Жаңа Зеландиядағы Тауранга науқаны және соғыс

Кіріспе

Жаңа Зеландияның Баяудағы қарулы қақтығысы

Тауранга науқаны – 1864 жылдың басында Жаңа Зеландияның Баяудағы алты айға созылған қарулы қақтығыс, және жер мен егемендік мәселелері үшін жүргізілген Жаңа Зеландия соғыстарының бір бөлігі. Бұл науқан Уайкатоға жасалған шабуылдың жалғасы болды, мақсаты британ монархиясының билігіне қарсы тұрған Маори Королі (Кингтиган) қозғалысын басып тастау еді, оны колониялық үкімет британдық монархияның үстемдігіне сын ретінде қарады. Британдық әскерлер 1864 жылдың 29 сәуірінде Gate Pā шайқасында маори жауынан сандық артық болғанына қарамастан, 31 адам қаза тауып, 80 адам жарақат алды, бірақ жеті аптадан кейін Те Ранга шайқасында жауларын жеңіп, олардың командирі Равири Пухареке қоса 100-ден астам маори қаза тапты немесе ауыр жарақат алды.

Өмірбаян

1864 жылдың қаңтар айының соңында британдық командир генерал Дункан Камерон – сол кезде Вайкато науқанында маори қорғанысының күшті Патерранги желісіне тап болған – Тауранганы басып алу үшін теңіз арқылы экспедиция жіберді. Ол жауларының шығыс жағалаудан адамдар мен жабдық тасымалдайтынына сенді. Жергілікті Ngāi Te Rangi маорилері үкіметке қарсы болды, Тауранганың ішкі аймағында үлкен оқ-дәрі қоймасы бар екені белгілі болды және бұл аймақ Вайкатодағы британдық күштермен күрескен маорилер үшін маңызды азық-түлік көзі болды. Полковник Генри Грир күштерімен Те-Папаға түсірілді, онда олар екі редут салды, ал HMS Миранданың командирі капитан Роберт Дженкинске маори күштерінің келуін болдырмау үшін портыны блокадалауға бұйрық берілді. Камеронның стратегиясы премьер-министр Фредерик Уитакер мен оның кабинетінің ынталы қолдауын алды, олар 1863 жылғы конфискация заңнамасын пайдаланып еуропалықтардың қоныстануы үшін жаңа аумақтар ашуға ниеттенді. Бірақ губернатор Джордж Грей қарсы болды, себебі бұл басқа маори тайпаларының да көтерілісіне себеп болады деп қорқыды, соның ішінде әзірге Kingitanga қозғалысын қолдамаған тайпалар да. Грей Уитакердің агрессивті ұстанымға өтуіне қатысты алғашқы келісімін кері алып, Тауранга экспедициясының командирі бригадир Джордж Кэриге Вайкатоға бара жатқан қарулы топтарды тоқтатудан басқа, қатаң қорғаныста болуға нұсқау берді. Осы уақытта жақын маңдағы жерде шайқас басталған еді. Шығыс жағалау маорилерінің үлкен тобы, шамамен 700 жауынгер, Вайкатодағы қақтығысқа қарай жол тартты. Олардың жолы Роторуа маңындағы Арава тайпасының – пакехалардың одақтастары – жерінен өтті. Бұл туралы хабардар болған Арава басшылары өз тайпа мүшелерін қайтарды, олардың көпшілігі Оклендте немесе одан солтүстікке қарай жұмыс істеп жатқан. Таурангада британдықтардан қару-жарақ алып, Роторуаға асықты. Тайпаның 400 жауынгері жиналды және 7 сәуірде Ротоити көлінің жағалауында екі күндік шайқаста шығыс жағалау маорилерімен кездесіп, оларды тоқтатып тұрды. 27 сәуірде жағалауда тағы да шайқас басталды, корольге адал маорилер 43-ші полк пен британдық корветтерінің қолдауымен құмды төбелер арқылы қуылғанда оққа түсті.

In late January 1864 British commander General Duncan Cameron—at the time still facing the intimidating Paterangi line of Māori defences in the Waikato campaign—despatched by sea an expedition to occupy Tauranga, through which he believed his enemy were transporting men and supplies from the East Coast. The local Ngāi Te Rangi Māori were hostile to the government, a major gunpowder store was known to be inland of Tauranga and the district was an important source of food for Māori fighting British forces in the Waikato. While Colonel Henry Greer was landed with his force at Te Papa, where they built two redoubts, Captain Robert Jenkins, commander of HMS Miranda, was ordered to blockade the harbour to prevent the arrival of more Māori reinforcements. Though Cameron's strategy gained the enthusiastic support of Premier Frederick Whitaker and his cabinet, who were keen to use the 1863 confiscations legislation to open fresh territory for European settlement, Governor George Grey was opposed, fearing it would raise rebellion in more Māori tribes, including those that had thus far refrained from supporting the Kingitanga movement. Grey withdrew his initial assent for Whitaker's orders to take an aggressive stance and instead directed the Tauranga expedition's commander, Brigadier George Carey, to remain strictly on the defensive, apart from intercepting armed bands en route to the Waikato. Meanwhile, fighting had already broken out nearby. A large contingent of East Coast Māori, possibly as many as 700 warriors, were making their way towards the conflict at Waikato. Their route took them through the territory of another tribe which saw themselves as allies of the Pākehā, the Arawa tribe based around Rotorua. Forewarned of this, the Arawa chiefs called back their tribesmen, many of whom were working in Auckland or further north. Pausing in Tauranga to borrow guns from the British, they hastened onward to Rotorua. Four hundred warriors of the tribe were mobilised and they met and held the East Coast Māori on 7 April in a two day battle on the shores of Lake Rotoiti. On 27 April fighting broke out again on the coast, with Māori loyal to the Crown supported by the 43rd Regiment and British corvettes firing on Kingite Māori as they were pursued through the sand dunes.

Гейт Па шайқасы

Кез келген шабуылды қоздыруға әлі үміттене отырып, Пукехинахинадағы 250 Нгай Те Ранги жауынгері барған жолдарды кеңейтіп, банктерді нығайтып, паны екі редуттан тұратын жүйеге айналдырды, оның ішінде руа немесе артиллерияға қарсы бомбалау орындарының ұясы болды. Нгай Те Ранги негізгі редутты гарнизонмен қамтамасыз етті, ал Нгати Кохерики хапуының шамамен 30 мүшесі және Пири Рикау мен басқа хапулардың тағы 10 адамы кіші редутты гарнизонмен қамтамасыз етті. Айналасындағы батпақты жерде ағаш тапшы болғандықтан, қоршау әлсіз болды, бірақ редуттың төбеде орналасқан жері және қоршаудың жалпы ұзындығы олардың жауына одан да күшті екенін көрсетті. Барлығы, Гейт Па гарнизоны шамамен 230 адамды құрады. 5 сәуірде Камерон Нгати Хауа басшысы және көрнекті кингти Вирему Тамихананы қуу үмітін тастады, оның қарсыласы Кең көлдің жанындағы Те Тики о те Ихинғаранги пасын эвакуациялады. Камерон өзінің назарын Таурангаға аударды, ол жерге 21 сәуірде келді және штабын Таурангада орнатты. Эскке қосымша күштермен қатар, Оклендтен де күштер келді. Бірнеше күн ішінде Камерон Гейт Паға қарсы шеруге жеткілікті күші бар екенін шешті. 28 сәуір күні түстен кейін Камерон Гейт Паның алдына 350 және 800 метр қашықтықта орналасқан төрт артиллерия батареясымен бір сағатқа созылған шабуыл жасады. 1863–1864 жылдардағы соғыстарда ең көп қолданылған батареяға 110 фунттық Армстронг зеңбірегі, екі 40 фунттық және екі 6 фунттық Армстронг зеңбірегі, екі 24 фунттық гаубицасы, екі 8 дюймдік минометі және алты Кохорн минометі кірді. Хени Те Кири Карамү мен Хори Нгатайдың мәліметтері бойынша, британдықтардың оқ атуының алғашқы құрбандары Англия шіркеуінің пасторлары болды, олар дұға оқып жатқанда. Түнде Грир 68-ші полктің 700 адамын қараңғылық пен жаңбырдың жамылуымен Гейт Падан шығысқа қарай батпақтар арқылы көшіріп, маорилердің шегінуін кесу үшін редуттың артына орналастырды. Бұл күштерге әскери-теңіз бригадасының отряды қосылды. 29 сәуір күні таңертең Камеронның барлығы шамамен 1650 адамы Гейт Паны қоршап тұрды: 68-ші полктің 700 адамы, әскери-теңіз бригадасының 420 адамы, 43-ші полктің 300 адамы, 50 Корольдік артиллерия және 12-ші, 14-ші, 40-шы және 65-ші полктердің 180 мүшесі. Олар қорғаушылардың шамамен 15 адамын өлтірді. Сағат 4-те, па-да өмірдің белгісі жоқ, Камерон 300 адамнан тұратын шабуыл жасауға бұйрық берді - командир Хей басқаратын әскери-теңіз бригадасы мен подполковник Х. Г. Бут басқаратын 43-ші полк, олар бекітілген сүйекті ұстап, төрт қатармен жүгірді. Тағы 300 адам қашықтықтан резерв ретінде еріп келді. Бастапқы британдық шабуыл жасағының кейбіреулері негізгі паға кіргенде атып өлтірілді, ал редуттың ішінде мылтықтармен және қысқа таяқтармен қаруланған маорилермен қолма-қол шайқас кезінде көбірек адамдар құлады. Шамамен бес минутқа созылған үнсіздік болды, сол кезде шабуыл жасағының алдыңғы қатарында болған капитан Г. Р. Грейвс падан шығып, Камеронға редуттың басып алынғанын және британдықтардың жоғалғандары аз екенін хабарлады.

Still hoping to provoke an attack, the 250 Ngāi Te Rangi fighters at Pukehinahina enlarged the existing trench and banks and transformed the pā into a system of two redoubts, including a honeycomb of rua, or anti artillery bunkers. Ngāi Te Rangi garrisoned the main redoubt, and about 30 members of the Ngāti Koheriki hapu and another 10 men from Piri Rikau and other hapu manned the smaller redoubt. With timber scarce in surrounding swampland, palisading was frail, but the location of the redoubt on a hilltop, and the total span of the palisading gave their enemy the impression of greater strength than it actually possessed. In all, the total garrison of Gate Pā was about 230 men. On 5 April Cameron abandoned hope of pursuing Ngāti Hauā leader and prominent Kingite Wiremu Tamihana after his foe evacuated the besieged Te Tiki o te Ihingarangi pā near Lake Karapiro. Cameron switched his attention to Tauranga, arriving there on 21 April in and established his headquarters at Tauranga. In addition to the reinforcements on Esk, more from Auckland arrived on Within days Cameron decided he had sufficient forces to finally march against Gate Pā. On the afternoon of 28 April, Cameron launched an hour long attack on the front of Gate Pā with four batteries of artillery placed at a range of between 350 and 800 metres. The battery—the heaviest used in the wars of 1863–1864—included a 110 pounder Armstrong gun, two 40 pounder and two six pounder Armstrongs, two 24 pounder howitzers, two eight inch mortars, and six Coehorn mortars. According to accounts by Hēni Te Kiri Karamū and Hōri Ngātai, the first victims of the British cannon shots were Church of England ministers conducting prayers. Late in the night Greer moved his 700 men from the 68th Regiment across swamps to the east of Gate Pā under cover of darkness and rain to take up a position to the rear of the redoubt to cut off a Māori retreat. Those forces were joined by a detachment of the Naval Brigade from the warships Esk, Falcon and By daybreak on 29 April Cameron had a total of about 1650 men surrounding the pā: 700 of the 68th Regiment, 420 from the Naval Brigade, 300 of the 43rd Regiment, 50 Royal Artillery, and another 180 members of the 12th, 14th, 40th and 65th Regiments. killing about 15 of the defenders. At about 4pm, with no sign of life in the pā, Cameron ordered an assault by 300 men—a combined force of Naval Brigade under Commander Hay and the 43rd Regiment, led by Lieutenant Colonel H. G. Booth—who ran in four abreast with fixed bayonets. Another 300 men followed at a distance as a reserve. Some in the initial British assault force were shot as they entered the main pā, and inside the redoubt more fell as they engaged in hand to hand combat with Māori armed with shotguns and mere (short clubs). A lull of about five minutes occurred, during which time Captain G. R. Greaves, who was with the leading files of the assault party, left the pā and reported to Cameron that the redoubt had been captured and that British casualties were light.|group=Note Belich claims that by providing only a feeble defence from the garrison during the storming of the pā and keeping his garrison hidden, Rawiri Puhirake employed a "remarkable tactical ploy brilliantly implemented as well as brilliantly conceived" to lure the British into a deadly trap.