Кіріспе

Итальян дін қағидаларын уағыздаушы (1250–1307)

Фра Дольчино (шамамен 1250 – 1307) – 1307 жылы Солтүстік Италияда өртеніп өлтірілген дульциниандық реформашыл қозғалыстың екінші жетекшісі. Ол қозғалыстың негізін қалаушы Герард Сегарелли 1300 жылы Рим-католик шіркеуінің бұйрығымен өлімге кесілгеннен кейін басқарды. Дюльциниан сектасының сенімдері мен руханилығы 1210 жылы францискандықтар орденін құрған Ассизилік Францисктың үйретіктеріне негізделгенімен, олардың сенімдері католик шіркеуімен ерестік деп танылды. Папалық олардың кедейлік, еркіндік және феодалдық жүйеге қарсылығын айыптады.

Нағыз аты

Фра Долчиноның тегі мен нағыз аты тарихшылар арасында үздіксіз пікірталас тудырып келеді. Бір көзқарас бойынша, ол Новара қаласының бай Торниелли әулетіне жатады, ал екінші көзқарас бойынша, ол Верчеллиден ұсақ қарақшылықтар үшін жазадан қашу үшін қашқан дін қызметкерінің заңды емес ұлы болған. Раниеро Ориолидің соңғы зерттеулері сенімді теория ұсынады: оқиғадан кейін жазылған Анонимді Синхрондық автордың (аты-жөні белгісіз) еңбегінде ол Dulcinus, filius presbyteri Iulii de Tarecontano Vallis Ossole diocesis Novariensis (Новара епархиясындағы Оссола аңғарының Тареконтаносынан Джулиус дін қызметкерінің ұлы Дульцинус) деп көрсетілген; бірнеше жыл өткен соң, инквизитор Бернардо Гии өзінің еретик ағымдар туралы еңбегінде presbyteri сөзін sacerdotis (құдайға қызмет ететін) деп өзгертіп, сол мәліметті қайталайды, осылайша ол дін қызметкерінің заңды емес ұлы екеніне тоқталады. Ориолидің зерттеулері Де Хулио Пресбитеронің шындығында Гибеллиндерге жататын Верчеллидің бай әулетінің аты екенін көрсетеді, олар жиі жақын орналасқан Новараның (Романьяно Сезия) Торниелли әулетімен, сондай-ақ Гибеллиндермен некелесетін, сондықтан Долчино екі әулеттің өкілдерін біріктірген жұбайлардың ұлы болуы мүмкін деп ұсынады.

Тарих

Бенвенуто да Имола өзінің жазбаларында оқиғадан бір ғасыр өтпей жатып, Дольчино Романьяно Сезияда дүниеге келгенін, бала кезінде Верчеллиге барып, онда Санкт-Агнес шіркеуінде тұрып, грамматиканы оқығанын айтады. Ол өте зиялы, білімді, бойы аласа, әрдайым күлімсіреп, мінезі жұмсақ адам еді. Бір күні дін қызметкері ақша ұрланғанын айтып, оның жақын адамы Патрасты ұрлыққа айыптады; ол өз кезегінде Дольчиноны айыптап, оны мойындату үшін азаптауды талап етті. Діни қызметкерлер одан бас тартты және оны ешқандай қылмыспен айыптамады, бірақ Дольчино қорқып, алыс Тренто қаласына қашып кетті, онда ол Апостолдар сектасына қосылды. Дольчино 1280 және 1290 жылдар аралығында Верчеллиден кетіп қалды, ал Ориолидің зерттеулері сол кезеңде гвельфтер мен гибеллиндер арасындағы қақтығыстар қалада екі тараптан да көптеген құрбандарға әкелгенін көрсетті; осы қақтығыстарға тартылудан сескенуі оның кетуіне және Сегареллидің бастапқыда бейбітшілік саясатын ұстанған қозғалысына қосылуына түсініктеме береді. Инквизитор Бернардо Гуи осы оқиғаны айта келіп, ол өз ұрлықтары үшін лайықты жазадан қашу үшін Трентоға қашқан деген қорытындыға келді. Фра Дольчино, бұрынғы мүше, 1300 жылы Апостолдықтар қозғалысының жетекшісі болды және Джоаккино да Фьоренің міңжылдық теорияларының ықпалымен Дульциниан қозғалысы құрылды, ол 1300 және 1307 жылдар аралығында өмір сүрді. Бұл қозғалыс Италияның Пьемонт аймағындағы Сезия аңғарындағы тауларда және Биелла аймағында 1307 жылдың 23 наурызында көптеген крестоносшылар (multi crucesignati) Дульциниандықтар Рубельо тауында салған бекініске шабуыл жасап, оны басып алды. Рим-католик шіркеуі мен сол кезеңнің көптеген тарихшыларының айтуынша, Дольчино мен оның ізбасарлары католик әскерлерінің шабуылдарына жауап ретінде қылмыскерлерге айналды (қазіргі кезде оларды партизандық күштер деп атауға болады), олар өздерінің өмірін сақтау үшін ауылдарды тонап, қиратып, оларға қарсылық көрсеткендерді өлтіріп, үйлерін өртеп жіберуден тартынбады. Ол осы кезеңдегі ізбасарларының жасаған істерін Пауылдың (Титке жолдаған хаты 1:15) сөздерімен ақтады: "Тазалар үшін бәрі де таза, ал бұзық және сенімсіздер үшін ештеңе де таза емес; олардың санасы мен ниеттері бұзық". Анонимді синхрондық тарихшы Дольчиноның: "[ ] Рим шіркеуіне бағынып, оның бұйрықтарын орындайтындарды асып, басын шауып, өртеп, жойып, [ ] оларды құтқару үшін осылай әрекет етуге заңды екенін" айтқанын жеткізді. Осыған қарамастан, ол кейбір адамдар үшін шіркеуді реформалаушылардың бірі және француз революциясы мен социализм идеалдарының негізін қалаушылардың бірі болып есептелді. Әсіресе, ол 19 ғасырдың соңында жаңаша бағаланып, Социалистік Исаның елшісі деп аталды, сондықтан 1907 жылы Биелла мен Сезия аңғарындағы солшыл жұмысшылар оның соңғы қарсылық көрсеткен жері Рубельо тауында ескерткіш орнатты. Бұл ескерткіш кейін (1927) фашистердің тарапынан бұзылып, 1974 жылы кішірек көлемде және басқаша пішінде қайта орнатылды.

Атқару

Фра Долчино мен оның серігі, уағызшы немесе Тренттік Маргарет, ешқашан шіркеу тарапынан сотталған жоқ. Мэнли Холл (сондай-ақ көптеген қазіргі заманғы авторлар сияқты) Долчиноның қастрацияланып, мүшелеп кесілгенін, ал кесілген бөліктері қоғамдық атқарушымен өртеліп тасталғанын айтады. Бұл, Фра Долчиноның өлім жазасына кесілуіне қатысты замандас немесе дерлік замандас ешқандай мәліметке негізделмеген. Он бес жыл өткен соң (1322 жылы) Долчиноның шамамен отыз шәкірті Падуадағы базарда тірідей өртеліп өлтірілді. Ол тұтқындалғаннан кейін Верчелли епископы инквизициямен және басқа да беделді тұлғалармен кеңесіп, дереу өлім жазасын кесу туралы шешім қабылдады (бірақ сот актілері табылмады, Ватиканның құпия архивтерінде жасырылған болуы мүмкін деген болжамдарға қарамастан). Сондықтан, анонимді синхрондық жазба, Dulcinian жақтасы немесе оның ісіне жанашыр болған адам (мысалы, Бернардо Гуи) және тағы бір анонимді жазба (дегенмен, оның да Бернардо Гуи екені күдікті) оқиғалар болған кезде жазылған жалғыз құжаттар болып табылады.

Идеялар

Ол зиялы, білімді және тартымды сөйлеуші ретінде есептелді. Ол 1300 жылдан 1307 жылға дейін апостолдарға жазған бірнеше хатындағы ойларын жеткізді; оның хаттары инквизиция тарапынан табылды және инквизитор жазған "Additamentum ad Historiam fratris Dulcini, haeretici" атты еңбекте терең талданды (және жоққа шығарылды).