Кіріспе
Грек мифологиясындағы қуыс су қамысына айналған нимфа. Классикалық грек мифологиясында Сиринкс (грекше Σύριγξ) – Аркадиялық нимфа, Артемиданың ізбасары және тазалығымен белгілі. Паннан қашып құтылу үшін ол Ладон өзеніне жүгірді, және өз тілегімен Панның сырнайын жасаған қамысқа айналды.
In classical Greek mythology, Syrinx '/s//ɪ//r//ɪ//ŋ//k//s/ (Greek Σύριγξ) was an Arcadian nymph and a follower of Artemis, known for her chastity. Being pursued by Pan, she fled into the river Ladon, and at her own request was metamorphosed into a reed from which Pan then made his panpipes.
Әңгіме
Сиринкс – әдемі ормандағы нимфа, ол көп рет сатирлердің назарын өзіне тартып, олардың махаббат талпыныстарынан қашып құтылған. Ол Артемидаға, даланың құдайына табынып, осылайша өмір бойы бойжеткен қыз болып қалуға ант берген. Махаббатқа тойған құдай Панның қуып жеткенін сезіп, ол өзен жағасына қашып, өзен нимфаларынан көмек сұрады. Оған жауап ретінде ол құдайдың ашулы демі соққанда әуелі қорқынышты үн шығаратын қуыс су қамыстарына айналды. Пан қамыстарды кесіп, олардан алғашқы панпайпа жасады, ол осыдан кейін "сиринкс" деп аталды. "Шприц" сөзі осы сөзден шыққан.
Авторлары
Овидий "Метаморфозалардың" бірінші кітабында Пан мен Сиринкс туралы оқиғаны қамтиды, онда Меркурий оны өлтіру үшін Аргусқа ұйықтатып жатқанда баяндайды. Бұл миф белгілі бір парадоксографтың еңбектерінде де сақталған. Оқиға Ахилл Татиустың "Леукиппе мен Клейтофон" романында да келтіріледі, онда басты кейіпкер қаһарман қызды үңгірге кіргізіп, оның тазалығын сынап көреді – Пан қалдырған сиринкс сырнайларының әуені оның өткенін көрсетеді. Бұл Ахилл жазған Родопис туралы тағы бір мифке ұқсас, ол бойжеткендердің тазалығын тексеруге арналған бұлаққа айналды. Лонгус "Дафнис пен Хлоя" әңгімесінде 2:34 кітабында Сиринкске сілтеме жасайды. Мұндағы оқиғаның сипаттамасы Овидийдің нұсқасына сәйкес өңделгенімен, Панның онымен бірге болуға деген құштарлығын сақтайды. Дегенмен, Лонгус өзінің нұсқасында Сиринкс нимфалардан көмек алғанын айтпайды, керісінше, Сиринкс Паннан қамыс арасында жасырынып, батпаққа жоғалады. Сиринкспен не болғанын түсінгеннен кейін Пан оның айналған қамысынан алғашқы панпайпалар жиынтығын жасады, осылайша оны өмірінің соңына дейін өзімен бірге болуға мәжбүр етті.
Әдебиетте
Бұл әңгіме 19 ғасырда суретшілер мен жазушылар арасында кең таралды. Элизабет Барретт Браунинг "Музыкалық аспап" атты өлең жазып, музыкалық сырнайларды жасаудағы Панның ойсыздықтарын бейнеледі. Виктория дәуірінің суретшісі және ақыны Томас Вулнер миф бойынша ұзақ повесть – "Силен" шығармасын жазды, онда Сиринкс Силеннің сүйіктісіне айналады, бірақ Панның зорлауынан қашуға тырысқанда суға батып кетеді. Осы қылмыстың салдарынан Пан жаман рухқа айналып, ал Силен ішімдікке салынады. Эми Клампиттің "Сиринкс" өлеңі мифті қамыстың сыбырлауын тілдің қиындықтарымен байланыстыра көрсетіп, түсіндіреді. Айфрик Мак Аода өзінің "Gabháil Syrinx" поэзия жинағында осы әңгімені басты тақырып ретінде пайдаланды. Сэмюэл Р. Делани өзінің "Nova" ғылыми-фантастикалық романында "сиринкс" деп аталатын аспапты енгізеді. Сиринкс – британдық автор Питер Ф. Гамильтонның "Түнгі шұғыла" ғарыш операсы трилогиясындағы басты кейіпкерлердің бірі. Трилогияда Сиринкс "Эденизм" деп аталатын трансгуманистік болашақ қоғамның мүшесі және "Оэнона" тірі жұлдыздық кемесінің капитаны болып қызмет етеді. 1972 жылғы Джеймс Мерриллдің "Сиринкс" атты өлеңі мифологиялық әңгіменің бірнеше аспектілерін қамтиды, онда ақын өзі атақты нимфамен теңеседі, ол тек "қамыс" емес, "ойлы қамыс" болуды қалайды (сыншы Хелен Вендлер атап өткендей, Уоллес Стивенстің "Le Monocle de Mon Oncle" лирикасының ықпалымен, "ойлы тасқа" қарағанда).
Философияда
Питер Кингслидің «Білімнің қараңғы орындары» еңбегінде Парменидтің поэмасындағы сөздің қолданылуы және ежелгі инкубация тәжірибесімен байланысты мәселені егжей-тегжейлі қарастырады.
Өнер саласында
Британдық Виктория дәуіріндегі суретші Артур Хакер 1892 жылы Сиринкстің бейнесін жалаңаш түрінде суреттеген. Бұл майлы бояумен салынған картина қазір Манчестер өнер галереясында қойылған. 1925 жылы мүсінші Уильям Макмиллан жасаған Сиринкс мүсіні Глазго қаласындағы Келвингроув өнер галереясы мен мұражайында көрсетілуде. 1973 жылы мүсінші Адольф Вултерге АҚШ-тың Индианаполис қаласында ұрланған Сиринкс мүсінінің орнын толтыру жұмысы тапсырылды. Бұл жұмыс Майра Рейнольдс Ричардстың бұрын ұрланған ұқсас мүсінінің орнына қойылды. Мүсін қаланың Индиана Дүниежүзілік соғыс ескерткіші орналасқан Университет паркінде тұр. Абрахам Яннсенс 1620 жылы "Пан мен Сиринкс" атты картинаның бөлігі ретінде Сиринксті суреттеді.
Музыка саласында
Клод Дебюсси 1913 жылы шыққан «Сиринкс» (Дебюсси) шығармасын Панның сүйіктісінен айырылған қайғысына негіздеген. Бұл шығарма әлі күнге дейін танымал; ол Габриэль Морейдің «Psyché» пьесасында қосымша музыка ретінде қолданылған. Пан мен Сиринкс оқиғасы Бенджамин Бриттеннің 1951 жылы алғаш орындалған, Овидийден алынған «Алты метаморфоза» соло-обойға арналған шығармасының бірінші бөліміне шабыттандырды. Бриттен бұл бөлімді «Пан: ол өзінің сүйіктісі Сиринкс болған қамыс сырнайында ойнады» деп атады. Морис Равел Сиринкс кейіпкерін «Дафнис пен Хлоя» балетіне енгізді. Густав Холст өзінің Хорлық симфониясының басында Пан мен Сиринкс оқиғасына сілтеме жасайды, ол Джон Китстің 1818 жылғы «Эндимион» поэмасының мәтінінен алынған. Француз барокко композиторы Мишель Пигноле де Монтеклар дауыс пен ансамбльге арналған «Пан мен Сиринкс» кантатасын жазды (No. 4). Даниялық композитор Карл Нильсен «Пан мен Сиринкс» (Pan og Syrinx), Op. 49, FS 87 шығармасын жазды. Британдық фолк-рок тобы Oberon өзінің 1970 жылғы «A Midsummer's Night Dream» альбомына «Syrinx» деп аталатын флейта солосын қосты. Канадалық электрондық прогрессивті рок тобы Syrinx өз атын осы аңыздан алды. Канадалық прогрессивті рок тобы Rush-тың «2112» әнінде «The Temples of Syrinx» деп аталатын бөлім бар. Ән дистопиялық футуристикалық қоғам туралы, онда өнер, әсіресе музыка, Сиринкс ғибадатханасының дін қызметкерлері тарапынан басып тасталған. Rush-қа сілтеме жасай отырып, Мэриленд штатынан шыққан Clutch тобы «Robot Hive/Exodus» альбомынан «10001110101» әнінде Сиринкс ғибадатханасын атады.