Кіріспе

Британдық инженер-құрылысшы және локомотивтерді жобалаушы (1803–1859)

шотландтық дизайнер және маяктар салушы

Роберт Стивенсон, DCL (Азаматтық құқық докторы) (Hon. causa) (16 қазан 1803 – 12 қазан 1859) – ағылшын инженер-құрылысшысы және локомотивтерді жобалаушы. "Темір жолдың әкесі" атанған Джордж Стивенсонның жалғыз ұлы болған ол, әкесінің жетістіктерін дамытып, одан әрі жетілдірді. Роберт 19 ғасырдың ең ұлы инженері деп есептеледі. Стивенсонның қазасы көптеген адамдарды қайғыға толтырды, оның қосылу рәсіміне қоғамдық құрмет көрсетілді. Ол Вестминстер аббаттығында жерленген.

Ерте өмір

Роберт Стивенсон 1803 жылғы 16 қазанда Ньюкасл-апон-Тайнның шығысында, Уиллингтон-Кейде Джордж Стивенсон мен Фрэнсис (Хендерсон), көбінесе Фанни деп аталатын отбасында дүниеге келді. Ол Джорджтан он екі жас үлкен еді, ал олар танысқанда Джордж тұрған жерде қызметші болып жұмыс істеген. Олар үйленгеннен кейін Джордж пен Фанни коттедждің жоғарғы бөлмесінде тұрды; Джордж Кейдегі стационарлық орау қозғалтқышында тежегіш ретінде жұмыс істеді, ал бос уақытында сағаттарды тазалап, жөндеп, аяқ киім жөндеумен айналысты. 1804 жылы Джордж Батыс Мур орнында тежегіш болып жұмыс істеді, ал отбасы Киллингвортқа көшіп кетті. Фаннидің денсаулығы нашарлап, 1806 жылғы 14 мамырда қайтыс болды. Роберт алғаш Лонг-Бентондағы ауыл мектебіне жіберілді. Джордж өзі көп білім алмаған, бірақ ұлының білім алуын қалап, он бір жасар Робертті Ньюкаслдағы Перси-стрит академиясына оқуға жіберді. Роберт Ньюкасл әдебиет және философия қоғамының мүшесі болды және өзі мен әкесі үшін оқуға кітаптар алып келді. Кештерде ол әкесімен бірге бу машиналарының жобаларын жасады. 1816 жылы олар бірге күн сағатын жасады, ол әлі күнге дейін коттедж есігінің үстінде орналасқан. 1819 жылы мектепті бітіргеннен кейін Стивенсон Киллингворт кенішінің басқарушысы, тау-кен инженері Николас Вудтың шәкірті болды. Шәкірт кезінде Стивенсон тырысқанмен, қарапайым өмір сүрді, ал кен өндіру компасын сатып ала алмағандықтан, кейін Ньюкаслдағы Жоғары деңгейлі көпірді зерттеу үшін пайдаланған компасты өзі жасады.

Жеке өмір

1829 жылы Стивенсон Фрэнсис Сандерсонға үйленді; жұбайлардың балалары болмады, ол 1842 жылы қайтыс болғаннан кейін қайтадан үйленбеді. 1847 жылы ол Уитби округінен Парламент мүшесі болып сайланды және өмірінің соңына дейін осы лауазымды иеленді. Стивенсон әкесі сияқты, себептерін жарияламады, британдық рыцарлық атағынан бас тартты. Ол бірнеше британдық емес құрметтерді қабылдады: Бельгияда Леопольд орденінің рыцары, Францияда Құрмет легионының рыцары және Норвегияда Святой Олаф орденінің Ұлы крестімен марапатталды. 1849 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 1819 жылы Стоктон мен Дарлингтон темір жолы (S&DR) үшін жеке заң жобасы Парламентке ұсынылды, бірақ жер иелері қарсылық көрсетті және ол қабылданбады. Бағыт өзгертілді, Овертон тағы бір зерттеу жүргізді және 1821 жылдың 19 сәуірінде акт патшалық келісім алды; Пиз бен Джордж Стивенсон сол күні Дарлингтонда алғаш рет кездесті, ал 23 шілдеде Джордж желіге жаңа зерттеу жүргізуді тапсырды. Стивенсон шәкірттігін аяқтамаған, бірақ туберкулездің белгілері байқалды, ал жұмысы қауіпті болды; ол Батыс Мур шахтасында жер астындағы жарылыс болған кезде болды. Вуд 18 жасар жігітті босатып, зерттеу кезінде әкесіне көмектесуіне келісті. 1821 жылдың соңында олар Актінің шегінде пайдалануға болатын желі салынуы мүмкін екенін хабарлады, бірақ басқа бағыт қысқарақ болып, терең кесілімдер мен туннельдерден сақтаған болар еді. Джордж акционерлер тарапынан жылына 660 фунт стерлинг жалақымен инженер болып сайланды. Ол бу локомотивтерін пайдалануды жақтады, Пиз 1822 жылдың жазында Киллингвортқа сапар жасады, ал директорлар Джордж локомотивтерді де енгізген Гетон кен орнының темір жолын аралады. S&DR зерттеуі кезінде Джордж шотланд инженері Роберт Болдты Роберттің университет білімі алудан пайда көретініне көндірді. Джордж ұлын Кембридж университетіндегі толық курсқа жіберуге шамасы жетер еді, бірақ Роберттің мырза болмай, өмірлік күнкөрісі үшін жұмыс істеуін қалағандықтан, қысқа академиялық жылға келісті. Роберт алдымен Уильям Джеймске Ливерпуль мен Манчестер темір жолының бағытын зерттеуге көмектесті, содан кейін 1822 жылдың қазаны мен 1823 жылдың сәуірі аралығында Эдинбург университетінде сабақтарға қатысты. 1823 жылдың 23 мамырында екінші S&DR заңы Стивенсонның бастапқы бағытынан ауытқуларына және «локомотивтер немесе жылжымалы қозғалтқыштарды» пайдалануға рұқсат берумен келісім алды. 1823 жылдың маусымында Стивенсон мен Пиз Ньюкаслдағы Форт-стритте Роберт Стивенсон және компаниясын ашып, осы локомотивтерді жасады, Пиз Робертке өз үлесін сатып алу үшін 500 фунт стерлинг қарыз берді. Джордж темір жол құрылысын бақылаумен айналысқандықтан, Робертке жылына 200 фунт стерлинг жалақысы төленді. Роберт сонымен қатар бағытты зерттеді және Боттерноул мен Копли Бенттегі көмір шахталарына қызмет көрсетуді жоспарлаған Хаггер Лиз тармағының жобасын жасады. Бұл бағыт үшін жаңа заң қажет болды, Роберт заң жобасы парламенттік процедурадан өтіп, 1824 жылдың мамырында мақұлдау алғанша Лондонда бес апта болды. 1824 жылдың 16 қыркүйегінде S&DR компаниясы Роберт Стивенсон & Co компаниясынан екі бу локомотиві мен екі стационарлық қозғалтқышқа тапсырыс берді, ал темір жол 1825 жылдың 27 қыркүйегінде ашылды.

Колумбиялық шахталар

1824 жылдың 18 маусымында Стивенсон "Сэр Уильям Конгрев" кемесімен Ливерпульден Оңтүстік Америкаға үш жылдық келісімшартпен сапарлады. Ол кезде Колумбия мен Венесуэла Испаниядан көп бұрын тәуелсіздік алған еді, және олар екеуі де бір республика – Ұлы Колумбияның құрамында болды. Аймақтың табиғи ресурстары британдық инвесторларды қызықтырды, соның ішінде испандықтар колониялық дәуірде жұмыс істеген алтын мен күміс кендерін қайта ашу мақсатымен құрылған Колумбия тау-кен қауымдастығын. "Роберт Стивенсон және компанияның" серіктесі Томас Ричардсон жобаны қолға алды. Компания бу машиналарын жасауға тапсырыс алды, ал Ричардсон Стивенсонға Оңтүстік Америкаға баруды ұсынды. Сапарға дайындалу үшін Стивенсон испан тілін оқыды, Корнуоллдағы кендерді аралады және дәрігерге ақыл сұрады, ол климаттың өзгеруі денсаулығына пайдалы болады деп кеңес берді. Бес апталық сапардан кейін Роберт 1824 жылдың 23 шілдесінде Венесуэланың Ла Гуайра портына жетті. Ол портта жартастық пен пирс салуды, сондай-ақ Каракасқа теміржол салу мүмкіндігін зерттеді. Каракасты оның портымен байланыстыратын теміржол құрылысы – амбициялық жоба болды, себебі Каракас теңіз деңгейінен шамамен 1000 метр биіктікте орналасқан: мұндай жол 1880 жылдарға дейін аяқталған жоқ. Стивенсон Лондонда теміржолы үшін демеушілерді іздеді, бірақ 6000 фунт стерлингке бағаланған пирстің құны тұрақты болады, ал жартастық немесе теміржол салудың шығындары одан асып түсетініне көз жеткізді. Ол 1825 жылдың 19 қаңтарында Боготаға жер арқылы сапарлады. Алға жылжумен Роберт Магдалена өзенінің жағасындағы Хондада ауыр жабдықтарын тапты. Кен орындары Марикитадан тағы 19 шақырым қашықтықта болды, ал Стивенсон Санта-Анадағы үйге орналасты. Тау-кен қауымдастығы Корнуолл кеншілерін жұмыс істеуге жіберді, бірақ оларды басқару қиын болды, олар тым көп ішіп, кез келген күні жұмысқа тек үштен екісі ғана шықты. Олар Стивенсонның, Корнуоллда тәрбиеленбегендіктен, тау-кен өндірісі туралы ештеңе білмейтінін мойындағысы келмеді. Оның келісімшарты 1827 жылдың 16 шілдесінде аяқталды. Ол Панама тасмуйығынан жаяу өтуге тырысып, Картахенаға барды, бірақ бұл тым қиын болды. Нью-Йоркке кеме күтіп тұрғанда ол теміржол құрылысшысы Ричард Тревитикпен кездесті, ол Перу мен Коста-Риканың кен орындарында Оңтүстік Американың алтын мен күмісін іздеген еді, және оған үйге қайту үшін 50 фунт стерлинг берді. Стивенсон Нью-Йоркке кемемен барды; сапар барысында кеме апаттан аман қалған, өте әлсіз адамдарды жинады, оларды кеме тағы бір дауылға түсуі алдында кемеге көтеруге тура келді. Барлығы аман қалды, бірақ Стивенсон ақшасы мен багажынан айырылды. Ол екінші сыныпты жолаушыларға бірінші сыныпты жолаушылардан артықшылық берілгенін байқады: капитан кейін жеке түрде өзі мен жолаушының масондық екенін және қауіп кезінде бір-біріне осындай артықшылық көрсетуге ант бергенін айтты. Стивенсон таң қалды және Нью-Йоркте масондыққа кірді. Солтүстік Американы көруге ниеттенген ол төрт ағылшынмен бірге Ниагара шарлауы арқылы Монреальге дейін 805 шақырымдық жол жүрді. Ол Нью-Йоркке оралып, Атлант мұхиты арқылы "Тынық мұхиты" пакетімен сапарлап, 1827 жылдың қараша айының соңында Ливерпульге келді.

Локомотив дизайнері

1827 жылы Джордж Ливерпуль мен Манчестер теміржолының (L&MR) бас инженері болып жұмыс істеді. Ол бұрынғы локомотивтердегі тік цилиндрлердің орнына көлбеу цилиндрлермен «Эксперимент» локомотивін жасады. Роберт дөңгелектердің жүріс тәсілін жақсартуды қалап, 1828 жылдың қаңтар айында L&MR-ден тапсырыс келгенде мүмкіндік алды. «Ланкашир Вич» локомотиві көлбеу цилиндрлермен салынды, бұл осілердің серпімді болуына мүмкіндік берді, бірақ L&MR сәуір айында тапсырысты қайтарып алды; өзара келісім бойынша локомотив Болтон және Ли теміржолына сатылды. Келесі екі жылда төрт немесе алты доңғалақты бірнеше ұқсас локомотивтер жасалды, олардың бірі АҚШ-қа, Делавэр және Гудзон каналы компаниясы үшін жіберілді. Роберт локомотив зауытында жұмыс істегеннен басқа, теміржол маршруттарын зерттеді және Мерси өзенінің астындағы туннель құрылысы бойынша кеңес берді. 1828 жылдың наурыз айында Роберт досына Лондондағы Брод-стрит оны қызықтыратынын, себебі Франсис (Фанни) Сандерсон сол жерде тұратынын жазды. Фанни (1803–1842) – лондондық Джон Сандерсонның қызы. Локомотивтерге көптеген тапсырыстар түскендіктен, Стивенсон 1831 жылы екінші локомотив зауытын ашуды ұсынды. Стивенсон аты басқа зауыттармен байланысты болмайтыны туралы келісімге келді, ал Ньютон-ле-Уиллоуста «Вулкан» құйма зауыты салынды.

Джордж Стивенсон және ұлы

Джордж Стивенсон және ұлы 1824 жылдың соңғы күні құрылған, Роберт Оңтүстік Америкада болғанда, Роберт Стивенсон және компаниямен бірдей серіктестермен. Теміржол зерттеулерін және құрылысын жүргізу үшін құрылған компанияда Джордж бен Роберт екеуі де бас инженерлер ретінде тізілген, Парламенттік мәселелерге жауапты болды, ал көмекші инженерлер тізіміне Джозеф Локк, Джон Диксон, Томас Лонгридж Гуч және Томас Стори кірді. Компания көп жұмысты өз мойнына алды, оны тәжірибесіз және аз жалақы алатын адамдарға тапсырды. Америкадан оралғаннан кейін көп ұзамай Роберт Кентербери және Уитстебл теміржолының құрылысын бақылауға алды, ол 1830 жылдың 3 мамырында Роберт Стивенсон және компания ұсынған, Rocket-ке ұқсас Invicta локомотивімен ашылды. Ол сондай-ақ L&MR-дің екі тармағы – Болтон және Ли, Уоррингтон және Ньютон теміржолдарына да жауапты болды. Лестер және Суаннингтон теміржолы Лонг-Лейн шахтасынан Лестерге көмір тасымалдау үшін салынды, ал Стивенсон инженер болып тағайындалды. Роберт Стивенсон & Co компаниясы Planet типті локомотивтерді жеткізді, бірақ олар жеткіліксіз күшті болып шықты және 1833 жылы ауыстырылды.

Лондон және Бирмингем темір жолы

18 қыркүйек 1830 жылы Джордж Стивенсон мен Ұлы Джордж Стивенсон & Son Лондон мен Бирмингем темір жолының бағытын зерттеу жөніндегі келісімшартқа қол қойды. Джордж Ковентри арқылы баруды ұсынды, Оксфорд арқылы баруға қарағанда, бірақ жұмыстың көп бөлігін Роберт атқарды; сол жылы Роберт Азаматтық инженерлер институсына мүше болып қабылданды. 1830-31 жылдары екі сараптама жүргізілді, олар жер иелері мен автобус жолындағы базар қалаларында тұратын адамдардың қарсылығына тап болды. Роберт 1832 жылы Парламентке заң жобасын ұсынған кезде инженерлік сарапшы ретінде сөйледі, және тексеру барысында ол Трингтегі қазбаның бір жағында тым тік бұрышқа рұқсат бергені айтылды. Томас Телфордтың Дунстаблде ұқсас жерді кесіп өткенін еске түсіріп, Роберт сол түні Гучпен бірге постында кетіп, таңертең қазбаға жетті және ол ұсынған бұрышпен бірдей екенін көрді. Ол қайтып келіп, сағат 10-да компания заңгерінің кеңсесінде болды. Сол жылы заң жобасы палатада қабылданды, бірақ Лордтар палатасында жеңіліске ұшырады. Халық арасында науқан жүргізілгеннен және Роберттің тағы бір сараптамасынан кейін, 1833 жылдың 6 мамырында қажетті акт алынды, және 1833 жылдың 20 қыркүйегінде Камден Таунынан Бирмингемге дейінгі 112 мильдік (180 км) темір жолды салу туралы келісімге қол қойған Роберт болды. Робертке жылына 1500 фунт стерлинг жалақы және 200 фунт стерлинг шығын төленді, ал Фанни екеуі Ньюкаслдан Лондонға көшіп келді. Ол жоспарлар жасады және жұмыстың егжей-тегжейлі сметаларын жасады, желіні 30 келісімшартқа бөліп, олардың көпшілігі 1835 жылдың қазанына дейін тапсырылды. Сент-Джонс-Вудтағы бос Эйр Армс қонақ үйінде 20-30 суретшіден тұратын сурет салу бюросы құрылды; Роберт алғаш рет Эдинбург университетінде танысқан Джордж Паркер Биддер сонда жұмыс істей бастады. Примроуз-Хилл туннелі, Вулвертон бөгеті және Килсби туннелі инженерлік қиындықтарға тап болды және тікелей еңбек күшін пайдалану арқылы аяқталды. 1833 жылғы актімен бекітілген желі Регент каналының солтүстігінде Камденде (Чалк Фарм метро станциясының жанында) аяқталды, өйткені оңтүстікке қарай жердің иесі болған Барон Саутгемптон 1832 жылы Лордтар палатасында темір жолға қарсы күшті қарсылық көрсеткен. Кейін Саутгемптон ойын өзгертті, және желіні Регент каналынан оңтүстікке қарай Юстон скверіне дейін ұзартуға рұқсат алынды. Бұл еңіс 1:75 және 1:66 аралығындағы бұрышқа ие болды, және Камдендегі стационарлық қозғалтқышпен жұмыс істеді – Эустоннан пойыздар арқанмен тартылды, ал вагондар гравитация күшімен төмен түсті. Арқанмен жұмыс істеудің қажеттілігі туралы жиі қайталап айтылатын мәлімдеме 1839 жылы көмекші инженерлердің бірі Питер Леконт тарапынан жоққа шығарылды, ол сол кездегі локомотивтердің жеткіліксіз қуатты болғанын айтты. Шындығында, еңіс 1837 жылдың 20 шілдесінен бастап, оңтүстік бөлімінің ашылу күнінен бастап, 1837 жылдың 14 қазанына дейін, сондай-ақ стационарлық қозғалтқыш немесе арқан жөндеуге тоқтатылған кезде, содан кейін 1843 жылдың қарашасынан бастап пошта пойыздары үшін, және 1844 жылдың 15 шілдесінен бастап, локомотивтердің қуатын арттырмай жұмыс істеді. Леконт арқанмен жұмыс істеудің себебін Лондон мен Бирмингем темір жолының Парламент актісімен түсіндірді, ол, оның сөзіне сүйенсек, оларды "Лондонға жақын Камден Таунынан басқа жерде локомотивтерді іске қосудан шектеген". L&BR 1838 жылдың 15 қыркүйегінде салтанатты түрде ашылды. Құрылысқа төрт жыл үш ай кетті, бірақ ол бастапқы бағасы 2,4 миллион фунт стерлингке қарағанда 5,5 миллион фунт стерлингке шықты.

Ұлы Джордж көшесі

1835 жылы Роберт әкесімен бірге Бельгияға сапар шекті. Джордж Бельгия мемлекеттік темір жолы мәселесі бойынша король Леопольдқа кеңес беру үшін шақырылды және Леопольд орденімен марапатталды; Роберт екі жылдан кейін Брюссель мен Гент арасындағы темір жолдың ашылуын атап өту үшін әкесімен бірге оралды. L&BR компаниясымен келісім бойынша, темір жол салынып жатқанда Робертке басқа инженерлік жобалармен айналысуға рұқсат берілмеді, бірақ оған консультант ретінде жұмыс істеуге рұқсат болды. Стивенсон клапандық механизмі 1842 жылы Ньюкасл қаласындағы Стивенсон қызметкерлерімен әзірленді. Алты біріктірілген осьті Стивенсон ұзын қазандықты локомотивтің дизайны табысты жүк локомотивіне айналды, бірақ тұрақты жоғары жылдамдыққа жарамсыз болды. Stanhope and Tyne Railroad Company (S&TR) 1832 жылы Лейнхед шаруашылығындағы әк пештері мен Дарем графтығындағы Консеттегі көмір шахталары арасында темір жол салу мақсатында құрылған серіктестік еді. Серіктестер қазіргі Понтоп вагонжолын жаңартудың орнына темір жол салуды шешті және Робертті геодезист және консультант-инженер ретінде, ал Томас Эллиот Харрисонды бас инженер ретінде тағайындады. Стэнхопта 1832 жылдың шілдесінде құрылыс басталды, ал желі 1834 жылы ашылды. Парламент актісін алудың орнына компания жер иелерімен келісім жасасты, оған жерді пайдалану үшін жалдау ақысы төленуі тиіс болды. Компания көп мөлшерде қарыз алды, қарыз 440 000 фунт стерлингке жетті; 1840 жылға қарай әк пештері мен Стэнхоптан Каррхаузға дейінгі бөлім жабылды, ал қалған Стэнхоптан Эннфилдке дейінгі бөлім шығынға ұшырады. Стивенсонға бір кредитор теміржол компаниясы төлей алмайтын есеп жіберді, және Роберт S&TR шектеулі компания емес екенін анықтады, сондықтан акционерлер қарызға жауапты болды. Қаржылық қиындыққа тап болған Роберт Паркердің кеңесін алды, 1841 жылдың 5 ақпанында банкрот теміржол компаниясы таратылды және желіні иелігіне алу үшін жаңа шектеулі компания, Pontop and South Shields Railway құрылды, Роберт 20 000 фунт стерлинг салым қосты. Стэнхоптан Каррхаузға дейінгі оңтүстік бөлігі Консеттегі Derwent Iron Company компаниясына сатылды. Ұлы Солтүстік Англия темір жолы 1841 жылы Йоркке ашылды, Дарлингтон арқылы Лондонмен теміржол байланысы болды, ал Ньюкасл мен Дарлингтон қосылыс темір жолы (N&DJR) осы желіні Ньюкаслға дейін кеңейту үшін Pontop and South Shields Railway желісінің бес миліне дейін пайдаланды. Джордж Хадсон, "Теміржол королі" деп белгілі теміржол қаржыгері, N&DJR төрағасы болды, ал Роберт инженер болып тағайындалды. L&BR-дегі жұмыстың бір бөлігін аяқтау қажет болды, сонымен қатар Солтүстік Мидленд темір жолы және Бельгиядағы Остенден Льежге және Антверпеннен Монсқа дейінгі желілер Роберттің назарына талап етті. 1839 жылы ол Франция, Испания және Италияға үш айға сапар шекті, теміржолдар бойынша кеңес берді және француздық теміржол инженері Паулин Талаботпен кездесті. Ол оралғаннан кейін оған үлкен сұраныс болды, елді аралап, Парламентке куәліктер берді және жиі теміржол компаниялары мен олардың мердігерлері арасындағы дауларды реттеуге шақырылды. Роберт, әкесі сияқты, мүмкіндігінше еңістіктен аулақ болатын теміржол желісін жоспарлады, қажет болса маршрутты ұзартады және Лондон мен Брайтон арасындағы желі үшін осындай маршрутты ұсынды, бірақ басқа нұсқа таңдалды. 1841 жылдың тамызында Роберт локомотивтерді жақсартуы үшін Леопольд орденінің рыцарі атанды. 1842 жылдың жазында Роберт N&DJR-де жұмыс істеді, қыркүйекте Кардиффте, содан кейін Лондонда француз теміржолдарына арналған есеп дайындады. Фанни екі жыл бұрын рак ауруына шалдыққан, айдың соңында ауруы күшейді. Ол 1842 жылдың 4 қазанында қайтыс болды. Оның тілегі Роберт қайтадан үйленіп, балалы болуы еді, бірақ ол өмірінің соңына дейін жалғыз болды. Оның жерлеу рәсімі 11 қазанда өтті, ал Роберт көп жылдар бойы оның қабірін зиярат етсе де, келесі күні жұмысқа қайтты.

Кембридж алаңы

Роберт әйелі қайтыс болғаннан кейін Хаверсток төбесіндегі үйді ұнатпай бастады. Ол Лондонның джентльмендер клубына жақын болу үшін Вестминстердегі Кембридж алаңына көшіп барды, бірақ көп ұзамай үй өртеніп, он ай бойы уақытша тұраққа орналасты. Ньюкасл мен Дарлингтон темір жолы 18 маусымда ашылды. Арнайы пойыз Эустоннан сағат 5:03-те шығып, Рагби, Лестер, Дерби, Честерфилд және Нормантон арқылы өтіп, сағат 2:24-те Тайн өзенінің оңтүстігіндегі Гейтсхедке жетті. Салтанатты шара Ньюкасл жиналыс залында өтті, онда Джордж «желі рельстермен өздігінен қозғалған алғашқы локомотивті» құрастырған адам ретінде таныстырылды, бірақ одан жақсы білуі керек болған адамдар да болды. Джордж Стоктон мен Дарлингтон және Ливерпуль мен Манчестер теміржолын салғанда, рельстерді Киллингворт кенішіндегі теміржолдың еніне сәйкес бөлек орналастырды. Ұлы Батыс теміржолының бас инженері Изамбард Кингдом Брунел 7 футтық немесе кең енді қабылдады, бұл жоғары жылдамдыққа мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Әртүрлі ендегі теміржолдар 1844 жылы Глостерде алғаш рет қиылысты, бұл жолаушыларға ыңғайсыздық туғызғанымен, тауарлар үшін үлкен мәселеге айналды, Глостерде кешігулер мен жұмалар жоғалып кетті. 1845 жылы Корольдік комиссия құрылды, ал куәлік берген қырық алты куәгердің ішінде тек Брунел мен оның Ұлы Батыс теміржолындағы әріптестері ғана кең енді жақтады. Йорк пен Дарлингтон арасындағы Стивенсон локомотиві мен Брунелдің Паддингтон мен Дидкот арасындағы локомотивін салыстырғанда, кең енді локомотив артықшылыққа ие болды, бірақ комиссия мүшелері енді жақтады, себебі бұл бағытта бұрыннан көп километрлер салынған еді. Брунел сонымен қатар атмосфералық жүйе арқылы пойызды жылжытуды қолдады. Роберт Ирландиядағы Далки атмосфералық теміржолына бақылау үшін көмекшілерін жіберді, бірақ бір сорғы істен шықса, қозғалыс тоқтап қалады деп кеңес берді. Роберттің әкесінің әйелі Элизабет 1845 жылы қайтыс болды. Сол жылы Джордж Испаниядан ауырып оралғанда, Саутгемптонға бағытталған кемеде плевритке шалдықты. Ол Честерфилдке жақын Таптон Хаусқа зейнетке шықты және 1848 жылдың басында үй шаруашылығын жүргізуші әйелге үйленді. Кейін сол жылы 12 тамызда екінші рет плевритке шалдығып қайтыс болды және Честерфилдтегі Троица шіркеуінің зиратына жерленді. Джордж жаңадан құрылған Механикалық инженерлер институтының президенті болды, ал Роберт 1853 жылға дейін осы лауазымды атқарды.

Көпір салушы

1845 жылы Честер және Холихед темір жолына рұқсат берілді, ал Роберт бас инженер болып тағайындалды және Честердің жанында Ди өзенінен өтетін темір көпірді жобалады. 1846 жылдың қыркүйегінде құрылысы аяқталып, 20 қазанда Сауда инспекторы, генерал-майор Пейсли көпірді тексерді. 1847 жылдың 24 мамырында көпір жолаушылар пойзының салмағына шыдамай құлап кетті; локомотив пен машинист аман қалды, бірақ тендер мен вагондар өзенге түсті. Бес адам қаза тапты. Кондер Честердегі сот отырысына қатысты: ол Пейслидің қатты алаңдап, сөйлей алмай қалғанын айтады; Роберт әлсіреп, шаршаған көрінді, ал қазылар алқасының төрағасы кінәлі деп тануға бекінгендей болды. Роберт жауапкершілікті мойындауға дайын болған, бірақ құйма темір арқалықтың ақаулылығына себеп – тендердің бұзылған дөңгелектен шығып кеткені болды деген қорғаныс ұсынуға көндірілді. Робертті Локк, Чарльз Вигнолес, Гуч және Кеннеди сияқты сарапшылар қолдады, соның нәтижесінде жазатайым оқиға деп шешім қабылданды. Роберт енді ұзын құйма темір арқалықтарды пайдаланбады, және кейіннен теміржол компанияларының құйма темірді қолдануын зерттеу үшін Корольдік комиссия құрылды. Британия көпірі Честер және Холихед темір жолы үшін Уэльстен Англси аралына дейін Менай бұғазы арқылы өту үшін салынды. Көпірдің ұзындығы 461 метр болуы керек еді, ал Әскери-теңіз министрлігі судан 30 метр биіктікте бір ғана құрылыс болуын талап етті. Уэльс принці атындағы темір кемесін суға түсіру кезінде туындаған мәселелер кеме 34 метрге дейін тірегінсіз қалды, бірақ зақымдалмады. Роберт осыдан шабыттанып, Уильям Фэрберн және Итон Ходжкинсонмен бірге пойыздар өте алатын темірден жасалған құбырлы көпірді жобалады. Олар 1845 және 1846 жылдары модельдермен тәжірибе жасады және тәжірибе жинақтау үшін 122 метрлік Конви көпірінде ұқсас дизайнды пайдалануға келісті. Бірінші Конви құбыры 1848 жылдың наурыз айында орналастырылып, келесі айда көтерілді, бұл 1 мамырда бір жолды теміржолды ашуға мүмкіндік берді. Екінші құбыр сол қазан айында орнына көтерілді; сол күндері Брунел Робертке достық қолдау көрсетті. Британия көпірінің төрт құбырының біріншісі 1849 жылдың маусым айында Брунел мен Локк Робертпен бірге болғанда орналастырылды және қазан айында орнынан көтерілді. Екінші құбыр 1850 жылдың 7 қаңтарында орнатылды, 18 наурызда осы құбырлар арқылы жолаушылар тасымалы басталды, ал екінші жол 19 қазанда ашылды. 1838 жылы Джордж Ньюкаслдан солтүстікке қарай, Морпет және Бервик арқылы, жағалау бойындағы Эдинбургке дейінгі маршрутты ұсынды, ал Хадсон 1843 жылы Ньюкасл және Бервик темір жолы үшін осы маршрутты жақтады. 1845 жылы Корольдік мақұлдау алған актіде Ньюкасл қаласында Тайн өзені арқылы жоғары деңгейдегі жол және теміржол көпірі, сондай-ақ Бервиктегі Твид өзені арқылы Корольдік шекара көпірі кірді. Жоғары деңгейлі көпірдің ұзындығы 418 метр, биіктігі 45 метр. Бірінші пойыз Тайн өзенін 1848 жылдың тамызында уақытша ағаш құрылыста кесіп өтті; темір көпірді ресми түрде 1849 жылдың қыркүйегінде Виктория патшайымы ашты, ал Роберт маусым айында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Твид өзені арқылы салынған көпір 28 аркалы тас виадук болып табылады және оны Королева 1850 жылдың 29 тамызында ашты. Мерекелік кеште Роберт патшайымның қасында отырды; оған рыцарь атағы берілді, бірақ ол бас тартты.

Саясат

1847 жылдың жазында Роберт Уитби округінен Парламент мүшелігіне сайлауға шақырылды және қарсылығызсыз сайланды; ол өмірінің соңына дейін олардың депутаты болып қалды. Ол консервативтік партияның мүшесі ретінде парламентке енді, торилік протекционистік көзқарастарды ұстанып, еркін саудаға қарсы болды. Оның алғашқы сөйлеген сөзі Ұлы көрмені қолдады және Брунельмен бірге комиссарлардың бірі болды. Роберт білім беру реформасына қарсы сөйледі, жұмысшылардың тек өз жұмыстарын қалай істеу керектігін білуі жеткілікті деді, бірақ білім беру ұйымдарына қайырымдылық жасады. 1850 жылы папа Висмен епископын Реформациядан бергі алғашқы ағылшын Рим-католик кардиналы етіп тағайындады; Роберт жеке хатында мұны агрессивтілік деп жазып, «жаратқанға табынудың формасы үшін болған шайқаста христиандықтың нағыз рухына ешқашан орын берілмейді» деді. Кейіннен ол Қырымға араласу шешіміне қарсы күшті дауыс білдірді, бірақ 1855 жылдың қаңтарында үкіметті қолдады, алайда үкімет дауыс беруде жеңіліп, премьер-министр отставкаға кетті. Роберт 1846 жылы Суэц каналын зерттеу қоғамының мүшесі болды, ал келесі жылы Талабот пен Алоис Негреллимен бірге Суэц каналын салудың мүмкіндігін қарастырды. Ол каналдың тез құмға толатынын айтып, оған қарсы кеңес берді және Александрия мен Каир арасындағы темір жол құрылысына, өзі жобалаған екі түтікшелі көпірмен көмектесті. Бұл 1854 жылы ашылды және 1858 жылы Суэцке дейін ұзартылды. Ол 1857 және 1858 жылдары парламентте Суэц каналы жобасына қатысу мүмкіндігіне қарсы сөйледі.

Есік қағылмаған үй

Роберт 1847 жылы 34 Глостер скверіне көшіп барған; Лондонда ол Афинеум мен Карлтон клубтарында араласып, үйге кеш оралуды кешіктіретін. 1850 жылы Роберт елдің темір жол жүйесінің үштен бір бөлігіне қатысты, ерте қартайып, содан кейін Брайт ауруы деп аталатын созылмалы нефритпен ауырады. 1850 жылы Норвегияның Ослодан (бұрынғы Кристиания) Мьёса көліне дейінгі магистральдық темір жолының жобасы зерттелді, ал Роберт бас инженер болып тағайындалды. Бидер инженер-резидент қызметін сақтап қалды, ал Роберт 1851, 1852 және 1854 жылдары оралды. 1852 жылдың тамызында Роберт Канадаға Монреальде Сент-Лоуренс өзенін кесіп өту мәселесі бойынша Grand Trunk Railway компаниясына кеңес беру үшін сапар шекті. 2621 метрлік Виктория көпірінің 2000 метрлік бөлігі 25 темір құбырдан тұрды және бір кезде әлемдегі ең ұзын көпір атанды. 1854 жылы ол институттың вице-президенті болып сайланды. 1855 жылы Роберт Франция императорының Құрмет легионының рыцары атағымен марапатталды. 1847 жылдан бері Азаматтық инженерлер институтының вице-президенті болып қызмет еткен ол 1856 жылы президент болып сайланды, ал келесі жылы Оксфордта Брунель мен Ливингстонмен бірге Азаматтық құқық бойынша құрметті докторлық дәрежесін алды. Өмірінде Брунель мен Локке жақын дос болды. 1857 жылы әлсіз және ауру болғанына қарамастан, ол Брунелдің SS Great Eastern кемесін суға түсіруге көмек сұрауына жауап берді. Роберт сырғақтан құлап, өзен жағалауындағы лайға түсті, бірақ сапарының соңына дейін пальтосыз жүрді. Келесі күні ол бронхитпен ауырып, екі апта бойы төсекте жатты. 1858 жылдың соңында Роберт достарымен бірге Александрияға кемемен сапар шекті, онда Титания кемесінде немесе Каирдегі Шепард қонақүйінде тұрды. Ол Лондонға қайтып оралғанға дейін Рождество күні досы Брунельмен бірге тамақтанды, 1859 жылдың ақпан айында Лондонға келді. Ол сол жазда ауырып қалды, бірақ Джордж Паркер Биддердің серігінде Норвегияның магистральдық темір жолының ашылуын тойлауға және Сент-Олаф орденінің Ұлы крестінің рыцары атағын алуға Ослоға барды. 3 қыркүйекте той кезінде ауырып қалды және дәрігердің қатысуымен "Титания" кемесімен Англияға оралды, бірақ яхта дауылға ұшырағаннан кейін сапар жеті күнге созылды. Роберт Саффолкке келген кезде Брунель инсульттан кейін ауыр науқастанып, келесі күні қайтыс болды. Роберт қалпына келді, бірақ 12 қазанда қайтыс болды. Ол Брунельден үш жасқа үлкен еді.

Мұра

1850 жылға қарай Стивенсон Англияның теміржол жүйесінің үштен бірін салуға қатысқан еді. Ол Шығыс жағалау магистральдық желісіндегі Жоғары деңгейлі көпірді және Корольдік шекара көпірін жобалаған. Итон Ходжкинсон мен Уильям Фейрбернмен бірге ол құбырлы темір көпірлерді, мысалы, Уэльстегі Британия көпірін жасады – бұл дизайнды ол кейін Монреальдегі Виктория көпірі үшін де пайдаланды, ол көп жылдар бойы әлемдегі ең ұзын көпір болып саналды. Ол 60 компаниядан 160 тапсырыспен жұмыс істеді, Бельгия, Норвегия, Египет және Франция сияқты елдерде теміржолдар салды. Роберттің қазасы бүкіл елде терең қайғы тудырды, әсіресе Брунельдің өлімінен бір ай өткен соң. Оның жаназа процессиясына патшайым Хайд-парк арқылы өтуге рұқсат берді, бұл бұрын патшалық отбасысына ғана берілген құрмет еді. Екі мың билет таратылды, бірақ Вестминстер аббаттығындағы қызметке 3000 адам қабылданды, онда ол ұлы инженер Томас Телфордтың қасына жерленді. Темза, Тайн, Уэр және Тис өзендеріндегі кемелер туларын жартылай түсіріп ілді. Тайнсайдте сағат түскі уақытта жұмыс тоқтатылды, ал Роберт Стивенсон және компаниясының 1500 қызметкері Ньюкасл көшелерімен өздерінің ескеру рәсіміне қатысу үшін шеру тартты. Роберт шамамен 400 000 фунт стерлинг мүлік қалдырды: Ньюкасл локомотив зауыты, Снибстон кеніштері және 50 000 фунт стерлинг оның туысы Джордж Роберт Стивенсонға, Джорджтың кіші інісі Роберттің жалғыз ұлына бұйырды, 10 000 фунт стерлинг Паркер Биддер мен Ньюкасл ауруханасына сыйланды, ал қалғаны достарына немесе мекемелерге мұра ретінде берілді. Олардың бірі – 2000 фунт стерлинг сомасындағы сыйлық, Англияның Солтүстік тау-кен және механика инженерлері институтының тұрақты Ньюкасл штаб-пәтерін құруға арналған қорға аударылды. Роберт осы институттың мүшесі болған.