Кіріспе

698–705 жылдар аралығында Византия императоры болған Тиберий III, туған аты Апсимар (Apsimarus;). Оның ерте өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес, тек ол Кибирреот темасында қызмет атқарған орта деңгейдегі командир болғаны ғана мәлім. 696 жылы Тиберий Византия императоры Леонтийдің араб Омейядтары басып алған Солтүстік Африкадағы Карфаген қаласын қайтарып алу үшін жіберген әскер құрамында болды. Қаланы басып алғаннан кейін, бұл әскер Омейяд күштерімен кері тарттырылып, Крит аралына қайта шегінді. Леонтийдің қаһарынан қорқып, бірнеше офицерлер қолбасшысы Иоанн Патрикийді өлтіріп, Тиберийді император деп жариялады. Тиберий жылдамдап флот жинап, Константинопольге бет алып, Леонтийді тақтан түсірді. Тиберий Омейядтардан Византия Африкасын қайтарып алуға тырыспады, бірақ шығыс шекарасында оларға қарсы сәтті әрекеттер жасады. 705 жылы Леонтиймен тақтан қуылған бұрынғы император Юстиниан II Бірінші Болгар империясынан славян және болгар әскерін бастап Константинопольге келді. Қалаға жасырын кірген соң, ол Тиберийді тақтан түсірді. Тиберий Битинияға қашып кетті, бірақ бірнеше айдан кейін қолға түсіріліп, 705 жылдың тамызы мен 706 жылдың ақпаны аралығында Юстинианның бұйрығымен өлім жазасына кесілді. Оның денесі бастапқыда теңізге тасталды, бірақ кейін табылған соң Проте аралындағы шіркеуге жерленді.

Ерте өмір

Тиберий туралы Византия императоры Леонтийдің билігіне дейін аз мәлімет белгілі, оның туған аты Апсимардан басқа, ол тарихи түрде германдық текті деп есептелген. Тарихшы Вольфрам Брандес германдық тегі туралы дәстүрлі пікірді Дж. Б. Бьюриге байланыстырады, бірақ ол бұл дұрыс емес екенін айтады. Византия зерттеушілері Энтони Брайер мен Джудит Херрин Апсимар есімінің славяндық шығу тегі болуы мүмкін деп ұсынады, ал Лесли Брубакер мен Джон Холдон түрік тілінен шыққан болуы мүмкін дейді. Сондай-ақ, оның Оңтүстік Анатолиядағы әскери провинция – Сибирреот темасының (шамамен мың сарбаздық қолбасшы) болғаны белгілі. Кейбір ғалымдар, мысалы Александр Васильев, Тиберий гот-грек тегінен шыққан болуы мүмкін деп болжайды. Византия зерттеушісі Валтер Каеги Тиберийдің әскери мансабының басында Балқанда славяндарға қарсы жеңіске жеткенін, бұл оған белгілі бір дәрежеде танымалдылық әкелгенін мәлімдейді.

Өмірбаян

696 жылы Омейяд халифаты Византия империясының Африка экзархатына тағы шабуыл жасады, 697 жылы Карфаген қаласын басып алды. Византия императоры Леонтий қаланы қайтарып алу үшін патрикий Иоаннды әскермен жіберді, ол қаланың портына күтпеген шабуыл жасағаннан кейін оны қайтарып алды. Осы алғашқы жетістікке қарамастан, қаланы Омейяд күштері тез қайтарып алды, бұл Иоаннды Крит аралына қайта жиналуға мәжбүр етті. Карфагенді қайтарып алмағаны үшін Леонтийдің ашуынан қорқып, офицерлер тобы Иоаннды өлтіріп, Апсимарды император деп жариялады. Апсимар Тиберий деген тақ есімін алды; осы кезеңде тақ есімін таңдау кең таралған, бірақ кейіннен бұл әдеттен бас тартылды. Ол флот жинап, «Жасылдармен» (Ипподромның спорттық және саяси фракцияларының бірі) одақтасып, Константинопольге бет алды, онда оба эпидемиясы өршіп тұрған еді. Тиберий әскерімен Алтын мүйіздегі Сикай портына қонды, содан кейін қаланы қоршауға кірісті. Бірнеше айдан кейін Константинополь қақпалары «Жасылдар» фракциясының мүшелері арқылы Тиберийдің әскерлеріне ашылды, бұл Тиберийге қаланы басып алуға және Леонтийді тақтан түсіруге мүмкіндік берді; бұл оның әскерлерінің қаланы тонауына кедергі болмады. Тиберий Леонтийдің мұрнын кесіп, оны Константинопольдегі Псаматион монастырына жіберді. 12-ғасырдың тарихшысы Михаил Сириялық, өзі аталмаған 8-ғасырдың сириялық көзіне сілтеме жасай отырып, Тиберий өзінің төңкерісін Леонтийдің император Юстиниан II-ні империяны нашар басқарғаны үшін тақтан түсіргенімен қатар қойды деп түсіндірді. Тиберийге дейін ешбір теңіз офицері таққа отырмаған, өйткені византиялықтар армияны әлдеқайда беделді деп есептеген.

Ереже

Тиберий Константинопольді басып алып, Леонтийді биліктен құлатудан кейін көп ұзамай Константинопольдің патриархы Каллиник I-нің тажына отырғызды. Билікке келген соң Тиберий Византия Африкасын Омейядтардан қайтарып алуға тырыспады, керісінше, өз империясының шығыс шекарасына назар аударды. Тиберий ағасы Гераклиді Анадолу тематикасының (Бизантия әкімшілік аймақтары) (қадірлі сарайлық атақ) және (бас генерал) етіп тағайындады: Анадолу аймағында орналасқан Византия империясының иеліктері (қазіргі Түркия). 698 жылы күздің соңында Гераклиус Омейяд халифалығына шабуыл жасап, Таурус тауларының асулары арқылы Киликияға өтіп, солтүстік Сирияға қарай аттанды. Геракли Антиохиядан жіберілген араб әскерін жеңіп, содан кейін 699 жылдың көктемінде Византия жерлерінің қауіпсіздігіне қайтудан бұрын Самосатаға дейін шабуыл жасады. Гераклидің әскери табыстары арабтардың жазалау шабуылдарының сериясына әкелді: Омейяд генералдары Мұхаммед ибн Марван мен Абдалла ибн Абд әл-Малик Византияның Армениядағы аумағынан аз қалған жерлерін басып алды. Армяндықтар 702 жылы Византиядан көмек сұрап, Омейяларға қарсы үлкен көтеріліс жасады. 704 жылы әл-Малик Арменияны қайтадан басып алу жорығын бастады, бірақ оған Киликияда Геракли шабуыл жасады. Геракли Сизийде Язид ибн Хунайн бастаған 10 000 - 12 000 адамнан тұратын араб әскерін жеңіп, көпшілігін өлтіріп, қалғандарын құлдыққа түсірді; Осыған қарамастан, Геракли әл-Маликтің Арменияны қайтадан жаулап алуына кедергі жасай алмады. Тиберий Византия әскерін оның құрылымын қайта ұйымдастыру, сондай-ақ Кибирреотиялық теманы қайта ұйымдастыру және Константинопольдің теңіз қабырғаларын жөндеу арқылы нығайтуға тырысты. Тиберий өз назарын Кипр аралына да аударды, өйткені көптеген тұрғындар оның алдыңғысы Юстиниан II кезінде Кизикус аймағына көшірілді. Тиберий 698/699 жылы Абд әл Маликпен келіссөздер жүргізді, Кипрлықтар Кизикуске көшірілді, арабтар тұтқындап, Сирияға әкелінгендер өз отандарына оралды. Сонымен қатар, ол аралдың гарнизонын Таурус тауларынан келген мардай әскерлерімен нығайтты. Тарихшы Уоррен Трейдгольдтың айтуынша, Тиберий жаңа әскери провинциялар құру арқылы теңіздегі арабтарды ұстап тұруға тырысты, Сардиния темасы құрылды және Сицилия темасы Равенна экзархатынан бөлінді. Тиберий Кефалония аралына Кефалонияның ұлы Филиппик деген болашақ императорды да айдады. 702 жылы Юстиниан II Херсон (қазіргі Қырым) Темасынан қашып, хазарлардың басшысы Хаган Бусирдің қолдауына ие болды. Бусир Юстинианға өз қарындасы Теодораны қалыңдық ретінде берді және оны Фанагориядағы сотына қабылдады. 703 жылы Юстинианның тақты қайтарып алу үшін қолдау алуға тырысқаны туралы хабарлар Тиберийге жетті, ол тез арада хазарларға елшілерін жіберіп, Юстинианды Византияға өлтіріліп немесе тірідей тапсыруды талап етті. Юстиниан тұтқынға түспей, Бірінші Болгар империясының ханы Тервелден қолдау іздеді. 705 жылы Юстиниан славяндар мен болгарлардың әскерін бастап Константинополға барды және оны үш күн қоршауға алды, содан кейін барлаушылар ескі және пайдаланылмайтын құбырды тауып алды. Юстиниан мен оның жасағының шағын тобы осы жолмен қалаға кірді, Блачерна сарайының маңындағы қабырғаның солтүстік шетінен шығып, ғимаратты тез басып алды. Тиберий Битиниядағы Созополис қаласына қашып барып, бірнеше ай бойы қуып жүргендерден қашып жүріп, тұтқындалды. Юстинианның қоршауы мен Тиберийді тұтқындаудың нақты уақыты күрделі. Нумизматик Филипп Гриерсонның айтуынша, Юстиниан II қалаға 21 тамызда кірді, бірақ Византиялық Констанс Басшысының айтуынша, Юстиниан қаланы 10 шілдеде басып алды, ал 21 тамыз күні Тиберий Созополисте тұтқындалған күн немесе басқа күні ол Константинополға жеткізілген күн. Алты айдан кейін, ықтимал 15 ақпанда Юстиниан Леонтий мен Тиберийді Гипподромға сүйреп әкеліп, жұрт алдында қорлатып, Кинегионға (Кинегос қақпасының маңындағы қала кварталы) алып кетіп, бас кесті. Олардың денелері теңізге лақтырылды, бірақ кейіннен табылды және Проте аралындағы шіркеуде жерленді.

Мұра

Хедтің пікірінше, Тиберий туралы көп мәлімет болмаса да, қолда бар деректер оның "ұқыпты және тиімді басшы" болғанын көрсетеді, және егер ол ұзақ таққа отырғанда, оны "Византияның ең ұлы императорларының бірі" ретінде еске алатын еді. Кейги Византия империясының келесі династиялары мен олармен байланысты тарихшылар Византия Африкасын жоғалтуда Тиберийді кінәлайды, бірақ ол Тиберий билікке келген кезде Византияның бақылауын қайта орнатуға мүмкіндік болмағанын айтады.

Отбасы

Тиберийдің Теодосий есімді ұлы болды, ол 729 жылға қарай Ефес епископы болды, 754 жылы Иерия кеңесіне төрағалық етті және императорлар Лео III және Константин V-ке кеңес берді. Византиялық зерттеуші Грэхам Самнер Тиберийдің бұл ұлы кейіннен император Теодосий III болған болуы мүмкін деп ұсынды. Самнер екі тұлға да шамамен бір уақытта Ефес епископтығын атқарғандығын көрсетеді: «Хроника Альтинаты» бойынша император Теодосий 716 жылдан кейін епископ болды, ал Тиберийдің ұлы Теодосий 729 жылға қарай епископ болды, бұл олардың бір адам болуы мүмкін екенін көрсетеді. Византиялық зерттеушілер Кирилл Манго мен Роджер Скотт бұл теорияны ықтимал деп санамайды, себебі бұл император Теодосийдің тақтан бас тарғаннан кейін тағы отыз жыл өмір сүргенін білдіретін болар еді. Тиберийдің отбасы туралы басқа да мәліметтер, оның ішінде оның әйелдерінің есімдері жоғалып кетті: Тиберий билік еткен кезеңде болған «Жиырма жылдық анархия» деп аталатын дүрбелеңнің әдеттегі салдары.