Кіріспе

Математикалық үстел ойыны

Ритмомахия (Rithmomachia, Arithmomachia, Rythmomachy, Rhythmomachy, Философтар ойыны және басқа да нұсқалары) – ертедегі еуропалық математикалық үстел ойыны. Оның ең алғашқы сипаттамалары XI ғасырға дейін жетеді. Атау грек тілінен шыққан және шамамен "Сандар шайқасы" деген мағынаны білдіреді. "efn|Бірінші сөз – αριθμός, арифмо́с (сан) және ρυθμός, ритмо́с (ырғақ) сөздерінің комбинациясы; екінші сөз – μάχια, ма́хия (шайқастар). Сөзбе-сөз аудармасы "Сандық ырғақ шайқастары" болуы мүмкін. Ойын 17 ғасырда білім беруде қолданылмағандықтан және потенциалды ойыншылар мектепте оны танымайтындықтан, танымалдылығы күрт төмендеді.

Ойын процесі

Ритмомахия шахмат немесе шашка тақтасына ұқсас, қысқа жағы сегіз, ал ұзын жағы он алты шаршыдан тұратын тақтада ойналады. Фигуралар үшбұрыш, шаршы және дөңгелек пішіндес болып келді. Фигураларды үйіп-төгу арқылы пирамидалар жасауға болатын. Ойынның ерекшелігі – қара және ақ күштердің симметриялы болмауы. Екі тараптың да фигуралары бірдей болғанымен, олардың сандары әртүрлі болды, бұл екі ойыншыға әртүрлі мүмкін шабуылдар мен жеңіске жету жолдарын ашты. Төмендегі ережелер орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде кеңінен таралған ойын нұсқасын сипаттайды. 16 ғасырда Фулк ұсынған, шабуылдау ережелері едәуір өзгеше (және біршама тұрақтырақ) нұсқасы да болды.

Бөлшектер

Бөлшектердің төрт түрі бар: дөңгелек, үшбұрыш, төртбұрыш және пирамида. Дөңгелектер: Дөңгелектер төрт диагональдың кез келгені бойынша бір шаршыға жылжиды. Үшбұрыштар: Үшбұрыштар тік немесе көлденең бағытта дәл екі шаршыға жылжи алады, бірақ диагональ бойынша емес. Төртбұрыштар: Төртбұрыштар тік немесе көлденең бағытта дәл үш шаршыға жылжи алады, бірақ диагональ бойынша емес. Пирамидалар: Пирамидалар бір бөлік емес, бірнеше бөліктен құралған. Ақ пирамида "36" шаршыдан, "25" шаршыдан, "16" үшбұрыштан, "9" үшбұрыштан, "4" дөңгелектен және "1" дөңгелектен тұрады, олардың жалпы құны 91-ге тең. Қара пирамида "64" шаршыдан, "49" шаршыдан, "36" үшбұрыштан, "25" үшбұрыштан және "16" дөңгелектен тұрады, олардың жалпы құны 190-ға тең. Осы ерекше құндылықтары оларды төменде тізілген көптеген басып алу әдістерімен ұстауды қиындатады, қоршаудан басқа. Пирамидалар дөңгелек, үшбұрыш немесе төртбұрыш сияқты қозғала алады, егер олардың құрамында тиісті бөліктер болса, бұл оларды өте құнды етеді.

Ұстау

Ұстау әдістері әртүрлі болды. Фигуралар бір-бірін ұстау үшін бір-біріне тимейді, керісінше өз орнында қалып, қарсыластың фигурасын алады. Фигура ұсталған жағдайда, ол жағын ауыстырады. Кездесу: Егер фигура бірдей құндылығы бар қарсыластың фигурасын басып алып ұстаса, фигура өз орнында қалады, ал қарсыластың фигурасы тақтадан алынады. Шабуыл: Егер кішкентай құндылығы бар фигураны, оның арасындағы бос қыштар санына көбейтіп, нәтижесі үлкен фигураның құндылығымен тең болса, онда үлкен фигура ұсталады. Амбускада: Егер екі фигураның қосындысы, екеуінің арасында орналасқан қарсыластың фигурасына тең болса (яғни қарсыластың фигурасы екі шабуылдаушы фигураның жете алатын қашықтығында болса), қарсыластың фигурасы ұсталып, тақтадан алынады. Қоршау: Егер фигураның барлық төрт жағынан қоршалған болса, ол тақтадан алынады.