Кіріспе

Индиана штатының мемлекет және үкімет басшылары тізімі

Индиананың губернаторы – АҚШ-тың Индиана штатының үкімет басшысы. Губернатор төрт жылдық мерзімге сайланады және Индиана штатының көптеген мекемелерінің күнделікті жұмысын бақылауға жауапты. Губернатор басқа штаттық атқарушы органдарды басқаратын басқа да мемлекеттік қызметкерлермен бірге билік жүргізеді. Губернатор Индиана штатының резиденциясында жұмыс істейді және штаттың астанасы Индианаполистегі Индиана губернаторының резиденциясында ресми шаралар өткізеді. 51-ші және қазіргі губернатор – республикашыл Эрик Холкомб, ол 2017 жылдың 9 қаңтарында қызметке кірді. Губернатор лауазымы екі ғасыр бойы дамып келді. Ол 20 ғасырдың ортасынан бастап, Индиана Бас Ассамблеясымен және Индиана Жоғарғы Сотымен ондаған жылдар бойы күрескеннен кейін, үкіметтің атқарушы тармағын мемлекеттік биліктің теңдес үшінші тармағы ретінде орнату үшін күшейді. Губернатордың өкілеттіктері 1970 жылдары конституциялық түзетулер арқылы қайта кеңейтілгенімен, Индиана губернаторлары көптеген басқа штаттардағы әріптестерінен әлдеқайда әлсіз күшке ие болып қала береді.

Билік

Губернатордың өкілеттігі Индиана Конституциясының V бабында белгіленген. Конституциялық тұрғыдан алғанда, губернатордың штатты басқаруға өте шектеулі атқарушы билігі бар; штаттық агенттіктерге қатысты көптеген өкілеттіктер тәуелсіз сайланған кабинет министрлерінде болады. Губернатор штатты басқару үшін штаттық заң шығарушы органмен (Индиананың екі палаталы Бас Ассамблеясы, оған Индиана Өкілдер Палатасы және Индиана Сенаты кіреді) және штаттық жоғарғы сотпен (Индиана Жоғарғы Соты) бірлесіп жұмыс істейді. Губернатор Бас Ассамблея қабылдаған заңдарға вето қою құқығына ие. Егер заң жобасына вето қойылса, ол қайта қарау үшін Бас Ассамблеяға қайтарылады. Басқа штаттардың көпшілігі ветоны жою үшін үштен екі көпшілікті қажет ететін болса, Индиана Бас Ассамблеясы екі палатаның да абсолютті көпшілік дауысымен ветоны жоюға құқылы. Губернатор судьяларды тағайындау арқылы штаттық сот жүйесіне де әсер ете алады. Индианада Жоғарғы Сотта, Салық сотында және округтік соттарда бос орындар туғанда, Соттық тағайындау комиссиясы үміткерлермен сұхбаттасып, әрбір бос орынға үш үміткердің тізімін губернаторға жібереді, ол олардың арасынан біреуін таңдайды. Индианада бейбіт судьялар мен жоғары сот судьялары сайланады; егер бос орын туса (мысалы, қайтыс болған немесе отставкаға кеткен жағдайда), губернатор келесі жалпы сайлауға дейін лауазымға тағайындама жасауы мүмкін. Мұндай тағайындамалар жасауға берілген құқық губернаторға соттың құрамын қалыптастыруда маңызды ықпал етеді.

Талаптар

Индиана штатының губернаторы болу үшін үміткер АҚШ азаматы болуы керек және сайлауға дейін бес жыл бойы штаттың тұрғыны болуы тиіс. Сондай-ақ, кандидаттың қызметке кіріскен кезде кем дегенде 30 жасқа толуы керек. Губернатор өкілеттік мерзімі ішінде басқа мемлекеттік немесе федералдық қызметтерді атқара алмайды және губернатор болып ант беруге құқылы болу үшін мұндай қызметтен қанағаттануы керек. Қызметке кіріспес бұрын үміткер Индиана Жоғарғы Сотының Бас судьясы алдында Америка Құрама Штаттарының және Индиана штатының Конституциясы мен заңдарын сақтауға ант беруі керек.

Қуат ауысуы

Тарихи тұрғыдан алғанда, Индиана штатының губернаторының лауазымы штаттың басқа билік тармақтарына қарағанда нашаррақ институт болып келді, сондай-ақ АҚШ-тың басқа штаттарының губернаторларымен салыстырғанда да. Губернаторлар алғаш рет Америка Азамат соғысы кезінде өз билігін нығайта бастады, себебі Бас Ассамблея губернатордан жасақ құрамының басқаруын алуға тырысты. 1930 жылдары Ұлы депрессия басталғанда, губернаторлар қайтадан билікті күшейтуге кірісті. Атқарушылық қайта ұйымдастыру заңы қабылданды, ол губернаторға тағайындау өкілеттігінің елеулі бөлігін қайтарды. Жаңа мемлекеттік әлеуметтік қамтамасыз ету және реттеуші органдар тікелей губернатордың бақылауына берілді, бұл оның штатты басқарудағы рөлін едәуір кеңейтті және көптеген жеңілдіктермен қамтамасыз етілген лауазымдарды құрды. Үшінші түзету бюджетті дайындау құқығын Мемлекеттік бюджеттік агенттікке берді, оны губернатор тағайындаған шенеуніктер басқарды. Тарихшы және саясаттану профессоры Линда Гугиннің сөзіне сүйенсек, губернаторға бюджетке қатысты осы биліктің берілуі, оған дейін болған ең ірі билік беру болды. ХХ ғасырдың ортасында айтарлықтай билікке ие болғанына қарамастан, Индиананың губернаторы басқа штаттардағы әріптестерімен салыстырғанда салыстырмалы түрде нашар болып қала береді. Оның жекелеген баптар бойынша вето құқығы жоқ, ал жасырын вето конституцияға қайшы деп танылды. Заң шығарушы орган ветоны қарапайым көпшілік дауыспен жоққа шығара алады, федералды деңгейде және көптеген басқа штаттарда қажетті болатын басым көпшілікке қарағанда. Заң шығарушы орган мемлекеттік қызметкерлерді жұмысқа алуды бақылау құқығын сақтайды, бірақ үкіметтің үлкен көлемі мен қысқа заң шығару сессияларын ескере отырып, олар кеңейтілген лайықтылық жүйесін қолдаудан басқа маңызды әсер ете алмайды. Кабинет әлі де губернатордан дерлік тәуелсіз, және ол Индиана штатының полициясы және Индиананың көлік құралдары бюросы сияқты үкіметтік агенттіктердің жартысына ғана басшылық етеді. Әкімшілік департаменті сияқты басқа ірі агенттіктер кабинеттің бақылауында.

Вето қолдану

Мемлекеттің алғашқы тарихында, губернаторлар вето құқығын сирек қолданды, себебі ол тек символдық деп есептелді, өйткені Бас Ассамблея оны жай ғана көпшілік дауыспен қабылдамай қоюға құқылы болды. 1831 жылы саяси партиялар үстемдікке ие болғаннан бастап 2010 жылға дейін, заң шығарушы органның отыз үш сессиясы Палата мен Сенатты әртүрлі партиялар бақылап бөлінді. Заң шығарушы органның толығымен оппозициялық партияның бақылауында болған сессиялардың саны бес болса, ал тоқсан сегіз сессияда губернатордың партиясы бүкіл жиналысты бақылады. Бұрын заң шығарушылардың құрамында болған губернаторлар, губернаторлық қызметінде өз заңнамалық мақсаттарына жетуде көбінесе үлкен табысқа жетті. Үш Палата спикері губернатор болып сайланды.

Сый-сыпаттары

Джеймс Уиткомбтан басқа, Индиана штатының барлық губернаторлары сайлау кезінде үйленген. Уиткомб қызмет істеген кезінде үйленді. Губернаторлардың шамамен жартысы бірнеше рет үйленген, бәрі де алғашқы әйелдерінің қайтыс болуына байланысты. Үш губернатордың әйелдері, оның ішінде Уиткомбтың әйелі, күйеулері қызметте болғанда қайтыс болды. Джонатан Дженнингс, Томас Р. Маршалл және Эрик Холкомбтан басқа, штаттың барлық губернаторларының балалары болған. Маршалл кеңседен кеткеннен кейін жас баланың күтіміне алды. Индиананың жиырма губернаторы ғана штаттың тумасы болды. Жетісі Пенсильванияда, төртеуі Огайода, төртеуі Кентуккиде дүниеге келген. Басқа губернаторлар Мичиган, Вирджиния, Нью-Йорк және Вермонт штаттарынан келді. Аумақтық губернатор Уильям Генри Харрисон жиырма жеті жасында тағайындалды, бұл оны ең жас басшы етті. Джеймс Б. Рей, отыз бір жасында жоғарылатылып, отыз екі жасында қайта сайланған, кеңсеге сайланған ең жас губернатор болды. 34 жастағы Эван Бей 40 жасқа дейінгі жалғыз губернатор болып сайланды. 69 жастағы Джеймс Д. Уильямс кеңсеге сайланған ең үлкен губернатор болды және 72 жасында қызметте қайтыс болды. Губернаторлардың сайлау кезіндегі орташа жасы – елуге жуық. Индиананың 32 губернаторы әскери қызметтен өткен. Ардагерлер ұйымдары губернаторлыққа жол ашты. Айра Дж. Чейс Республика армиясының басшысы болды. Пол В. МакНатт, Ральф Ф. Гейтс және Джордж Н. Крейг – Американдық легионның басшылары, оның ұлттық кеңсесі Индианаполисте орналасқан. Отыз губернатор мамандығы бойынша заңгер, ал үшеуі фермер болды. Отыз адам жоғары білім алды, олардың он бірі Индиана университетінде оқыды. Бірнеше губернатор жоғары лауазымдарға көтерілді, тоғыз адам АҚШ Сенатында, ал үш адам АҚШ вице-президенті болып қызмет етті.

Губернаторлық сайлау

1816 жылғы бастапқы конституция бойынша штатта губернатор сайлауы әр үш жылда бір рет өткізілетін. Алғашқы сайлау штат мәртебесі бекітілмес бұрын, 1816 жылдың тамызында өтті. 1851 жылы конституция жаңасымен алмастырылғанға дейін сайлаулар қазан айында өткізіліп, жеңімпаздар желтоқсанда қызметке кірісетін. 1851 жылы Индиана штаты екінші және қазіргі конституциясын қабылдады, ол губернаторлардың қатарынан екі мерзімге сайлануына тыйым салып, мерзімді төрт жылға ұзартты. Содан бері сайлаулар президенттік сайлаумен бірге, төртке бөлінетін жылдардың қараша айындағы сайлау күні өткізіледі. 1972 жылы конституцияға түзетулер енгізіліп, губернаторлардың өзінен кейін тікелей қайта сайлануына рұқсат берілді. Жоғарыда айтылғандай, бұл түзету губернатордың 12 жыл ішіндегі жалпы қызмет мерзімін сегіз жылмен шектеді, ол тиімді түрде оны екі қатарынан сайланумен шектеді.