Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Жалпы қаз (почард) (Aythya ferina), Ұлыбританияда жай ғана қаз деп аталады, Anatidae тұқымдасына жататын орташа мөлшердегі суға батып жүзетін үйрек. Ол Палеарктика аймағында кеңінен таралған. Көбею маусымы негізінен Скандинавия және Сібірдің далалық аймақтарында өтеді, ал қыстау оңтүстік және батысқа қарай жүзеге асырылады.
The common pochard ('/p//ɒ//tʃ//ər//d/; Aythya ferina), known simply as pochard in the United Kingdom, is a medium sized diving duck in the family Anatidae. It is widespread across the Palearctic. It breeds primarily in the steppe regions of Scandinavia and Siberia, and winters further south and west.
Таксономия және жүйелеу
Швед таксономисі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" атты еңбегінің оныншы басылымында қарапайым почардқа алғаш рет ғылыми атау берді; бұл осындай атауларды қамтитын алғашқы басылым болды. Ол қазды Anas ferina деп атады. 1822 жылы неміс зоологы Фридрих Бойе әртүрлі суға батып жүретін қаздар үшін Aythya туысын құрды және қарапайым почардты осы жаңа туысқа көшірді. Aythya туысын қарапайым почард үшін қабылдау келесі ғасырдың көп бөлігінде әртүрлі болды, кейбір авторлар қазды Anas туысында қалдырды немесе оны қазір қолданылмайтын басқа да түрлі туыстарға жатқызды. Қарапайым почард қалың шаянмен бірге жоғары түр болып саналады. Бұрын Солтүстік Американың қызыл басты қазы (redhead) оның бір түрі деп есептелген, бірақ қазір қарапайым почардтың жеке түр екеніне келісім болды, оның ішкі түрлері жоқ. Ол тұтқында тұтқырлықтағы (tufted duck) және қызылмойын қазымен (ferruginous duck) будандасқандығы белгілі, және осы белгілі комбинациялар жабайы табиғатта кездесетін күдікті будандастарға ұқсайды, олардың бірдей ата-анасы болуы мүмкін. Қызыл иек қазымен (red-crested pochard) будандасуы туралы да хабарлар бар. Aythya туысының атауы ежелгі грек сөзі aithuia-дан шыққан, бұл Хесихий мен Аристотель сияқты авторлар айтқан белгісіз теңіз құсы. Қазіргі грек тілінде бұл сөз қаз бен гагараға қатысты қолданылады. Түрдің атауы латынша ferina сөзінен алынған, яғни "жабайы аң" (ferus сөзінен шыққан, мағынасы "жабайы"). "Почард" деген жалпы атауы алғаш рет 1500 жылдардың ортасында осы қазға қолданылды; оның шығу тегі мен этимологиясы белгісіз. Оны кейде Еуропалық почард, Еуразиялық почард немесе (әсіресе Ұлыбританияда) жай ғана почард деп те атайды.
Swedish taxonomist Carl Linnaeus first assigned a scientific name to the common pochard in the tenth edition of his landmark treatise Systema Naturae; this was the first edition which included such names. He called the duck Anas ferina. In 1822, German zoologist Friedrich Boie created the genus Aythya for various diving ducks, and moved the common pochard to that new genus. Uptake of Aythya as the genus for the common pochard was mixed for much of the next century, with some authors leaving the duck in the genus Anas or assigning it to various other now defunct genera instead. The common pochard is considered a superspecies with the canvasback. In the past, the redhead of North America was thought to be a subspecies, but the common pochard is now agreed to be monotypic, with no subspecies. It is known to have hybridised with tufted duck and ferruginous duck in captivity, and these known combinations resemble suspected hybrids seen in the wild, which may share the same parentage. Hybridisations with the red crested pochard have also been reported. The genus name Aythya is derived from the Ancient Greek word aithuia, an unidentified seabird mentioned by authors including Hesychius and Aristotle. In modern Greek, the word is associated with both a duck and an auklet. The species name is the Latin word ferina, meaning "wild game" (derived from ferus, meaning "wild"). The common name "pochard" was first applied to the duck in the mid 1500s; its origin and etymology is unknown. It is also sometimes known as European pochard, Eurasian pochard, or (particularly in the UK) simply pochard.
Сипаттама
Қалың қаз – денелі, орташа мөлшерлі суға батып жүзетін үйрек, ұзындығы шамамен, қанаттарының аралық кеңдігі болса шамамен құрайды. Ол мығым денелі, қысқа құйрықты, маңдайы көлбеу және салыстырмалы түрде ұзын мүсікке ие. Салмағы (тек қысқы құстарда ғана анықталған) аралығында өзгереді. Еркектер әдетте ұрғашылардан ірілеу және ауыр болады. Көптеген үйректер сияқты, бұл түр де жыныстық ерекшеліктерімен көзге түседі. Еркектің басы мен мойны қоңыр, кеудесі мен құйрығы қара, ал денесі күмістей сұр түсті және жіңішке жолақтармен өрнектелген. Мүсігі қара сұр, ортасынан кең көк сұр жолақпен белгіленген. Көздің қабықшасы көктемгі маусымда жарқырап, сары-қызылдан қызыл түске дейін өзгеріп отырады. Екі жыныстың да және жас ерекшеліктерінің де аяқтары мен тырнақтары сұр түсті. Ұрғашының көздің қабықшасы қоңыр, кейде сарғыш қоңырға тартады. Жасы кішкентай үйректің көздің қабықшасы сары-зәйтүн түсті, бірақ алғашқы қыста ересектерге тән түсіне ие болады.
The common pochard is a plump, medium sized diving duck, measuring in length, with a wingspan of It is stocky and short tailed, with a sloping forehead and relatively long bill. Its weight (which has been reported only for winter birds) ranges from Males average larger and heavier than females. Like most ducks, it is sexually dimorphic. The male has a chestnut coloured head and neck, a black breast and tail, and a pale grey body, marked with fine vermiculations. His bill is dark grey, with a wide blue grey band across the middle. His iris is yellow orange to red, growing brighter in the breeding season. The legs and feet are grey in both sexes and all ages. The female's iris is brown, sometimes tending towards yellowish brown. The juvenile's iris is yellow olive, but attains its adult colour during the first winter.
Дауыс
Еркек әдетте үнсіз, бірақ ол көрімдесу кезінде жұмсақ сыбызғылай алады. Ендігі анасы қозғанда не қызылданса, "кррр" деп жазылатын жұмсақ қарқылдайды. Балапан екі-төрт нотадан тұратын қысқа байланыс шақыруына ие. Егер алаңдаса, оның шақырулары сол жастағы және мөлшердегі басқа үйрек балапандарына қарағанда жоғарырақ және жылдамырақ болады.
The male is generally silent, though he may whistle softly as part of his courtship display. The female growls softly—a sound transcribed as krrr—if she is flushed. The duckling has a short contact call of two to four notes. If distressed, its calls are higher and faster than are those of Anas ducklings of the same size and age.
Ұқсас түрлер
Еркек қарақұйрық еркек қанатқа өте ұқсас, бірақ соңғысының мүңкісі толығымен қара болады. Ол қызылбасқа да ұқсас, бірақ соңғысының көзі сары, ал арқасы сұрғылт болады.
The male common pochard is quite similar to the male canvasback, but the latter has an all dark bill. It is also similar to the redhead, but the latter has a yellow iris and a greyer back.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Олардың көбейтін ортасы – бір метр немесе одан терең суы бар батпақтар мен көлдер. Почардтар қоңыржай және солтүстік Еуропаның көп бөлігінде, сондай-ақ Палеарктика аймағында көбейеді. Олар көшпенді болып, қыстау үшін Еуропаның оңтүстігіне және батысына ұшып кетеді. Британ аралдарында бұл құстар Шығыс Англияда және Шотландияның төмендіктерінде, Солтүстік Ирландияда аз санда көбейеді, ал Ирландия Республикасында да көбейіп кетуі мүмкін. Сирек кездессе де, жекелеген құстар Англияның оңтүстігінде де кездеседі, ал Темза өзенінде кейде шағын топтар байқалады. Ресей мен Скандинавиядан қыстауға келгеннен кейін көптеген құстар Ұлыбританияда қыстап қалады.
Their breeding habitat consists of marshes and lakes with a metre or more water depth. Pochards breed in much of temperate and northern Europe and across the Palearctic. They are migratory, and spend winter in the south and west of Europe. In the British Isles, birds breed in eastern England and lowland Scotland, in small numbers in Northern Ireland with numbers increasing gradually, and sporadically in the Republic of Ireland, where it may also be increasing. While uncommon, individuals are also occasionally seen in the south of England, and small populations are sometimes observed on the River Thames. Large numbers stay overwinter in Great Britain, after the birds retreat from Russia and Scandinavia.
Экология
Бұл әлеуметтік құстар, олар қыста үлкен топтарға бірігіп, көбінесе суға батып жем іздейтін басқа құстармен араласады. Олар жақсы ұшады, тікелей қанат қағып ұшқанда сағатына белгілі бір жылдамдыққа жете алады.
These are gregarious birds; they form large flocks in winter, often mixing with other species of diving duck. They are strong fliers; in direct, flapping flight, they can reach speeds of .
Тамақ және азықтандыру
Жалпы қоңырлар өсімдік материалдарымен (тұқымдарды қоса), ұсақ балықтармен, моллюскалармен және басқа да су омыртқасыздарымен қоректенеді. Олар негізінен судың астынан нәрселерді алып тамақтанады. Дегенмен, олар су бетіндегі нәрселерді де суға батырып, шоқып жейді. Олар көбінесе түнде тамақтанады. Олар Бевик және Уопер аққуларымен тығыз байланыста тамақ іздейді, бұл екі түр су асты шөгінділерін жан-жаққа шашыратып, тамақ іздейді. Зерттеулер көрсеткендей, бұл мінез-құлық қоңырлардың тамақ қабылдау жылдамдығын едәуір арттырады, себебі олар аққулар шашыратқан жерден қашып кеткен тамақ қалдықтарын жинап алады. Бұл көрсеткіш, егер құстар өздігінен тамақтанса, екі есеге дейін артуы мүмкін.
Common pochards feed on plant material (including seeds), small fish, molluscs, and other aquatic invertebrates. They feed primarily by diving to retrieve items from under the water's surface. However, they will also upend and dabble at items on the water's surface. They do most of their feeding at night. They regularly forage in close association with Bewick's and whooper swans, two species that trample underwater sediment to excavate food. Studies have shown that this behaviour greatly increases the food intake rate of the pochards, as they glean food items that drift away from where the swans are trampling. This rate can be double what it would be if the birds were feeding on their own.
Өсіру
Аналық өсімдік материалдарынан платформа тәрізді ұя салады, оның ортасында қауырсын қауырсындары бар, тереңдігі аз тостаған болады. Бұл ұя су жағасындағы жерге немесе судың үстіне көтерілген платформамен суға орналастырылады. Ол әрқашан тығыз жабын арасында орналасады. Аналық құс күніне бір жұмыртқа салады, әдетте 8-10 жұмыртқадан тұратын толық ұясын жасағанға дейін. Тек содан кейін ғана инкубациялау басталады. Жұмыртқалары жасыл-сұр түсті, кеңінен сопақта келген, орташа өлшемі шамамен ... (өлшем көрсетілуі керек). Көптеген қаздар сияқты, қарапайым почардтар да паразиттік жұмыртқа салудың жоғары деңгейіне ұшырайды, бұл мінез-құлық «жұмыртқа тастау» деп те аталады. Зерттеулер көрсеткендей, кейбір аймақтардағы ұялардың 89%-ында инкубациялайтын аналық салғаннан басқа бір немесе бірнеше жұмыртқа болады. Кейбір популяцияларда паразиттік жұмыртқалардың үлесі барлық салынған жұмыртқалардың 37%-ына дейін жетеді. Инкубациялайтын аналыққа өз жұмыртқасы емес жұмыртқаларды қабылдаудан ешқандай зиян келмейтін секілді, тіпті ол ұясына жақын қалған кез келген жұмыртқаны иесіз жұмыртқалардың қатарына қосады. Дегенмен, егер паразиттік жұмыртқалардың саны алтыдан асса, ұяны тастап кету ықтималдығы екі есе артады. Аналықтар кейде өз жұмыртқаларын басқа қаз түрлерінің ұяларына да салады; қызыл иек почардтар кейбір аймақтарда бейсалылықтан ұя салуға келіседі. Ұяларды жыртқыштардың залалы жоғары болуы мүмкін, әсіресе таулы жерлерде орналасқан ұялар үшін. Аралдарда немесе су үстінде (жасанды платформаларда) орналасқан ұялар жақсы нәтижелер көрсетеді, себебі су кем дегенде кейбір сүтқоректі жыртқыштарды тоқтатып тұрады. Ұя салудың сәттілігі бірнеше факторға байланысты, соның ішінде аналықтың жасы, дене салмағы, ұя салу күні және ұяның мөлшері. Ересек, салмақты құстар жас, жеңіл құстарға қарағанда сәттілікке жетеді. Кішкентай, ертерек салынған ұялар үлкен, кейінірек салынғандарға қарағанда тасталып кетуі аз.
The female builds a platform nest of plant material, with a shallow cup lined with down feathers near its center. This is placed either on the ground within of the water's edge or in the water with the platform rising above the water's surface. It is always located in dense cover. The female lays one egg daily until her clutch—typically 8 10 eggs—is complete. Only then does she begin incubation. The eggs are greenish grey and broadly oval, measuring on average. Like many ducks, common pochards suffer a high rate of parasitic egg laying, a behaviour also known as egg dumping. Studies have shown that as many as 89% of nests in some areas contain one or more eggs not laid by the incubating female. The percentage of parasitic eggs may reach as high as 37% of all eggs laid in some populations. There appears to be little cost to the incubating female for accepting eggs that are not her own, and indeed she will roll any egg left close to her nest into her clutch. However, if the number of parasitic eggs exceeds six, she is twice as likely to abandon her nest. Females sometimes lay their eggs in the nests of other duck species as well; red crested pochards are unwitting hosts in some areas. Levels of nest predation can be high, particularly for nests located in upland areas. Those located on islands, or over water (on artificial platforms) do sgnificantly better, presumably because water deters at least some mammalian predators. Nesting success depends on a number of factors, including the age of the female, her body mass, the date the nest was started, and the size of the clutch. Older, heavier birds are more successful than younger, lighter ones. Smaller, earlier laid clutches are less likely to be abandoned than larger, later ones.
Қорғау және қауіптер
Қара құс Африка-Еуразиялық көшпенді су құстарын сақтау жөніндегі келісіммен қорғалатын түрлердің бірі болып табылады. Халықаралық табиғатты қорғау одағы осы түрді осал деп бағалайды. Оның өте кең таралған ареалы және өте көп саны болғанымен, бірнеше аймақта оның күрт төмендегенінің куәліктері бар. Мысалы, Еуропада 23 жыл ішінде бұл көрсеткіш 30-49 пайызға дейін жетеді. Көптеген елдерде оның саны негізінен қалалану мен табиғи ортаның өзгеруіне, сондай-ақ аң аурудың артық болуына байланысты азайып барады. Америкалық минка сияқты жатсыртқыш хищниктер кейбір популяцияларға зор зиян келтірді. Мысалы, Польшада зерттелген бір популяция минка алғаш рет пайда болғаннан кейін 30 жыл ішінде 92 пайызға азайды. Құстар, оның ішінде қарғалар мен батпақтар, маңызды ұя хищниктері болып табылады. Бұл құсты сақтау жұмысына тағы бір қауіп – оның таралған елдерінде 75 ресми тіл қолданылады, сондықтан ғылыми білім осы әртүрлі тілдерге шашырап, сақтау жөніндегі ынтымақтастық қиындап келеді. Ол ішкі паразиттердің, соның ішінде лента құрттар, нематодтар және трематодтардың иесі болып табылады. Олардың ішінде Paramonostomum aythyae бар, бұл қара құстан алғаш рет оқшауланған трематода, ол ішекте тарайды. Кейбір жерлерде қара құс құс шистосомаларының маңызды таратушысы болуы мүмкін, олар құстың мұрын және мезентериялық қан тамырларында қоныстанады. Бұл шистосомалар қаздармен бірге ылғалды жерлерде жұмыс істейтін немесе жүзетін адамдарға жұғуы мүмкін, бұл церкариалдық дерматитке әкелуі мүмкін. Белгілі қан паразиттері: Haemoproteus greineri, Haemoproteus nettionis және Plasmodium circumflexum. Сондай-ақ, ол Toxoplasma gondii тасымалдаушысы екені белгілі.
The common pochard is one of the species protected by the Agreement on the Conservation of African Eurasian Migratory Waterbirds (AEWA). The International Union for Conservation of Nature rates the species as vulnerable. Though it has a huge range and an extremely large population, there is evidence of precipitous declines in several regions. These reach somewhere in the range of 30–49 per cent over a 23 year period in Europe, for example. In number of countries, its population is decreasing mainly due to the urbanization and transformation of the natural habitats, as well as due to overhunting. Introduced predators, such as the American mink, have wreaked havoc on some populations. In Poland, for example, one studied population showed a 92 per cent decrease in the 30 years after mink first became established in the area. Birds, including carrion crows and marsh harriers are important nest predators. A further threat to conservation efforts of this bird is that 75 official languages are spoken across the countries in which it is found, thus scientific knowledge is scattered across those different languages, and collaboration on conservation efforts is more difficult. It is the host for a variety of internal parasites, including cestodes, nematodes and trematodes. These include Paramonostomum aythyae, a trematode which was first isolated from the common pochard; it is carried in the gut. In some locations, the common pochard may be an important vector of avian schistosomes, which are harboured in the bird's nasal and mesenteric blood vessels. These schistosomes can be transmitted to humans who work or swim in the same wetland areas as the ducks, potentially causing cercarial dermatitis. Known blood parasites include Haemoproteus greineri, Haemoproteus nettionis and Plasmodium circumflexum. It is also known to carry Toxoplasma gondii.