Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияның жолсерпелінді қону операциясы "Лэдброк" – 1943 жылдың 9 шілдесінде Сицилияға одақтастардың шабуылы аясында Сиракуза, Сицилия маңында британдық әуе десанттық әскерлерінің жолсерпелінді қонуы. Бұл операция, үлкен көлемдегі ұшақтарды қолданған одақтастардың алғашқы миссиясы болды және Тунистен британдық 1-ші әуе десанттық бригадасының жолсерпелінді жаяу әскерлерімен, бригадир Филипп Хикстің басшылығымен, 136 "Адриан" және сегіз "Эйрспид Хорса" ұшақтарымен жүзеге асырылды. Мақсаты – Сиракуза қаласының жанында кең аумақты басып алу күштерін құру, Понте-Гранде көпірін бақылауға алу және Сицилияға толыққанды шабуылдың бастапқы кезеңі ретінде стратегиялық маңызы бар доктарымен қаланың өзін бақылауға алу болды. Сицилияға бет алғанда, американдық сүйрегіш ұшақтардан ертерек босатылған алпыс бес жолсерпелінді теңізге құлап, шамамен 252 адам суға батып кетті. Қалғандарының тек сексен жеті адамы ғана Понте-Гранде көпіріне жетті, бірақ олар сәтті түрде көпірді басып алып, алмастырылу уақытынан асып кеткенше ұстап тұрды. Ақырында, оқ-дәрілері таусылып, жараланбаған он бес сарбазы ғана қалғанда, одақтас әскерлері итальяндық әскерлерге қарсы бас иді. Көпірді бақылауға алған итальяндықтар құрылысты жоюға тырысты, бірақ 1-ші әуе десанттық бригадасының сарбаздары бұрын орнатылған жарылғыш заттарды алып тастау арқылы олардың жолын кесті. Бригаданың басқа әскерлері, Сицилияның басқа жерлеріне қонғаннан кейін, байланыс желілерін бұзуға және қару батареяларын басып алуға көмектесті.

Өмірбаян

1942 жылдың желтоқсанына қарай одақтас күштер Туниске жетіп, бір ай бұрын "Шамыл" операциясы аясында сол жерге қонғаннан кейін Солтүстік Африка кампаниясы аяқталуға жақын келді; жеңіс жақын болғандықтан, одақтастар арасында келесі мақсатының мәні туралы пікірталас басталды. Көптеген американдықтар Солтүстік Францияға дереу шабуыл жасауды ұсынды, ал британдықтар, сондай-ақ генерал-лейтенант Дуайт Д. Эйзенхауэр Сардиния аралының одақтас күштер үшін ең қолайлы келесі нысана екенін айтты. Сицилияға одақтас шабуылына "Хаски" операциясы деген кодовое атау берілді және "Хаски" операциясын жоспарлау ақпан айында басталды. Алғашқы жоспар бойынша, генерал сэр Бернард Монтгомери басқаратын британдық 8-ші армия аралдың оңтүстік-шығыс бөлігіне қоныс аударып, Сиракуза портына қарай солтүстікке жылжуы керек еді. Екі күннен кейін генерал-лейтенант Джордж С. Паттон басқаратын АҚШ-тың 7-ші армиясы аралдың батыс бөлігіне қоныс аударып, Палермо портына қарай қозғалуы тиіс еді. Алайда, мамыр айының басында бұл директивалар 8-ші армия командирі генерал Монтгомеридің талабымен күрт өзгертілді; ол одақтас күштер аралдың екі шетіне жеке-жеке қонса, қорғаныстағы Орталық державалардың күштері екі одақтас армияны бірігуге үлкермес бұрын бірінен соң бірін жеңу мүмкіндігіне ие болады деп мәлімдеді. Сонымен қатар, британдық 1-ші және АҚШ 82-ші әуе десант дивизияларының жоспарлары да түзетілді; Монтгомери әуе десант әскерлерінің Сиракузаға жақын жерге түсірілуі керек деп есептеді, осылайша олар маңызды портты басып ала алады. 82-ші әуе десант дивизиясының артиллерия командирі, бригадир генерал Максвелл Д. Тейлор, аралдың жағалауының артына түсу және оның қорғанысын бұзу әуе десант әскерлері үшін тиімді тапсырма емес екенін, себебі олар жеңіл қаруланған және жоспарланған одақтас теңіз шабуылының "достық отына" ұшырауы мүмкін екенін айтты. Әуе десант дивизияларының жаңартылған жоспарында генерал-майор Риджвейдің АҚШ 82-ші әуе десант дивизиясынан құралған күшейтілген полк ұрыс тобы (полковник Джеймс М. Гавин басқаратын 505-ші парашютші жаяу әскер, 504-ші ПИР-дің 3-ші батальоны және көптеген басқа бөлімшелер қосылған) Гела портының солтүстік-шығысына парашютпен түсіріліп, одақтас жағалауларына қарай Орталық державалардың резервтерінің қозғалысын тоқтатуға тиіс болды.

Жоспарлау

Үш бригаданың бірдей уақытта операцияларын жүргізуге жеткілікті көлік ұшақтары болмағандықтан, бірінші операция Ладброк болып шешілді, оның мақсаты Понте-Гранде көпірін басып алу еді. 1-ші әуе десанттық бригадасына Сиракуз портын және оған іргелес қалалық аймақты басып алу, сондай-ақ қосмекенді десанттардың жете алатын қашықтығындағы жағалау артиллериялық батареясын жою немесе тартып алу міндеттері қосымша берілді. Операцияға дайындық басталғанда, бірден қиындықтар туындады. Әуе десанттық операциялардың бастапқы жоспары үш бригаданың барлығына парашютшілерді пайдалануды көздеген, бірақ мамыр айында Монтгомери жоспарды өзгертті. Әуедегі күштер одақтас құрлық әскерлерінен қашық болатынын анықтағаннан кейін, ол Сиракузаны басып алуға жіберілген күшті максималды атыс күшімен қамтамасыз ету үшін планерлердің көмегімен жеткізудің тиімдірек екеніне сенді. Оның әуе десанттық кеңесшісі, Корольдік әуе күштерінің тобы капитаны Купер, тәжірибесіз ұшқыштармен түнде планермен қонудың қиын екенін айтты, бірақ шешім өзгертілмеді.

Айналалық желкендер проблемалары

Операцияда қолданылатын жолсермелер мен жолсермешілермен де проблемалар туындады. Операцияға бірнеше ай қалғанша Солтүстік Африкада қолданысқа жарамды жолсермелердің жетіспеушілігі байқалды. Наурыздың соңында Алтын жағалаудағы Аккраға бірнеше «Вако» жеткізілді, бірақ оларды Солтүстік Африкаға жеткізуге жіберілген ұшқыштар олардың жарамсыз күйде екенін анықтады. Ұзақ уақытқа қамқорлықсыз қарау және тропикалық ауа райының зиянды әсерінен ұшқыштар аз ғана «Ваконы» жинап, 22 сәуірде қайта ұшырып әкелді. 23 сәуірде америкалық жолсермелердің көп саны Солтүстік Африка порттарына келе бастады, бірақ оларды пайдалану үшін дереу қол жетімді болмады, себебі оларды тасымалдаған жәшіктер ретсіз түсірілді, нұсқаулар көбінесе жоқ болды, ал жолсермелерді құрастыруға тағайындалғандар көбінесе тәжірибесіз еді. «Люфтваффе» эскадрильяларының шабуылынан және көбінесе дауылды ауа райынан кейін операцияға уақытында 27 «Хорса» Солтүстік Африкаға жеткізілді. Бірақ Солтүстік Африкаға жеткілікті жолсермелер келгеннен кейін, олардың барлығы тіпті оқу кезінде де қолдануға жарамды болмады. 16 маусымда көптеген жолсермелер жөндеуге жіберілді, ал 30 маусымда олардың көпшілігінің құйрық сымдарында әлсіздіктер анықталды, бұл үш күндік тағы бір тоқтауға себеп болды. Бригаданың оқу кезеңі жалпы екі жаттығумен аяқталғанда, жолсермешілер таныс емес «Ваконы» ұшқылау бойынша орташа есеппен 4,5 сағаттық оқудан өтті, оның ішінде орташа есеппен 1,2 сағат түнгі ұшу болды.

1-ші әуе десанттық бригадасы

1-ші әуе десанттық бригаданың бөлімдері: 1-ші батальон, Шекара полкі; 2-ші батальон, Оңтүстік Стаффордшир полкі; 181-ші (әуе десанттық) далалық жедел жәрдем және 9-шы далалық рота, Корольдік инженерлер. Стаффордтықтарға көпір мен оңтүстік аймақты қорғау міндеті жүктелді, ал Шекара полкі Сиракузаны басып алуға тиіс болды. Миссия үшін 1-ші әуе десанттық бригадаға 136 «Вако» және сегіз «Хорса» планері бөлінді. Стаффордтықтардан «А» және «С» роталарын тасымалдаған алты «Хорса» 9 шілдеде сағат 23:15-те көпірге соққы беру операциясы аясында қонуға жоспарланған. Бригаданың қалған бөлігі 10 шілдеде сағат 01:15-те бірнеше қону аймақтарына қонды, содан кейін қорғанысты нығайту үшін көпірге жиналды. Армия құрамында төрт батальоннан тұратын 121-ші жағалау қорғаныс полкі болды. Сондай-ақ, теңіз және әуе күштерінің батальондары да қолданысқа ие болды. Итальяндық қорғанысты жаңылыстыру мақсатында десантшы киімдерімен киінген 280 манекен солтүстікке жіберілді. 8-ші армияға бөлінген аймаққа қателікпен парашютпен түсірілген 200-ге жуық американдық десантшы 10 шілде күні таңертең Италияның 146-шы жағалау полкі (206-шы жағалау дивизиясы) тарапынан тұтқынға алынды. Британдық взвод көпірге орнатылған бірнеше жарық зарядтарын жойды және күшейткіштердің келуін немесе көмек күту үшін бекінді. Көпірге күшейткіштер келе бастады, бірақ 06:30-да олардың саны сексен жеті адамды құрады. Басқа жерде 150-ге жуық адам Мурро-ди-Порко мүйісіне қонды және радиостанцияны басып алды. Станцияның бұрынғы иелерінен алынған планерлердің жақын арада қонуы туралы ескертуге сүйене отырып, жергілікті итальяндық командир қарсы шабуылға бұйрық берді, бірақ оның әскерлері оның хабарын алмады. Қонудың шашыраңқы сипаты одақтастардың пайдасына болды, олар дереу аймақтағы барлық телефон сымдарын кесіп тастады. Басқа оқшауланған одақтас сарбаздар топтары өз серіктеріне көмектесуге тырысты, итальяндық қорғанысқа шабуылдап, күшейткіштерді нысанаға алды. Десантшылар тобының үш 149/35 мм итальяндық жағалау батареясына жасаған тағы бір шабуылы сәтсіз аяқталды, ал батареялар 10 шілдеде сағат 6:15-те одақтас десант кемелері мен әскерлеріне от ашты. 75-ші жаяу әскер полкінің 1-ші батальоны артиллериясы болмағандықтан, британдық танктерге қарсы тұра алмады және ауыр шығындарға ұшырағаннан кейін шегінуге мәжбүр болды. Қону кезінде 1-ші әуе десанттық бригадасының шығындары барлық британдық бөлімдердің арасында ең ауыр болды. Қаза тапқандардың саны 313 адамды, жоғалып кеткен немесе жараланғандардың саны 174 адамды құрады. Әуе кемелерінің экипаждары парашют және планермен ұшуға оқытылуы керек еді, ал жол көрсетушілер негізгі күштерден бұрын жерге түсіп, маяктарын орнатуы керек еді. Достық оттан кейін одақтас конвойда кеме экипаждарына ұшақтарды тану бойынша қосымша оқулар жүргізілді. Одақтас ұшақтарына үш үлкен ақ жолақ салынды. Глайдерлік ұшқыштар полкінің ұшқыштарын даярлау күшейтілді және глайдерлерді жақсарту, соның ішінде ұшақтар арасындағы байланысты жақсарту шаралары жүзеге асырылды. Джиптер мен артиллерияны әуе арқылы жеткізудің тағы бір тәсілін ұсыну үшін Корольдік әуе күштері джиптер мен қару-жарақтарды ұшақтардың бомбалық бөлімдерінде тасымалдау үшін парашюттерді қалай пайдалану керектігін тәжірибеден өткізе бастады. Екінші Корольдік әуе күштері көлік тобы, No. 46, құрылды және жабдықталды, бұл No. 38 тобындағы ұшақтардың араласуына қарамастан, тек «Дуглас Дакота» ұшақтарымен жабдықталды. Бірге алғанда, Корольдік әуе күштерінің топтары 88 «Альбермарл», 88 «Стирлинг», 36 «Галифакс» және 150 «Дакота», барлығы 362 ұшақты қамтамасыз ете алды, бұл резервте сақталған ұшақтарды қамтымады.