Кіріспе

Португалияның 1777-1816 жылдардағы патшайымы, 17 желтоқсан 1734 – 20 наурыз 1816 аралығында Португалия патшайымы болды. Португалияда Мария солысты (Pious) Мария, ал Бразилияда Мария есімімен (Mad) белгілі болған ол, Португалияның бірінші даусыз патшайымы және Бразилияның бірінші монархы еді. Мария Португалия королі Дом Жозе I (Иосиф I) мен королева Марианна Викторияның үлкен қызы болды. Тақтың мұрагері ретінде Бразилия ханшайымы және Браганса герцогинясы атақтарын иеленді. 1760 жылы өзінің інісі Инфанте Педромен (Петрмен) үйленді. Олардың алты баласы болды, олардың үшеуі ересек болды: Жозе, Жоао (Джон) және Марианна Витория. 1777 жылы король Жозе қайтыс болғаннан кейін, 42 жастағы Мария таққа отырды. Оның күйеуі Педро Дом Педро III ретінде оның қасында номиналды түрде патша болды. Таққа отырғаннан кейін Мария әкесінің қуатты бас министрі, Себастьян Жозе де Карвальо э Мело, 1-ші Помбал маркизін қызметтен босатті. Марияның билігінің алғашқы кезеңінде Португалия экономикасы өркендеді. Мария көптеген ұлттық ғимараттарды салдырып, жаңартып, Келуз сарайын аяқтауға және Ажуда сарайының, сондай-ақ басқа да жаңа ескерткіштердің ашылуына әкелді. 1786 жылы күйеуінің қайтысы, содан кейін 1788 жылы үлкен ұлы Жозе мен оның рухани кеңесшісі Инасио де Сан-Каетаноның қайтысы патшайымның клиникалық депрессияға шалдығуына себеп болды. Оның екінші ұлы Жоао сол кезде регент ханзада болып қызмет етті. Наполеонның Еуропаны басып алуымен Мария және оның сарайы 1807 жылы португалдық Бразилия колониясына көшті. 1815 жылы Бразилия корольдік мәртебесіне көтерілгеннен кейін Мария Португалия, Бразилия және Алгарве Біріккен Корольдігінің королевасы болды. 1816 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Дом Жоао VI король болды.

Ерте өмір

Мария Лиссабондағы Рибейра сарайында дүниеге келді және Мария Франсиска Изабель Жозефа Антония Гертрудес Рита Жоана есімдерімен крещениеден өтті. Ол Бразилия ханзадасы (кейін Португалия королі I Дом Жозе) Дом Жозе (Жозеф) пен Испания инфантасы Мариана Викторияның төрт қызының үлкені болды. Оның әкесі Жозе, Португалияның биліктегі королі Дом Жоан V (Джон V) пен оның әйелі Мария Анна Австрияның ең үлкен, тірі қалған ұлы еді. Оның анасы Мариана Виктория Испания королі Дон Фелипе V (Филип V) мен королева Елизавета Фарнезедің үлкен қызы болды. Осылайша, ол Португалия королі Дом Жоан V (Джон V) мен Испания королі Дон Фелипе (Филипп) V-нің ең үлкен немересі атанды. Король Жоан, Мария туған күні оны Бейра ханшайымы деп тағайындады. Марияның әкесі Жоао V 1750 жылдың 31 шілдесінде қайтыс болды. Оның әкесі, ханзада Жозе, содан кейін Дом Жозе I ретінде таққа отырды. Жозедің үлкен баласы болғандықтан, Мария оның мұрагері атанды және оған Бразилия ханшайымы мен Браганса герцогинясының дәстүрлі титулдары берілді.

Помбал маркизінің ықпалы

Жозе патшаның үкіметінде толықтай Себастьян Жозе де Карвальхо е Мело, Помбальдың 1-маркизі билік құрды. 1755 жылы Лиссабон жер сілкінісінен кейін, шамамен 100 000 адам қаза тапқанда, Помбаль маркизі үкіметті бақылауға алды. Марияның туған сарайы да осы апатта қирады. Жер сілкінісінен кейін Жозе патша жабық кеңістікте болудан жиі алаңдап, кейін клаустрофобияға ұшырады. Патша қала орталығынан алыс, Аюдада сарай салдырды. Бұл сарай ағаштан жасалғандықтан, Real Barraca de Ajuda (Аюдадағы патша шаңырағы) деп аталды. Отбасы көп уақытын осы үлкен сарайда өткізді. (Сарайда Марияның тұңғыш баласы Жозе дүниеге келді.) 1794 жылы сарай толығымен өртеніп кетті, ал оның орнына Аюда сарайы салынды. Дегенмен, патшайым діни мания мен меланхолиядан зардап шекті, бұл оның денсаулығына кері әсер етті. Бұл ауыр психикалық ауру (мүмкін, порфирия салдарынан) оны 1792 жылдан кейін мемлекеттік істерді басқарудан мүлдем айырды. 1785 жылдың 5 қаңтарында патшайым Бразилиядағы өнеркәсіптік қызметке қатаң шектеулер енгізетін жарлық шығарды; мысалы, мата және басқа да өнімдерді өндіруге тыйым салып, колониядағы барлық тоқыма өндірісін тоқтатты, тек құлдар мен жұмысшыларға арналған грубы мата өндірісінен басқа; себебі португалдық колониялық әкімшілік Бразилиядағы өнеркәсіптік қызметтің дамуын экономикалық және, мүмкін, саяси тәуелсіздікке алып келуінен қауіптенді. Оның билігі кезінде 1789 жылы Тирадентес атымен танылған Жоаким Жозе да Силва Ксавьер прапорщикке қарсы сот процесі, айыптау және өлім жазасы орындалды.

Психикалық нашарлау

Марияның ақылсыздығы алғаш рет 1786 жылы, оны делириум күйінде өз пәтерлеріне қайтару қажет болғанда, ресми түрде байқалды. Содан кейін патшайымның психикалық жағдайы нашарлай берді. 1786 жылдың 25 мамырында күйеуі қайтыс болды; Мария қатты қайғырып, сарайдағы барлық той-думандарға тыйым салды. Сол кездегі мәліметтерге сәйкес, мемлекеттік мерекелер діни рәсімдерге ұқсап кетті. Королеваның үлкен ұлы және мұрагері, князь Дом Жозе 1788 жылдың 11 қыркүйегінде 27 жасында шешек ауруынан қайтыс болды, ал оның рухани кеңесшісі, Салоника титулды архиепископы Инасио де Сан-Каетано сол жылдың қараша айында дүние салды. 1792 жылдың ақпан айында Мария ақылдан адасқан деп танылды және оны Фрэнсис Уиллис емдеді – дәл сол дәрігер британ королі Георг III-ті де емдеген еді. Уиллис оны Англияға алып кетуді жоспарлаған, бірақ португал сарайы бұл жоспарды қабылдамады. Уиллис король Георг III-тің тікелей күтіміне емес, Марияның күтімінде кеңесші рөл атқарғандықтан, королеваның жағдайының жақсармайтынын айтты. Португалия үкіметінің Францияның қолдауымен құрылған Континенталдық блокадаға қосылудан бас тартуы 1807 жылдың соңында генерал Жан Андош Жуно басқарып келген Португалияға франко-испандық шапқыншылығына әкеп соқты. Наполеонның Португалияға қатысты басты жоспары – оны үш бөлікке бөлу еді. Португалияның солтүстік бөліктері, Дуродан Миньоға дейін, Солтүстік Лузитания Корольдігіне айналар еді, ал тағы оның иесі болып Этрурия королі Людовик II тағайындалар еді. Алентежу провинциясы мен Алгарве корольдігі бірігіп, Алгарве княздығын құрар еді, оның билеушісі Мануэль де Годой болар еді. Португалияның қалған бөлігі Францияның тікелей басқаруында болар еді.

ЕсімдерТуған күніӨлім күніЕскертпелерЖозеф, Бразилияның ханзадасы20 тамыз 176111 қыркүйек 1788Жозе Франциско Ксавье де Паула Домингос Антонио Агостиньо Анастасио анасының әпкесі, Португалияның инфантасы Бенедитамен үйленді және балалары болмады. Оның өлімінен кейін оның кіші інісі мұрагер болып, кейін патша атанды. Иоанн Франциск Брагансалық16 қыркүйек 176310 қазан 1763Жоао Франциско де Паула Домингос Антонио Карлос Сиприано Ажуда Ұлттық сарайында дүниеге келді. Иоанн VI13 мамыр 176710 наурыз 1826Жоао Мария Хосе Франсиско Ксавье де Паула Луис Антонио Домингос Рафаэль Испания королі Дон Карлос IV (Карл IV) -тің үлкен қызы Карлота Хоакинаға үйленді және балалары болды. 1816-1826 жылдары Португалия королі болды, сондай-ақ 1825-1826 жылдары Бразилияның титулды императоры атанды. Португалияның инфантасы Мариана Виктория15 желтоқсан 17682 қараша 1788Мариана Виттория Жозефа Франсиска Ксавье де Паула Антониета Жоана Домингас Габриела Испания королі Дон Карлос III-тің ұлы Габриэльге үйленді және балалары болды. Мария Клементина Браганса 9 маусым 177427 маусым 1776Мария Клементина Франсиска Ксавье де Паула Ана Иосифа Антония Домингас Фелисиана Жоана Микаэла Джулия Квелуз Ұлттық сарайында дүниеге келді. Мария Изабелла Брагансалық 12 желтоқсан 177614 қаңтар 1777Мария Изабелла Квелуз Ұлттық сарайында дүниеге келді.