Кіріспе

Сингапур аймақтық лицензиялау схемасы (АЛС) (малай тілінде: Skim Perlesenan Kawasan Singapura) – 1975 жылдан 1998 жылға дейін қолданылған, Сингапур қаласының орталық бөлігіне кіретін жүргізушілерден төлем қабылдайтын және осы арқылы жол қозғалысының көлемін реттеуге бағытталған жол бағасы схемасы. Бұл әлемдегі алғашқы, сәтті іске асырылған қалалық көлік кептелісін азайту схемасы болды. Схема Орталық бизнес ауданының (CBD) «Шектелген аймақ» (Restricted Zone, RZ) деп аталатын 6 шаршы километрлік аймағына кіретін барлық жолдарға қатысты, кейіннен коммерциялық маңызы бар аймақтарды қамту үшін 7,25 шаршы километрге дейін ұлғайтылды. 1998 жылы бұл схема «Электрондық жол бағасы» жүйесімен алмастырылды.

Өмірбаян

Тоқыма бағасын енгізу 1970 жылдан бері Сингапурда іске асырылған көптеген көлік жүктемесін азайту саясатының бірі болды. Бұл елдің жер ресурстарының шектеулі екенін, экономикалық бәсекеге қабілеттіліктің қажеттігін ескеріп, әлемнің көптеген қалаларын қамқан көлік кептелістерін болдырмау мақсатымен жасалды. Сингапурдағы сұранысты басқарудың маңызды аспектілерінің бірі – көлік құралына иеленуді шектеу, оны жоғары иелену құны немесе автомобиль паркінің өсуін реттеу арқылы жүзеге асыру. Бұл шараларға жоғары жылдық жол салығы, кедендік баждар және көлік құралын тіркеу ақылары кірді. Салықтық ынталандырудан өзге, 1990 жылдан бастап автокөліктердің таңдап алынуы реттелді, осыған орай Көлік квотасы жүйесі енгізілді. Бұл жоғары бастапқы төлемдер автомобиль иелерінің көлікке ие болудің құны үшін төлейтін ақы ретінде қарастырылады және негізгі жол инфрақұрылымын кеңейтуге байланысты тұрақты шығындардың бір бөлігін жабуға жұмсалады. Көлік жүктемесін реттеу шараларымен қатар, үкімет қоғамдық көлікке көп инвестиция жасады және 13 шеткі автотұрақтары бар «тұрақтап жүру» схемасын іске қосты, осылайша автокөлік пайдаланушыларына саяхат тәсілін өзгертуге нақты мүмкіндік берді. Қорытындылай айтқанда, Сингапурдың қалалық және көлік стратегиясы пайдаланушыларға автокөлікті шектеудің «қамшысымен» үйлесетін, қоғамдық көлікті қолдаудың «жеңгесін» ұсынуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде, Азиядағы жан басына шаққандағы табысы ең жоғары елдердің бірі болғанына қарамастан, 2010 жылы Сингапурлық үй шаруашылықтарының 32% көлікке ие болды. ALS алғаш рет 1973 жылы жоғары деңгейдегі ведомствоаралық комиссия басшылығымен жасалды, ол сол кездегі қалалық көлік жағдайын жақсарту үшін саясат пен шараларды ұсынды. ALS схемасы бір жылдық қоғамдық талқыдан кейін ғана іске асырылды және жұртшылықтың пікірлеріне сәйкес кейбір өзгерістер енгізілді. Жоғарыда айтылғандай, ALS автомобиль бағасын реттеу шаралары мен қоғамдық көлікті жақсартудың жалпы пакетінің бір бөлігі ретінде ұсынылды, бұл қоғамдық қолдау алуға көмектесті.

Схема

Аймақтың шекарасында, соның ішінде Орчард жолының маңындағы аудандарда барлығы 28 жоғарғы тұғыры бар портал орнатылды. Бұл порталдарды қосымша полиция қызметкерлері бақылап, визуальды тексерулер жүргізіп, кез келген бұзушылықтарды тіркеді. Айыппұлдар 50 доллардан басталады. Пайдаланушылар күн сайын 3 доллардан арнайы қағаз лицензияны алдын ала сатып алуға міндетті болды, оны пошта кеңселерiнде, бензин станцияларында, аймақтық лицензия сату орындарында немесе қолайлы дүкендерде айлық немесе күндізгі төлеммен алуға болады. Бұл лицензия көлiк айнегiне немесе мотоциклдердiң рульдерiне операция сағатында орнатылды. Бастапқыда, олар жексенбі және мереке күндерiнен басқа, күн сайын сағат 7:30-дан 9:30-ға дейiн жұмыс iстедi. Алайда, сағат 9:30-дан кейiн аймаққа кіруге күтiп тұрған көлiктердiң көптiгiн бақылау үшiн бұл мерзiм сағат 10:15-ке дейiн ұзартылды. 1989 жылы кешкi сағаттардағы қозғалыс та шектелдi, ал 1994 жылы АЛС сағат 7:30-дан 18:30-ға дейiн ұзартылды. АЛС енгiзiлгеннен кейiнгi алғашқы жылдарда төрт немесе одан көп жолаушысы бар жеке көлiктер, таксилер, қоғамдық автобустар мен қызмет көрсету көлiктерiне аймаққа ақысыз кіруге рұқсат берiлдi. Автокөліктермен бiрлесiп жүру де ақыдан босатылды, бұл сұранысты тиiмдi басқару және бұл схема тек байларға арналған деген пiкiрге қарсы тұру үшiн жасалды. Арнайы автокөліктермен бiрлесiп жүру пункттерi құрылды. 1989 жылы пайдаланушылардың басым көпшiлiгi алым төлеуге мiндеттi болды, себебi мотоциклдер мен ауыр көлiктер аймаққа кіретін қозғалыстың үштен екі бөлiгiн құрады. Осы саясатты қайта қарау нәтижесiнде тек автобустар мен шұғыл көлiктер ғана ақыдан босатылды. Кейiннен, автокөліктермен бiрлесiп жүру бойынша жеңiлдiктер алынып тасталды, себебi көптеген жеке көлiктер төлемнен қашу үшiн автобус жолаушыларын тасып жүрдi. 1980 жылы алым 5 долларға дейiн өсiрiлдi, бiрақ 1989 жылы көлiктердiң басым көпшiлiгi төлем жасағандықтан ол 3 долларға дейiн төмендетiлдi. 1994 жылы күндiзгі және емес-күндiзгі рұқсаттар үшiн лицензиялық алымдардың екі деңгейi белгiлендi. Қағаз лицензиялардың пішінi көлiк класына байланысты өзгердi, ал олардың түсi алаяқтыққа жол бермеу үшiн әр айда өзгердi. Түспен белгiленген лицензиялар тәртiп сақшыларына шектеу сағаттарында көлiк құралдарын анықтауды жеңiлдiтiп бердi. Қозғалысты басқару мақсатында ереже бұзған көлiктер порталдарда тоқтатылмады, бiрақ олардың мемлекеттiк номерлерi тiркелiп, иесiне айыппұл төлеу үшiн сотқа шақыру жіберiлдi. Бақылау тек порталдарда жүргiзiлдi, сондықтан көлiктер ақы төлемей-ақ аймақтан еркiн жүрiп-тұра алады немесе шыға алады. АЛС порталдары CISCO қызметкерлерiмен қамтамасыз етiлдi, олар өтетін көлiктердi қолмен тексерiп, ереже бұзған көлiктерге айыппұл салды. АЛС аяқталып, Электрондық жол бағасының енгiзiлуiне дейiн (қолмен тексеру қажеттiлiгiн жойды), 105 мұндай офицерлер орналастырылды.

Әсері

"The Journey – Singapore's Land Transport Story" кітабына сәйкес, 1975 жылдың маусым айында (ALS енгізілгенге дейін) шектеулі аймаққа кіретін көлік саны 32 500 құрады, ал 1975 жылдың маусым айында ALS қолданысқа енгеннен кейін, сағат 7.30-дан 9.30-ға дейін көлік саны 7 700-ге дейін төмендеді, бұл 76% азайды; сондай-ақ пайдаланушылардың 9% қоғамдық көлікке ауысты. РЖ-ға жұмысқа қатысты сапарлар үшін қоғамдық көлікті пайдалану "ALS-тен бұрын 33% болса, 1983 жылға қарай шамамен 70%-ға дейін күрт өсті". 1994 жылы ALS тәуліктік режимге дейін ұзартылды, нәтижесінде РЖ-ға кіретін және одан шығатын қозғалыс дереу 9,3%-ға төмендеді. ALS өте қарапайым болғанына қарамастан, 20 жылдан астам уақыт бойы РЖ-дағы кептелістерді тиімді түрде бақылауға мүмкіндік берді. ALS және басқа да қосымша шаралар енгізілгенге дейін автокөлік паркі жыл сайын 6% өсті, ал 1975 жылы РЖ-ға кіретін көлік саны шамамен 100 000 құрады. Үкіметтің араласуынан кейін автопарк өсу қарқынын 4%-ға дейін баяулатты, ал 1994 жылы РЖ-ға кіретін көліктер саны 230 000-ға дейін шектелді.

Жол бағасы жүйесі (ЖСЖ)

1995 жылы үш ірі жылдам бағыттың қалалық бөліктерінде де трафик бағасы қолданысқа енгізілді, бастапқыда Шығыс жағалау паркі (ECP) жолынан. RPS деп аталған бұл жүйе жылдам бағыттарға кіру үшін қағаз лицензияларды қолмен пайдалану арқылы жұмыс істеді. 1997 жылы RPS Орталық және Пан аралдық жылдам бағыттарына енгізілді. RPS жүйесі іске қосылғаннан кейін Орталық магистральдағы сағаттық орташа жылдамдық бұрынғы 31 км/сағ-тан 67 км/сағ-қа дейін өсті. ERP жүйесі Сингапурда қазірге дейін қолданылып келеді және оған ұқсас көптеген схемалар, мысалы Лондон қаласындағы трафик төлемі оның негізінде құрылған.