Кіріспе

Грек мифологиясында Сцилла — судың тар арнасының бір жағында, оның қарсыласы Харибдиске қарама-қарсы орналасқан аңызды монстр. Бұл боғаздың екі жағы бір-бірінен садақ қашықтығында, сондықтан Харибдистен қашуға тырысатын теңізшілер Сциллаға тым жақын өтіп, керісінше, Сцилладан қашуға тырысса Харибдисқа жақын келеді. Сцилла алғаш рет Гомердің "Одиссеясында" айтылады, онда Одиссей мен оның серіктері саяхаттары барысында онымен және Харибдисті кездестіреді. Кейінгі мифтерде оның тегі сұлу нимфа болған, бірақ ол монстрға айналғандығы айтылады. Вергилийдің "Энеидасының" үшінші кітабында Сцилланың мекендейтін боғазы Калабрия (Оңтүстік Италия аймағы) мен Сицилия арасындағы Мессина боғазымен байланыстырылады. Калабриядағы Сцилла қаласы атын мифологиялық Сцилла кейіпкерінен алған және ол нимфаның туған жері деп есептеледі. "Сцилла мен Харибдис арасында" деген тіркес екі бірдей қауіпті жағдайдың біреуін таңдауға мәжбүр болу мағынасын білдіреді.

Ата-аналық тегі

Сцилланың тегі авторларға қарай әртүрлі айтылады. Гомер, Овидий, Аполлодор, Сервий және Платон туралы бір ғалым Критаейді Сцилланың анасы деп атайды. Гомер де, Овидий де әкесін атамайды, бірақ Аполлодор әкесінің Триен (вероятно, Тритон мәтінінің бұрмалануы) немесе Форкус (Форкистің түрі) болғанын айтады. Сол сияқты, Платонның шәкірті, мүмкін Аполлодордан кейін, әкесі Тиррен немесе Форк деп атаған, ал Эвстатий Гомердің «Одиссея» 12.85-те әкесі Тритон немесе Посейдон мен Кратейді ата-ана ретінде көрсетеді. Басқа авторлар Геккатты Сцилланың анасы деп атайды. Гезиодтық «Мекенжай Ехоии» Геккате мен Аполлонды Сцилланың ата-анасы ретінде келтіреді, ал Акусилаус Сцилланың ата-анасы Геккате мен Форкис екенін айтады (сондай-ақ «Одиссея» 12.85-тегі түсіндірме). Мүмкін, осы қарама-қайшы мәліметтерді келістіру үшін Родостың Аполлонийі Геккате Кратис деген басқа аты болғанын, ал ол мен Форкис Сцилланың ата-анасы болғанын айтады. Сол сияқты, Делостың Семосы Кратейдің Гекка мен Тритонның қызы екенін, ал Демос Сцилланың әкесі екенін айтады. Стесихор (ғана) Ламияны Сцилланың анасы деп атайды, мүмкін, Посейдонның қызы Ламияны, ал Гигиннің айтуынша, Сцилла Тифон мен Эхиднаның ұрпағы.

Жазбалар

Джон Цезез бен Сервийдің «Энеида» туралы түсіндірмелерінде айтылғандай, Сцилла – Посейдонға тиесілі болған әдемі наяда еді, бірақ қызғанышпен толған Нереида Амфитрита Сцилла шомылатын бұлақтың суын улап, оны қорқынышты құбыжыққа айналдырды. Осыған ұқсас оқиға Гигинус еңбектерінде де кездеседі, онда Сцилланы Глаук сүйгені, ал Глауктың өзін сиқыршы құдай Цирке де сүйгені айтылады. Сцилла теңізде шомылып жатқанда, қызғанышпен күйген Цирке теңіз суына зиянды у құйды, нәтижесінде Сцилланың жамбасынан алты иттің басы шығып, ол қорқынышты құбыжыққа айналды. Осы түрде ол Одиссейдің кемесіне шабуыл жасап, оның серіктерін жоғалтты. Кейінгі грек мифінде, Евстафийдің Гомер және Иоанн Цецес туралы түсіндірмелерінде жазылғандай, Геракл Сицилияға сапар барысында Сцилламен кездесіп, оны өлтірді. Оның әкесі, теңіз құдайы Форкис, оның денесін отпен жағып, қайта тірілтті.

Гомердің "Одиссеясы"

Гомердің "Одиссея" XII кітабында Кирке Одиссейге Сциллаға жақынырақ жүзуді кеңес береді, себебі Харибдис кемесінің барлығын суға батыруы мүмкін: "Сцилланың тік жарқабағына жақындап өтіңдер – ең жоғары жылдамдықпен! Алты адамды жоғалтып, кемеңізді сақтап қалу, бүкіл экипаждың жоғалуынан жақсы". Ол Одиссейге сондай-ақ Сцилланың анасы, өзен нимфасы Кратейстің Сцилланы бірнеше рет шабуылдаудан тоқтатуын сұрау керектігін айтады. Одиссей бұл жолды сәтті басып өтеді, бірақ Харибдис олардың назарын аударғанда, Сцилла палубадан алты теңізшіні ұстап алып, тірідей жеп қояды.