Кіріспе

1750-1777 жылдар аралығында Португалия королі Дом Жозеф I (Жозе Франсиску Антониу Инасиу Норберту Агоштинью, ʒuˈzɛ; 6 маусым 1714 – 24 ақпан 1777), «Реформатор» (португалша: o Reformador) атымен белгілі, 1750 жылдың 31 шілдесінен 1777 жылы қайтыс болғанға дейін Португалия королі болды. Жозеф аң аулау және операға дайын болды. Оның үкіметін Себастьян Жозе де Карвалью э Мелу, 1-ші Помбал маркизі басқарды. Жозеф – король Жоан V-нің үшінші баласы және екінші ұлы. Ол әкесінің мұрагері болып, ағасы Педру, Бразилияның ханзадасы қайтыс болған кезде нәресте болып туған. 1729 жылы Испания королі Филипп V-нің үлкен қызы Инфанта Мариана Викторияға үйленді. Жозеф пен Мариана Викторияның төрт қызы болды: Мария, Мариана, Доротея және Бенедита. 1750 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Жозеф Португалия королі болды. Оның билігі кезінде 1755 жылы Лиссабонда қатты жер сілкінісі болды және 1762 жылы Испания-Франция Португалияға шабуыл жасады. Лиссабон жер сілкінісі Помбал маркизіне билікті консолидациялауға мүмкіндік берді, сонымен қатар король Жозефтің клаустрофобияға шалдығуына себеп болды, ол енді қабырғалы ғимаратта тұрудан бас тартты. Содан кейін Жозеф сарайын бірнеше шатырларға көшірді. Жер сілкінісінен кейін Лиссабонда оған жаңа сарай салынды, бірақ ол аяқталмады. 1777 жылы Жозеф қайтыс болды, оның орнына оның үлкен қызы, королева Дона Мария I келді.

Ерте өмір

Жозеф Португалия королі Жоан V және оның әйелі Мария Аннаның үшінші баласы еді. Оның үлкен ағасы Педро, Бразилия ханзадасы, үлкен әпкесі Барбара және үш кіші інісі болды. 1714 жылы ағасы Педро екі жасында қайтыс болған соң, Жозеф Бразилия ханзадасы және Браганса герцогы титулдарымен күтіп отырушыға айналды.

Неке

1729 жылғы 19 қаңтарда Жозеф Испания королі Филипп V және Елизавета Фарнезедің қызы, Испания инфантасы Мариана Викторияға үйленді, ал оның үлкен әпкесі Барбара король Филипптің ұлы және мұрагері, Астурия князі Фердинандқа (кейіннен Испания королі Фердинанд VI) үйленді. Бұл шара "Принцессалардың айырбасуы" деп танылды. Мариана Виктория күйеуі сияқты музыка мен аң аулауды ұнатты, бірақ ол сонымен қатар Джозефтің қарым-қатынастарын жақтырмайтын және оларды таныстарына жария етуден тартынбаған еңбекқор әйел болды. Олардың төрт қызы дүниеге келді, бәрі де Жозеф таққа отырғанға дейін туған.

Билік

Жозеф 1750 жылы 36 жасында Португалия тағына мұрагер болды және дерлік бірден тиімді билікті Себастьяно Жозе де Карвалхо е Мелоның қолына жүктеді (1770 жылы патша оны Помбал маркизі етіп тағайындады). Шындығында, Жозефтің билеу тарихы – Помбал маркизінің өзінің тарихы деуге болады. Патшаның үлкен қызы Мария Франсиска Бразилия ханшайымы атағын алып, таққа мұрагер атанды.

Испания мен Францияны жеңу (1762)

Патшаға ең қиын жағдайлардың бірі – Жеті жылдық соғыстың (5 мамыр – 24 қараша 1762) соңында Португалияға Франция-Испания әскерлерінің басып кіруі болды. Франция мен Испания Португалияны Ұлыбританиямен одағын үзгеніне және британдық кемелерге порларын жапқанға мәжбүрлеу үшін ультиматум жіберді. Жозеф патша бағынудан бас тартып, Португалия мен оның әскерінің, әсіресе 1755 жылғы Лиссабон жер сілкінісінен кейін, өте нашар күйде болғандықтан, британдық көмек сұрады. Англия Джон Кэмпбелл, 4-ші Лодун графы, және Джон Бургойн бастаған 7104 саяхатшыдан тұратын күш жіберді, сондай-ақ ерекше әскери қолбасшы Вильям, Шомбург-Липпе графы, португал армиясын реформалап, 14-15 мың саяхатшыдан тұратын одақтас әскерге жеңіс жолын көрсетті. Бурбон басқыншыларына алғашқыда Сарриа маркизі Николас де Карвахал, содан кейін Аранда графы Педро Пабло Абарка де Болеа басшылық етті. Олар халықтың көтерілісі, жерді өртеу стратегиясы/ашаршылық және тұрақты ағылшын-португал әскерлерінің қоршау науқандарының нәтижесінде үш рет жеңіліске ұшырады. Бұл әскерлер, милиция сияқты, таулы жерді өздеріне тиімді пайдаланды. Испания және Франция әскерлері Португалиядан қуылғаннан кейін Испанияға дейін қуылғанда, зор шығынға ұшырады. Тарихшы Уолтер Дорндың пікірінше:

Оңтүстік Америкада соғыс тең нәтижемен аяқталды; португалдар Испаниядан аумақтарды (Рио-Негро алқабының көп бөлігін) тартып алды және Мату-Гросуға жасалған испандық шабуылды жеңді, ал Испания Колония-ду-Сакраменто және Рио-Гранди-ду-Сулдың кең аумағын (1763) бағындырды. Париж шарты (1763) соғысқа дейінгі жағдайды қалпына келтірді. 1763-1777 жылдар арасындағы жарияланбаған соғыс кезінде испан әскерінен Рио-Гранди-ду-Сулдың бай және үлкен аумағы қайтарылып алынды.

Помбал маркизі

Құдіретті Помбаль маркизі Португалияны Еуропаның басқа ірі державаларымен бәсекелесуге қабілетті ету және осы арқылы өзінің саяси беделін арттыру үшін экономикалық, әлеуметтік және колониялық саясаттың барлық салаларын жаңартуға ұмтылды. Король Жозефті және Помбальді өлтіру мақсатында жасалған ақсүйектердің құпия сөз байласуы оған Тавора ісінде Тавора отбасын таратуға және 1759 жылдың қыркүйегінде иезуиттерді елден қууға мүмкіндік берді (кейбірлер бұл сылтау еді дейді), соның нәтижесінде мемлекеттік білім беру жүйесіне бақылау орнатып, шіркеудің көптеген жерлерін иеленді және Португалияны Ағарту дәуіріне бастады.

Мұрасы мен өлімі

Жозефтің билігі 1755 жылғы 1 қарашада болған Лиссабон жер сілкінісі, өрт және цунами кезінде 30 000-40 000 адамның қаза болуымен де ерекшеленеді. Жер сілкінісінен кейін Жозефтің қатты клаустрофобиясы пайда болды, ол енді қабырғалы ғимаратта тұруға батыл болмады. Осыдан кейін ол патша сарайын Аюда төбелеріндегі үлкен шатырлар кешеніне көшірді. Кампо-де-Оурикедегі Корольдік сарай жобасы – Лиссабонның Кампо-де-Оурике ауданында салынбақ болған әсем сарай кешені, бірақ португал корольдік отбасының қызығушылығының болмауы және басқа да қайта құру жұмыстарына басымдық беру себепті кейіннен тоқтатылды. Астана көп шығынмен қайта салынды, ал король Жозефтің аттан жасалған мүсіні Лиссабонның басты алаңы – Комерция алаңында тұр. 1777 жылғы 24 ақпанда Жозефтің қайтыс болуымен тақ оның қызы, королева Дона Мария I, және оның інісі мен күйеу баласы, король Дом Петр III-ке өтті. Помбалдың қатаң үкімшілігі күрт аяқталды, себебі Марияға португалдық ескі аристократияның Помбалға қарсы күшті ықпалы тигендіктен ол оны ұнатпады.

Тақырыбы

Жозеф I әйелі Мариана Викториядан төрт қыз өмірге әкелді, сондай-ақ төрт өлі туған бала болды. Төрт қыздың тек үлкені ұрпақ қалдырды:

Мария Франсиска Изабель Рита Гертрудес Жоанна (17 желтоқсан 1734 – 20 наурыз 1816), Португалияның Инфанты Петрмен некелесіп, ұрпақ қалдырды. Әкесінің қайтысынан кейін ол Португалияның бірінші патшайымы, Дона Мария I атанды.
Мария Ана Франсиска Доротея Йозефа Антония Гертрудес Рита Жоана Эфигения (7 қазан 1736 – 6 мамыр 1813), Франция королі Людовик XV-нің ұлы және мұрагері Людовик үшін болашақ әйел. Алайда Мария Ананың анасы осы некеге келісім бермей, инфанта тұрмысқа шықпай қайтыс болды. Өлі туған ұл (1739 жылдың ақпаны). Мария Франсиска Доротея Жозефа Антония Гертруд Рита Жоанна Эфигенья де Браганка (1739 жылдың 21 қыркүйегі – 1771 жылдың 14 қаңтары), француз дворяны және революционер Филипп Эгалитеге үйленуге ниеттенген, бірақ ол оған үйленуден бас тартты және тұрмысқа шықпай қайтыс болды. Өлі туған қыз (7 наурыз 1742). Өлі туған қыз (1742 жылдың 15 қазаны). Өлі туған қыз (1744 жылдың мамыр айы). Мария Франсиска Бенедита Ана Изабель Жоанна Антония Лоуренсия Иннация Тереза Гертрудес Рита Роза (1746 жылдың 25 шілдесі – 1829 жылдың 18 тамызы) Бразилияның ханзадасы, өз інісі Дом Жозефке үйленді, балалары болмады.