game Laws. At a meeting of county members earlier in the day Robert Peel, then Prime Minister, had advised them not to be led into discussion by a violent speech from the member for Durham, but to let the committee be granted without debate. Bright was not violent, and Cobden said that he did his work admirably, and won golden opinions from all men. The speech established his position in the House of Commons. In this session Bright and Cobden came into opposition, Cobden voting for the Maynooth Grant and Bright against it. On only one other occasion—a vote for South Kensington—did they go into opposite lobbies, during twenty five years of parliamentary life. In the autumn of 1845 Bright retained Cobden in the public career to which Cobden had invited him four years before; Bright was in Scotland when a letter came from Cobden announcing his determination, forced on him by business difficulties, to retire from public work. Bright replied that if Cobden retired the mainspring of the League was gone. "I can in no degree take your place", he wrote. "As a second I can fight, but there are incapacities about me, of which I am fully conscious, which prevent my being more than second in such a work as we have laboured in." A few days later he set off for Manchester, posting in that wettest of autumns through "the rain that rained away the Corn Laws", and on his arrival got his friends together, and raised the money which tided Cobden over the emergency. The crisis of the struggle had come. Peel's budget in 1845 was a first step towards Free Trade. The bad harvest and the potato blight drove him to the repeal of the Corn Laws, and at a meeting in Manchester on 2 July 1846 Cobden moved and Bright seconded a motion dissolving the league. A library of twelve hundred volumes was presented to Bright as a memorial of the struggle.

"Өлі аттың сабағы"

Оксфорд ағылшын сөздігінде бұл тіркес қазіргі мағынасында алғаш рет 1867 жылғы реформа заңына сілтеме жасайтын Брайт қолданған, ол Парламентте демократиялық өкілдікті күшейтуді талап еткен. Ол парламенттің бұл мәселеге деген салқындығын қозғауға тырысу, оның сөзімен айтқанда, "өлі атты қамшылап" жүк тасуға мәжбүрлеумен тең болар еді. Дегенмен, одан он үш жыл бұрын Брайтқа қатысты бір оқиға бар: 1859 жылғы 28 наурызда парламенттік реформаның ұқсас мәселесі талқыланғанда, лорд Элчо Брайттың "қысқы науқанының нәтижелеріне риза болмағанын" және "оған [Брайтқа] "өлі атты қамшылап жатыр" деген сөзді айтқанын" атап өткен.

"Англия - парламенттердің анасы"

Брайт бұл атақты сөзді 1865 жылдың 18 қаңтарында Бирмингемде сайлау құқығының кеңейтілуін қолдаған сөйлеген сөзінде айтқан. Ол көбінесе Ұлыбритания Парламентіне сілтеме ретінде дұрыс емес түсіндіріледі.

Неке және Манчестер

Брайт алғаш рет 1839 жылдың 27 қарашасында Ньюкасл қаласынан Джонатан Пристман мен Рейчел Брэггтің қызы Элизабет Пристманға үйленді. Олардың бір қызы болды – Хелен Пристман Брайт (1840 ж.т.). Бірақ Элизабет 1841 жылдың 10 қыркүйегінде туберкулезден қайтыс болды. Брайт оны жиі барып көріп тұратын, бірақ оның күтімін әпкесі Маргарет жасады. Элизабеттің өтініші бойынша Хелен Пристман Брайтты оның үлкен отбасы тәрбиелеуі тиіс болды. Кейін ол 1847 жылы маусымда Сомерсеттегі Стриттен Уильям Стивенс Кларкқа (1839–1925) үйленді. 1847 жылы Брайт екінші рет Маргарет Элизабет Литамға үйленді, ол Уикфилдтен Эдвард Алдам Литамның қарындасы еді. Олардан жеті бала дүниеге келді, соның ішінде Джон Альберт Брайт пен Уильям Литам Брайт. Брайт 1868 жылы балаларына сабақ беру үшін Лидия Раусты жұмысқа алды. Ол оның қабілеттерін патшайымнан кейін екінші орында тұрды деп бағалады. 1847 жылдың шілдесінде Брайт Милнер Гибсонмен бірге Манчестерден қарсылықсыз сайланды. Жаңа парламентте ол жұмыс уақытын шектеу туралы заңға қарсы шықты және нонконформист болғандықтан ұлттық білім беруді дін қызметкерлерінің бақылауына қарсы сөйледі. 1848 жылы ол Хьюмнің үй шаруашылығының сайлау құқығы туралы ұсынысын қолдады және ойын заңдарын жою туралы заң жобасын енгізді. Лорд Джон Расселл шіркеулік атақтар туралы заң жобасын ұсынғанда, Брайт оны «кішкентай, маңызсыз, жанышқысыз шара» деп атап, оның сәтсіздікке ұшырайтынын болжады. Ол осы парламентте ирланд мәселелері туралы көп сөйледі. 1849 жылы үкімет тарапынан көмек мөлшерлемесі (Ирландияның гүлденген бөліктеріне салынатын салық, ол аралдың қалған бөлігіндегі ашаршылыққа көмектесуге жұмсалатын еді) туралы заң жобасын қолдаған сөзінде ол екі жақтан да ыстық қолдау алды және Дизраэли оны осы жиналыстың беделін сақтағаны үшін мақтады. Осы уақыттан бастап ол палатаның назарында болды және талқылауларға белсенді қатысты. Ол өлім жазасына, шіркеу алымдарына, әскердегі қамшылауға және Ирландияның мемлекеттік шіркеуіне қарсы сөйледі. Ол Кобденнің мемлекеттік шығындарды қысқарту туралы ұсынысын қолдады және парламентте де, одан тыс жерлерде де бейбітшілікке шақырды. 1852 жылғы сайлауда Брайт еркін сауда, сайлау реформасы және діни еркіндік қағидаттары бойынша Манчестерден қайтадан сайланды. Бірақ соғыс қаупі туды, және оның ең құмар сөздері осы парламентке Крым соғысына қарсы күресте айтылды. Бірақ палата да, ел де тыңдағысы келмеді. «Мен 1854 жылдың наурызында сейсенбі күні палатаға бардым және Брайттың менің ойымдағының бәрін айтқанын естідім», - деп жазды Маколей. Оның ең есте қаларлық сөзі 1855 жылдың 23 ақпанында айтылды. «Өлім періштесі бүкіл елде кезікті. Сіз оның қанатын соққан дыбысын естіе аласыз», - деді ол және бұл сөздермен палатаны ешқашан бұрынғыдай қозғатты. 1860 жылы Брайт Кобденмен бірлесіп жаңа еркін сауда бастамасын – Кобден-Шевалье келісімін жеңіске жеткізді, бұл Ұлыбритания мен Франция арасындағы өзара тәуелділікті күшейтті. Бұл науқан француз экономисі Мишель Шевальемен бірлесіп жүргізілді және парламенттің француздарға деген сенімсіздігіне қарамастан сәтті аяқталды.

Bright married firstly, on 27 November 1839, Elizabeth Priestman of Newcastle, daughter of Jonathan Priestman and Rachel Bragg. They had one daughter, Helen Priestman Bright (b. 1840) but Elizabeth eventually died from tubercolosis on 10 September 1841. Bright had visited her often but she had been cared for by her sister Margaret. Elizabeth's requests included that Helen Priestman Bright should be brought up by her larger family. She later married William Stephens Clark (1839–1925) of Street in Somerset. Bright married secondly, in June 1847, Margaret Elizabeth Leatham, sister of Edward Aldam Leatham of Wakefield, by whom he had seven children including John Albert Bright and William Leatham Bright. Bright employed Lydia Rous in 1868 to teach his children. He compared her abilities as second only to the Queen. In July 1847, Bright was elected uncontested for Manchester, with Milner Gibson. In the new parliament, he opposed legislation restricting the hours of labour, and, as a Nonconformist, spoke against clerical control of national education. In 1848 he voted for Hume's household suffrage motion, and introduced a bill for the repeal of the Game Laws. When Lord John Russell brought forward his Ecclesiastical Titles Bill, Bright opposed it as "a little, paltry, miserable measure", and foretold its failure. In this parliament he spoke much on Irish questions. In a speech in favour of the government bill for a rate in aid (a tax on the prosperous parts of Ireland that would have paid for famine relief in the rest of that island) in 1849, he won loud cheers from both sides, and was complimented by Disraeli for having sustained the reputation of that assembly. From this time forward he had the ear of the House, and took effective part in the debates. He spoke against capital punishment, against church rates, against flogging in the army, and against the Irish Established Church. He supported Cobden's motion for the reduction of public expenditure, and in and out of parliament pleaded for peace. In the election of 1852 Bright was again returned for Manchester on the principles of free trade, electoral reform and religious freedom. But war was in the air, and the most impassioned speeches he ever delivered were addressed to this parliament in fruitless opposition to the Crimean War. Neither the House nor the country would listen. "I went to the House on Monday", wrote Macaulay in March 1854, "and heard Bright say everything I thought." His most memorable speech, the greatest he ever made, was delivered on 23 February 1855. "The angel of death has been abroad throughout the land. You may almost hear the beating of his wings", he said, and concluded with an appeal that moved the House as it had never been moved within living memory. In 1860, Bright won another victory with Cobden in a new Free Trade initiative, the Cobden–Chevalier Treaty, promoting closer interdependence between Britain and France. This campaign was conducted in collaboration with French economist Michel Chevalier, and succeeded despite Parliament's endemic mistrust of the French.

Бірмингемдегі МП: 185889

1857 жылы Брайттың Қырым соғысына қарсылығы оның Манчестердегі депутаттық орынынан айырылуына әкелді. Бірнеше айдан кейін ол 1858 жылы Бирмингемнің екі депутатының бірі болып сайланды. Ол бұл лауазымды отыз жылдан астам уақыт бойы сақтап, кейін 1886 жылы Ирландияның өзін-өзі басқару мәселесіне байланысты Либералдық партиядан шықты. 1858 жылдың 27 қазанында ол Бірмингем қалалық залында парламенттік реформа науқанын бастады. 1866 жылы ол «Реформа туралы сөз» атты эссе жазды. Бұл сөздерінде ол жұмысшы табының көптігіне байланысты олардың сайлау құқығын талап етті және «жасалған қарулы көтеріліс немесе құпия сөз байласу» дегенге қарсы тұрудың орнына ашық демонстрацияларға қуану керектігін айтты. 1868 жылы Брайт Либералдық премьер-министр Уильям Гладстонның кабинетіне Сауда кеңесінің президенті ретінде кірді, бірақ 1870 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты қызметтен кетті. Ол Гладстон кабинеттерінде екі рет Ланкастер герцогтығының канцлері болып қызмет етті (1873–74, 1880–82). 1882 жылы Гладстон корольдік флотқа египеттіктердің британдық инвесторларға берешегін өтеу үшін Александрияны бомбалауға бұйрық берді. Брайт оны «жұмыс істейтіндердің соғысы» деп, артықшылықты капиталистердің атынан қарады және Гладстон кабинетінен кетті. Жеке себептерге байланысты Брайт Солтүстік Уэльстің Лландуно курортымен тығыз байланысты болды. 1864 жылы ол әйелі мен бес жасар ұлымен бірге демалысқа барды. Олар қабірстаннан өтіп бара жатқанда, бала: «Ана, мен өлгенде, мені осы жерге жерлеуді қалаймын», - деді. Брайт қайтыс болғанға дейін жылына бір рет Лландуноға оралды. Ол Лландунода әлі де еске алынады, онда негізгі орта мектептің аты оның құрметіне берілді, ал 2004 жылы жаңа мектеп, Ysgol John Bright салынды. Брайт өмірінің соңғы жылдары әдеби және әлеуметтік жағынан танымал болды. 1880 жылы ол Гласгоу университетінің лорд-ректоры болып сайланды, бірақ Р. В. Дейл оның ректораттық сөзі туралы былай деп жазды: «Бұл бұрынғы Брайт емес еді». 1886 жылы ол Оксфорд университетінің құрметті дәрежесін алды. Ол 1882 жылы Бирмингем орталық кітапханасының ашылуында сөз сөйледі, ал 1888 жылы қала оған ескерткіш орнатты. Альберт Джой салған мәрмәр ескерткіш сақтауға алынды, бірақ Ұлыбританияның ішінде Ирландияның болашағына байланысты діни даулар қайта жанданғаннан кейін Брайттың ұстанымы қатаңдады. Ол протестанттық Ольстерді қолдады және «сенімсіз Ирландия» деп атағанмен келіспеді. Гладстон, Чемберлен және Хартингтон Брайтқа бірнеше рет қолдау сұрап хабарласты. Ол күшті тұлға ретінде танылды және оның саяси ықпалы оның белсенділігінен әлдеқайда артық болды. 1886 жылдың наурыз айында Брайт Лондонға барып, 10 наурызда Хартингтонмен кездесіп, Ирландия туралы бір сағаттық әңгімелесті. 12 наурызда Брайт Гладстонмен кешкі асқа барды, Гладстонның «негізгі мақсаты – жер мәселесін шешу, менің ойымша, қазір оны шешілген деп қарастыруға болады. Дублиндегі Парламент мәселесі бойынша ол Вестминстердегі ирланд өкілдігінен арылғысы келеді, мүмкін болса, мен онымен толықтай келісемін». 17 наурызда ол Чемберленмен кездесіп, «оның көзқарасы негізінен дұрыс және оның жоспарланған шараларды қолдау ақылға қонымсыз» деп ойлады. 20 наурызда ол Гладстонмен екі сағатқа созылған кездесу өткізді: Ол маған Ирландияның өткен тарихы туралы ұзақ, тарихи сипаттағы құжат берді, ол бір жақты болып көрінді, маңызды азшылықты және халықтың протестанттық және адал бөлігінің көзқарасы мен сезімдерін ескермеді. Ол өзінің саясатының көп бөлігін Дублин парламентіне және жер сатып алуға қатысты түсіндірді. Мен жер саясатына қарсылық білдірдім, өйткені ол қажетсіз болды – 1881 жылғы заң жалға алушылар үшін орынды болғанның бәрін жасады – неге көтерілісші партияның саясатын қабылдап, жер иелерінен арылып, осылайша көтерілісшілер айтқандай ағылшын гарнизонын қуып жіберуге болады? Мен кепілдіктің құнын қайтарудан бас тарттым. Г-н Г. өзінің қаржылық жағдайлары сатып алудың қазіргі жүйесінен жақсы болатынын және біздің жер иелеріне көмек көрсетуге ар-намысымыз бар екенін айтты, мен оған қарсы болдым. Белфаст пен Дублиндегі басқа да мүдделерге көмектесуге не жетсін? Дублин парламентіне қатысты мен оның барлық бағыттар бойынша беріліп отырғанын айттым. Дублин парламенті үнемі келіспеушіліктермен жұмыс істейді және үш патшалықтың бірлігін сақтау үшін ол жасайтын кез келген кедергіге қарсы шығады. Ерікті күштер туралы не деуге болады, британдық тауарларға қарсы импорттық баждар мен қорғау туралы не деуге болады? Мен оның көтерілісші партияның басшыларына тым көп сенгенін ойладым. Мен оларға сенбедім және жалпы сезім олармен жасалған кез келген келісім сақталмайды және олар арқылы наразы және сенімсіз Ирландиямен келісуге үміттенбедім. 8 сәуірде Гладстон Үйлер палатасына Ирландияның өзін-өзі басқару туралы заң жобасын енгізді, ол бірінші оқылымнан дауыс берусіз өтті. Брайт заң жобасы бойынша пікірсайыстарға қатыспады және сәуірдің соңында қарындасының жаназасына қатысу үшін Лондонды қалдырды. Содан кейін ол Рочдейлдегі үйіне оралды. 13 мамырда Гладстон оған Лондонға келуін сұрап хат жіберді. Бұл күн Брайттың әйелінің қайтыс болған күнімен бірге келді, сондықтан ол осы күнді үйде өткізу қажеттігін жауап берді. Ол әрі жазды: Ирландияның барлық протестант халқына және Ольстер провинциясының адал және протестант халқына қорқынышты шараға келіспеймін. Мен оларды Империялық Парламенттің қорғауынан шығаруға келіспеймін. Мен Вестминстерден көтерілісші партияны тазалауға көп нәрсе жасаймын және оларды сақтап қалуды қалайтындармен келіспеймін, бірақ осы мәселе бойынша менің көзқарасыма қарсы аргументтердің күшті екенін мойындаймын. Жер заң жобасына қатысты, егер ол екінші оқылымға жетсе, мен оған қарсы дауыс беруге қорқамын. Менің көтерілісші партияға деген жауаным, сіздің үкіметіңіз құрылғаннан бері алты жыл өткендіктен, бұл мәселеге бейтарап қарауға мүмкіндік бермейді. Егер оларды адал және шыншыл адамдар деп сенсем, көп нәрсеге келісер едім, бірақ сіздің оларға бағыну саясатыңыз олардың қолына одан да көп билік береді деп күдіктенемін, олармен үш патшалықтың бірлігіне қарсы күреседі және ирланд халқына пайдасы жоқ. Парламент оған дайын емес және елдің интеллектуалдық деңгейі де дайын емес. Егер мүмкін болса, мен заң жобасы бойынша дауыс беруге болмауын қалаған болар едім. 14 мамырда Брайт Лондонға келді және Либералдық депутат Самуэль Уитбредке Гладстонның Ирландияның өзін-өзі басқару туралы заң жобасын қайтарып алу керектігін және егер заң жобасы екінші оқылымға ұсынылып, дауыс беруде жеңіліске ұшыраса, Парламентті таратудан бас тарту керектігін жазды: «Бұл Либералдық партияның жарылуын одан да ауыр етеді және оны жауаптау мүмкін емес етеді. Егер заң жобасы қазір қайтарылып алынса, партиядағы бүкіл қиындықтар жойылар еді». Ол консерваторлар сайлау жарияланса күшейеді деп болжады. Либералдық депутаттардың Ирландияның өзін-өзі басқару идеясына тікелей қарсы болмаған, бірақ заң жобасына наразы болғандары Комитет бөлмесі 15-те жиналды. Брайт 31 мамырда Чемберленге жазды: Мен қазіргі уақытта екінші оқылымға қарсы дауыс беруге ниеттеніп отырмын, пікірсайыстарда сөз сөйлемеймін. Мен заң жобасына немесе заң жобаларына қатысты менің көзқарасым күмәнді болмасын қалаймын. Бірақ басқаларды олардың таңдауына қатысты кеңес беруге дайын емеспін. Егер олар дауыс беруден бас тарта алатын болса, мен қуанышпен қабылдаймын. Олар ұсынылған таратуды болдырмау арқылы үлкен қызмет көрсетеді, заң жобасы жеңіліске ұшырағаннан гөрі шағын көпшілік одан да жақсы...

In 1857, Bright's unpopular opposition to the Crimean War led to his losing his seat as member for Manchester. Within a few months, he was elected unopposed as one of the two MPs for Birmingham in 1858. He would hold this position for over thirty years though he would later leave the Liberal Party on the issue of Irish Home Rule in 1886. On 27 October 1858, he launched his campaign for parliamentary reform at Birmingham Town Hall. In 1866 he wrote an essay with the title "Speech on Reform". In this speech he demanded the enfranchisement of the working class people because of their sheer number, and said that one should rejoice in open demonstrations rather than being confronted with "armed rebellion or secret conspiracy". In 1868, Bright entered the cabinet of Liberal Prime Minister William Gladstone as President of the Board of Trade, but resigned in 1870 due to ill health. He served twice again in Gladstone cabinets as Chancellor of the Duchy of Lancaster (1873–74, 1880–82). In 1882, Gladstone ordered the Royal Navy to bombard Alexandria to recover the debts owed by the Egyptians to British investors. Bright scornfully dismissed it as "a jobbers' war" on behalf of a privileged class of capitalists, and resigned from the Gladstone cabinet." For deeply personal reasons, Bright was closely associated with the North Wales tourist resort of Llandudno. In 1864, he holidayed there with his wife and five year old son. As they passed through the graveyard, the boy said, "Mamma, when I am dead, I want to be buried here." A week later, he had died of scarlet fever, and his wish was granted. Bright returned to Llandudno at least once a year until his own death. He is still commemorated in Llandudno where the principal secondary school was named after him, and a new school, Ysgol John Bright was built in 2004. Bright had much literary and social recognition in his later years. In 1880 he was elected Lord Rector of the University of Glasgow, although R. W. Dale wrote of his rectorial address: "It was not the old Bright." He was given an honorary degree of the University of Oxford in 1886. He delivered the opening address for the Birmingham Central Library in 1882, and in 1888 the city erected a statue of him. The marble statue, by Albert Joy, was in store But once the sectarian division over Ireland's future within the United Kingdom reasserted itself, Bright's position hardened. Supporting Protestant Ulster, he would have no truck with what he described as the "disloyal Ireland". Bright was repeatedly contacted by Gladstone, Chamberlain and Hartington to solicit his support. He was widely regarded as a force to be reckoned with and his political influence was considerably out of proportion to his activity. In March 1886 Bright went to London, and on 10 March met Hartington, having an hour's talk with him on Ireland. On 12 March Bright met Gladstone for dinner, writing that Gladstone's "chief object is to settle the Land question which I rather think ought now ought be considered as settled. On the question of a Parliament in Dublin, he wishes to get rid of Irish representation at Westminster, in which I entirely agree with him if it be possible". On 17 March he met Chamberlain and thought "his view is in the main correct and that it is not wise in him to support the intended measures". On 20 March he had a two hour long meeting with Gladstone:

He gave me a long memorandum, historical in character, on the past Irish story, which seemed to be somewhat one sided, leaving out of view the important minority and the views and feelings of the Protestant and loyal portion of the people. He explained much of his policy as to a Dublin Parliament, and as to Land purchase. I objected to the Land policy as unnecessary—the Act of 1881 had done all that was reasonable for the tenants—why adopt the policy of the rebel party, and get rid of landholders, and thus evict the English garrison as the rebels call them? I denied the value of the security for repayment. Mr G. argued that his finance arrangements would be better than present system of purchase, and that we were bound in honour to succour the landlords, which I contested. Why not go to the help of other interests in Belfast and Dublin? As to Dublin Parliament, I argued that he was making a surrender all along the line—a Dublin Parliament would work with constant friction, and would press against any barrier he might create to keep up the unity of the three Kingdoms. What of a volunteer force, and what of import duties and protection as against British goods? I thought he placed far too much confidence in the leaders of the rebel party. I could place none in them, and the general feeling was and is that any terms made with them would not be kept, and that through them I could not hope for reconciliation with discontented and disloyal Ireland. On 8 April Gladstone introduced the Home Rule Bill into the House of Commons, where it passed the first reading without division. Bright did not enter the debates on the Bill and left London at the end of April to attend the funeral of his brother in law. He then returned to his home in Rochdale. On 13 May Gladstone sent him a letter, requesting he visit him in London. This date was also the anniversary of the death of Bright's wife's, so he replied that he felt the need to spend it at home. He further wrote:

I cannot consent to a measure which is so offensive to the whole Protestant population of Ireland, and to the whole sentiment of the province of Ulster so far as its loyal and Protestant people are concerned. I cannot agree to exclude them from the protection of the Imperial Parliament. I would do much to clear the rebel party from Westminster, and do not sympathise with those who wish to retain them—but admit there is much force in the arguments on this point which are opposed to my views upon it. As to the Land Bill, if it comes to a second reading, I fear I must vote against it. It may be that my hostility to the rebel party, looking at their conduct since your Government was formed six years ago, disables me from taking an impartial view of this great question. If I could believe them honorable and truthful men, I could yield much—but I suspect that your policy of surrender to them will only place more power in their hands to war with greater effect against the unity of the 3 Kingdoms with no increase of good to the Irish people. Parliament is not ready for it, and the intelligence of the country is not ready for it. If it be possible, I should wish that no Division should be taken upon the Bill. On 14 May Bright came to London and wrote to the Liberal MP Samuel Whitbread that Gladstone should withdraw the Home Rule Bill and that he should not dissolve Parliament if the Bill were put forward for a second reading and were defeated in a vote: " it would only make the Liberal split the more serious, and make it beyond the power of healing. He would be responsible for the greatest wound the Party has received since it was a Party If the Bill were now withdrawn, the whole present difficulty in our Party would be gone". He also predicted the Conservatives would gain in strength if an election were called. At the famous meeting at the Committee Room 15, Liberal MPs who were not outright opponents of the idea of Irish self government but who disapproved of the Bill, met to decide upon a course of action. Among the attendees were Chamberlain, and Bright wrote to on 31 May:

My present intention is to vote against the Second Reading, not having spoken in the debate. I am not willing to have my view of the bill or Bills in doubt. But I am not willing to take the responsibility of advising others as to their course. If they can content themselves with abstaining from the division, I shall be glad. they will render a greater service by preventing the threatened dissolution than by compelling it a small majority for the Bill may be almost as good as its defeat and may save the country from the heavy sacrifice of a general election. I wish I could join you, but I cannot now change the path I have taken from the beginning of this unhappy discussion P. S.—If you think it of any use you may read this note to your friends. Chamberlain read aloud this letter to the meeting and he later wrote that Bright's "announcement that he intended to vote against the Second Reading undoubtedly affected the decision" and that the meeting ended by unanimously agreeing to vote against the Bill. Bright wrote to Chamberlain on 1 June that he was surprised at the meeting's decision because his letter "was intended to make it more easy for and your friends to abstain from voting in the coming division". On 7 June the Home Rule Bill was defeated by 341 votes to 311, Bright voting against it. Gladstone dissolved Parliament. During the subsequent general election campaign, Bright delivered only one speech, to his constituents on 1 July, in which he opposed Irish Home Rule. He exhorted his countrymen to put the Union above the Liberal Party. This speech was generally viewed by the Gladstonian Liberals as having a decisive effect on their defeat. John Morley wrote that "The heaviest and most telling attack came from Mr. Bright, who had up to now in public been studiously silent. Every word, as they said of Daniel Webster, seemed to weigh a pound. His arguments were mainly those of his letter already given, but they were delivered with a gravity and force that told powerfully upon the large phalanx of doubters all over the kingdom". The chairman of the National Liberal Federation, Sir B. Walter Foster, complained that Bright "probably did more harm in this election to his own party than any other single individual". The Liberal journalist P. W. Clayden was a candidate for Islington North and when canvassing leading dissident Liberals, he would take with him a copy of the Home Rule Bill:

Going through the Bill with some of them clause by clause, I was able to answer all their objections, and in many cases to get their promise of support. Mr Bright's speech, however, at once undid all my work. In the whole country it probably kept many thousands of Liberal voters from going to the polls, and did more than all the other influences put together to produce the Liberal abstention which gave the Coalition its decisive victory. Bright was re elected by his Birmingham constituents and it turned out to be his last Parliament. He sat as a Liberal Unionist allied to the Conservative Party who had formed a government after the election. Bright participated little in this Parliament, however his actions could still decide events. Lord George Hamilton recorded that when the government introduced the Criminal Law Amendment (Ireland) Bill in March 1887, which increased the authorities' coercive powers, the Liberal Party opposed it. Bright did not speak in the debate but Hamilton notes that great importance was attached to how Bright would vote: "If he abstained from voting or voted against the Government, the Unionist coalition would have been practically broken up. On the other hand if he, in order to avert Home Rule, voted for a procedure which was so contrary to his previous professions, the Coalition would receive a fresh source of strength and cohesion. When the Division Bell rang, Mr. Bright, who was sitting close by Gladstone, without a moment's hesitation walked straight into the Government's lobby". From this point until his death, Bright did not meet Gladstone, despite their long political relationship together.

Кеннеди, Квинсленд штатының депутаты: 186970

Квинсленд колониясы 1859 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөлініп, оңтүстік-шығыс бұрышындағы Брисбен қаласы оның астанасы болып таңдалды. 1860-шы жылдарға қарай, оңтүстік Квинслендтің басымдығы деп есептелгендіктен, Орталық және Солтүстік Квинслендте тағы бір тәуелсіз колония құруды көздеген күшті сепаратистік қозғалыс пайда болды. 1867 жылғы Квинсленд колониялық сайлауында сепаратистердің бір бөлігі Джон Брайтты Орталық Квинслендтегі Рокхэмптон сайлау округінен кандидат ретінде тіркеуге шешім қабылдады. Олар Квинсленд Парламентіндегі өкілдік тиімсіз болғанын, сондықтан Британ Парламентінде өкіл іздеуге ниеттендіктерін айтты. Алайда, ол бар болғаны 10 дауыс жинап, сайланбады. Содан кейін, 1869 жылдың 11 маусымында Солтүстік Квинслендтегі Кеннеди сайлау округінің депутаты Томас Генри Фицджеральд отставкаға кетті, бұл қосымша сайлауды тудырды. Джон Брайт қайтадан сепаратистік наразылықтың бір бөлігі ретінде тіркелді және осы жолы 1869 жылдың 10 шілдесінде өткен қосымша сайлауда жеңіске жетті. Оны тіркеген сепаратистердің бірі былай деді:
"Елімізде салмақты адамды сайлайық, ол біздің мәселені Патшайым алдына жеткізіп, әділдік іздеуге тырысады. Бұл мақсатқа ең лайықты адам – құрметті Джон Брайт, ол Патшайымның сүйіктісі, ұлттың сүйіктісі, үкіметте сауда-саттық, өнеркәсіп және өндіріс өкілі, сондай-ақ бостандық жолындағы күрескер, бірақ сонымен қатар адал подданный. Егер біз оның қолдауын ала алсақ, дұрыс жолдамыз. Менің ойымша, ол Оңтүстіктің темір билігін сындырып, бізді босататын адам. Өйткені ол бұрыннан-ақ азаматтардың бостандығы үшін күрескен, сондықтан біздің көптеген қайғыларымызға немқұрайлылық танытпайды." 1870 жылдың қаңтарында сепаратистер Виктория патшайымына Солтүстік Квинслендті "Альбертсленд" деп аталатын жеке колония етіп құру туралы петиция жіберді (Патшайымның қайтыс болған күйеуі Альберт, ханзада-ұлының құрметіне). Брайт ешқашан Квинслендке бармағандықтан және Квинсленд Заңнамалық Ассамблеясында отырмағандықтан, парламентке қатыспауы салдарынан оның орны 1870 жылдың 8 шілдесінде бос деп жарияланды. Солтүстік Квинсленд бөлініп шығуға қол жеткізе алмады және Квинсленд колониясының (қазіргі Квинсленд штаты) құрамында қалды. Джон Брайттың Квинслендтегі саяси оқиғаларда қандай рөл атқарғаны, тіпті олар туралы білгені белгісіз.

The Colony of Queensland achieved separation from New South Wales in 1859 with Brisbane in the south east corner chosen as its capital. By the 1860s, the perceived dominance of southern Queensland created a strong separatist movement in Central Queensland and North Queensland, seeking to establish yet another independent colony. In the 1867 Queensland colonial election, some separatists decided to nominate John Bright as the candidate for the electoral district of Rockhampton in Central Queensland, arguing that representation in the Queensland Parliament had been ineffective, so they would seek a representative within the British Parliament. However, he polled only 10 votes and was not elected. Subsequently, on 11 June 1869, Thomas Henry Fitzgerald, member for the electoral district of Kennedy in North Queensland, resigned, triggering a by election. John Bright was again nominated as part of the separatist protest and on this occasion won the resulting by election on 10 July 1869. When nominating him, one separatist declared:
Let us elect a man of some weight at home, who will take our case before the Queen and try for redress. There is no man more eminently qualified for this purpose than the Honourable John Bright—a favourite with the Queen, a favourite with the nation—the representative of trade, commerce, and manufactures in the Government and the champion of liberty, and yet a loyal subject. If we can enlist his sympathies, we are right. I believe he is the man who will break the iron rod of the South and set us free; for he has already fought for the liberty of the subject, and I cannot believe he will turn a deaf ear to our manifold sorrows. In January 1870, the separatists sent a petition to Queen Victoria requesting that North Queensland be made a separate colony to be called "Albertsland" (after the Queen's late husband Albert, Prince Consort). As Bright never visited Queensland or took his seat in the Queensland Legislative Assembly, his failure to attend parliament eventually resulted in his seat being declared vacant on 8 July 1870. North Queensland did not achieve separation and remained part of the Colony of Queensland (now the State of Queensland). It is not known what role John Bright had in these Queensland political activities, or indeed if he was even aware of them.

Өлім

1888 жылдың соңында Брайт ауыр сырқатқа шалдығып, өлімі жақындап қалғанын сезді. 27 қарашада оның ұлы Альберт Гладстоунға хат жазып, әкесінің "сізге деген өзгермейтін мейіріміне және елге сіңірген көптеген еңбегіне ризашылығын білдіргісі келетінін" айтты. Ол өте әлсіз болды, тіпті бір сөз де айта алмады. Гладстон жауаптап: "Мен сізді оның жақында маған еш қатысы болмағанын, соңғы үш жылдағы оқиғаларға қарамастан, оған деген сезімім өзгермегенін және оның рухымен ешқашан ажыраспағанымды сендіре аламын. Оның қабірдің арғы және бергі жағында Құдай тыныштығын берсін деп шын жүректен тілеймін" деді. Брайт патшайымнан бастап көптеген адамдардан көңілдес хаттар мен жеделхабарлар алды. Ирландиялық ұлтшыл депутаты Тим Хили Брайтқа тезірек сауығуын тілеп, "Халыққа сіңірген зор еңбегіңіз ешқашан ұмытылмас, өйткені Ирландияда достары ең аз болған кезде сіздің дауысыңыз оның жағында ең биік болды. Сіздің көзқарасыңыз бойынша, оның игілігі үшін әлі де дауысыңызды көтеруге мүмкіндік беріледі деп үміттенемін, өйткені біз өзіміздің көзқарастарымыз үшін күресіп жатқанда, өткендегі келіспеушіліктерге өкінеміз" деп жазды. <blockquote>Біріншіден, ол осы буынның, тіпті бірнеше буын бұрынғының ең көрнекті ағылшын тілінде сөйлейтін шешені болды. Питт пен Фоксқа құлақ салған адамдармен кездестім, олардың пікірінше, олардың ең жақсы сөздері Джон Брайттың ең жақсы сөздерінен төмен болды. Көп сөйлеу шешендікті басып, жоғалады деген уақытта, ол өзінің күйзелісті және асыл ойларын көрсете білген ағылшын тілінің күшті және шайыр стилін сақтап қалды. Менің ойымша, оның тағы бір ерекшелігі – оның ниеттерінің тазалығы, мансабының туралығы. Ол қызу дауласушы, жанкешті күрескер болды; көптеген жанкешті адамдар сияқты, ол қарсылыққа төзбеді. Бірақ оның іс-қимылы бірде-бір сәтте жеке немесе партиялық пайдакүніліктің ықпалына түспеді. Ол өзінің қоғамдық мансабының басынан соңына дейін таза патриотизм мен қайырымдылықпен жетекшілік етті. 1928 жылы Брукс Брайс қоры Джон Брайттың өмірі мен заманына арналған материалдар жинағын құру үшін Принстон университетінің кітапханасына үлкен қаражат бөлді, бұл мемлекет қайраткерінің құрметіне жасалды. Қор сонымен қатар Брайттың құрметіне Принстон шіркеуіне ашық ауада мінбер орнатуға қаражат бөлді. Оның есімі Бірмингемдегі Джон Брайт көшесіне берілді, оның мүсіні Бірмингем мұражайы мен өнер галереясының қорында сақталады, ал Солтүстік Уэльстің Лландуно қаласындағы Ysgol John Bright орта мектебі оның атымен аталады. Австралияның Виктория штатындағы Брайт қаласы оның құрметіне аталған.</blockquote>

In late 1888, Bright became seriously ill and he realised the end was near. On 27 November his son Albert wrote a letter to Gladstone in which he said his father "wishes me to write to you and tell you that "he could not forget your unvarying kindness to him and the many services you have rendered the country". He was very weak and did not seem able to say any more, and I saw the tears running down his cheeks". Gladstone replied that "I can assure you that he has been little absent of late from mine, that my feelings towards him are entirely unaltered by any of the occurrences of the last three years and that I have never felt separated from him in spirit. I heartily pray that he may enjoy the peace of God on this side the grave and on the other". Bright received many letters and telegrams of sympathy from the Queen downwards. The Irish Nationalist MP Tim Healy wrote to Bright, wishing him a speedy recovery and "Your great services to our people can never be forgotten, for it was when Ireland had fewest friends that your voice was loudest on her side. I hope you may still be spared to raise it on her behalf according to your conceptions of what is best, for while we go on struggling for our own views, there can be nothing but regrets on our part of the sharpness of division in the past". <blockquote>In the first place, he was the greatest master of English oratory that this generation has produced, or I may perhaps say several generations back. I have met men who have heard Pitt and Fox, and in whose judgment their eloquence at its best was inferior to the finest efforts of John Bright. At a time when much speaking has depressed and almost exterminated eloquence, he maintained robust and intact that powerful and vigorous style of English which gave fitting expression to the burning and noble thoughts he desired to express. Another characteristic for which I think he will be famous is the singular rectitude of his motives, the singular straightness of his career. He was a keen disputant, a keen combatant; like many eager men, he had little tolerance of opposition. But his action was never guided for a single moment by any consideration of personal or party selfishness. He was inspired by nothing but the purest patriotism and benevolence from the first beginning of his public career to the hour of its close. In 1928, the Brooks Bryce Foundation donated significant funds to the Princeton University Library for a collection of materials on the life and times of John Bright, in honour of the statesman. The Foundation also donated funds for an outdoor pulpit to be added to Princeton Chapel, also in honour of Bright. His name is given to John Bright Street in Birmingham, his statue is in the collection of Birmingham Museum & Art Gallery and to the secondary school Ysgol John Bright in Llandudno, North Wales. The town of Bright in Victoria, Australia, is named in his honour.

Мұра

Тарихшы А.Ж.П. Тейлор Брайттың жетістіктерін былай деп қорытындылады: Джон Брайт – парламенттік шешендердің арасындағы ең көрнектісі болды. Ол көптеген саяси жетістіктерге қол жеткізді. Ричард Кобденмен бірлесіп, астық заңдарының жойылуына әкеп соққан науқанды жүргізді. Америка Азамат соғысы кезінде осы елдің (Британияның) Оңтүстік жағына араласуына ешкім одан көп кедергі келтірмеді, сондай-ақ 1867 жылғы реформалық қозғалысты басқарды, оның нәтижесінде өнеркәсіптік жұмысшы табы конституциялық құқықтар шеңберіне енді. Брайттың арқасында Глэдстон, Асквит және Ллойд Джорджтың либералдық партиясы құрылды, ал ол қолдаған орта таптың идеалдары мен кәсіби одақтардың арасындағы одақ бүгінгі Лейбористік партияда әлі де сақталған.

Тарихнама

Лоудес, Дэвид Майкл, ред. Британ тарихына оқушының нұсқаулығы (2003) 2: 185–186.