Кіріспе
Дезмонд Жозеф О'Малли (2 ақпан 1939 – 21 шілде 2021) – ирландиялық саясаткер, 1977 жылдан 1981 жылға дейін және 1989 жылдан 1992 жылға дейін өнеркәсіп және сауда министрі, 1985 жылдан 1993 жылға дейін «Прогрессивті демократтар» партиясының лидері, 1982 жылдың наурызынан қазанға дейін сауда, сауда және туризм министрі, 1970 жылдан 1973 жылға дейін әділет министрі, ал 1969 жылдан 1970 жылға дейін Қорғаныс министрінің парламенттік хатшысы және үкіметтің парламенттік жетекшісі болды. 1968 жылдан 2002 жылға дейін Лимерик Шығыс сайлау округінен «Техта Дала» (TD) депутаты ретінде қызмет етті. 1970-ші және 1980-ші жылдардағы «Фианна Файл» партиясының көрнекті мүшесі және үкімет министрі болған О'Малли кейін «Прогрессивті демократтар» партиясын құрды және 1985 жылдан 1993 жылға дейін партияның алғашқы лидері болды. 2002 жылғы жалпы сайлауда саясаттан қол үзді.
Desmond Joseph O'Malley (2 February 1939 – 21 July 2021) was an Irish politician who served as Minister for Industry and Commerce from 1977 to 1981 and 1989 to 1992, Leader of the Progressive Democrats from 1985 to 1993, Minister for Trade, Commerce and Tourism from March 1982 to October 1982, Minister for Justice from 1970 to 1973 and Government Chief Whip and Parliamentary Secretary to the Minister of Defence from 1969 to 1970. He served as a Teachta Dála (TD) for the Limerick East constituency from 1968 to 2002. A prominent Fianna Fáil member and government minister in the 1970s and 1980s, O'Malley went on to found the Progressive Democrats and served as the party's first leader from 1985 until 1993. He retired from politics at the 2002 general election.
Ерте өмір
О'Мэлли 1939 жылы Лимерикте дүниеге келген. Оның отбасы ұзақ жылдар бойы саясатпен айналысқан: оның шешесінің әкесі Денис О'Донован Тәуелсіздік соғысы кезінде «Қара және қоңырлар» тобының қолынан қаза тапқан, оның екі інісі мен әкесі Лимерик қаласының мэрі болған, ал ағасы Доног О'Мэлли Білім министрі қызметін атқарған. О'Мэлли иезуиттердің Крессент колледжінде және Дублин университетінде білім алды, 1962 жылы заң мамандығы бойынша диплом алды. Ол 2017 жылы қайтыс болған Пэт МакАлиерге үйленген. Олардың алты баласы болды – 4 қызы мен 2 ұлы, соның ішінде Фиона О'Мэлли де бар.
Саясатта
1968 жылы оның ағасы және ДТД Доног О'Мэлли күрт қайтыс болды. Алғашқыда Доногтың жесірі Хилдадан «Фианна Фейл» партиясы орынды сақтап қалу үшін жақын арада өтетін сайлауға түсуі сұралды. Алайда, Хилда күйеуінің күрт қайтыс болуынан әлі әсерлі болғандықтан, ол бас тартты. Оның орнына, көптеген О'Маллилерді қарастырғаннан кейін Десмонд О'Малли сайланды және бос орынды толтыру үшін келесі сайлауға қатысты. Десмонд сәтті сайланды және Лимерик Шығыс сайлау округінен «Фианна Фейл» ДТД ретінде Dáil Éireann-ға сайланды. Сол кезде осы сайлаудағы жеңіске, бар болғаны 900 дауыспен, Нил Блейни мен оның «Донагал мафиясы» ықпал еткені айтылды. Блейни кейін О'Мэллиге сайлауға көмектескеніне өкінді, себебі ол Дес дұрыс партияда емес деп ойлады. Хилданың саясатқа қатысу туралы ойы өзгергеннен кейін Десмондтың жеңісінен соң Десмонд пен Хилда арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды. Ол Десмондтан 1969 жылғы Ирландияның жалпы сайлауында өзінің басты «Фианна Фейл» үміткері болуы үшін жол беруін сұрады, бірақ Десмонд бас тартты.
Қарулы қақтығыс және Әділет министрі
1969 жылғы жалпы сайлаудан кейін О'Мэлли Таоиштің парламенттік хатшысы Джек Линчке, сондай-ақ Қорғаныс министрі Джим Гиббонстың парламенттік хатшысы болып тағайындалды. О'Мэлли 1970 жылғы қару-жарақ дағдарысынан туындаған қылмыстық іс бойынша басты рөл атқарды, бұл іс айыпталған министрлер Чарльз Хоуги мен Нил Блейниге қарсы болды. Кейіннен бұл іс Жоғарғы Сотта қаралып, екі министр де ақталды. Көптеген ғалымдар О'Мэллидің солтүстік ұлтшылдарға қару-жарақ сатып алу үшін, Каван округіне қарасты монастырда құлыпталып, қауіпсіз жерде сақтауға және Ирландия қорғаныс күштерінің қолдануына нұсқау беру үшін Таоиш Джек Линчтің заңды күш-жігерінен хабардар екенін мәлімдеді. О'Мэллидің министрлік меморандум туралы білгені айтылды, онда: «Таоиш және басқа министрлер Солтүстіктен келген делегациялармен кездесті. Бұл кездесулерде шұғыл түрде респираторлар, қару-жарақ және оқ-дәрілер сұралды, оларды ұсынуға Үкімет келісті. Осыған сәйкес, осы заттардың жүк көліктері бірнеше сағат ішінде дайын болады». 500 мылтық, 80 000 оқ-дәрі және респираторларды қамтитын әскери жүк көліктері Солтүстікке жіберілді, бірақ 1970 жылдың сәуірінде шекарадан өтпеді (осы жылдың ақпан айында қорғаныс министрі Гиббонстың бұйрықтары бойынша), керісінше, жүк көліктері Дундалктегі Айткен казармасында тоқтатылды. Қосымша орынның жетіспеуіне байланысты 150-ден басқа барлық мылтықтар оңтүстікке бірден, ал қалғандары 1970 жылдың мамырында, IRA казармаларға шабуыл жасауы мүмкін деген қорқынышқа байланысты қайтарылды. Ол кезде О'Мэлли Қорғаныс министрлігінде кіші министр болғандықтан, ол Айткен казармасынан оларды алып тастау туралы қолжазбалық ескерту туралы білмегені өте мүмкін емес. Бұл ескерту, жоғарыда айтылғандай, қару-жарақ ісінде дәлел ретінде қабылданбады, мүмкін, өйткені ол Ирландия Қорғаныс министрлігінің соншалықты қаруды жылжыту ниеті мен қандай мақсатта екендігі туралы күдік туғызуы мүмкін еді. Қаруларды уақытша сақтауға арналған деп айтылды, ал капитан Джеймс Келли қорғаныс министрі Джим Гиббонс пен әскери барлау қызметінің директоры полковник Майкл Хефферонның нұсқауы бойынша Германиядан қару-жарақ сатып алды. Дундалк әскери казармаларына бүлікшіл ұйымның шабуыл жасауы мүмкін деген барлаудан кейін Дундалкта сақталған 150 мылтық пен 80 000 оқ-дәрі 1970 жылдың 1 мамысында Дублиндегі қоймаларға қайтарылды. 1970 жылы О'Мэлли Мишеал О Морайнды Әділет министрі лауазымында алмастырды. 31 жасында О'Мэлли Ирландияның Тәуелсіздік соғысы мен Ирландияның Азамат соғысынан кейін 1920 жылдары Ирландияның төңкерістен кейінгі дүрбелеңді кезеңін басқарған Кевин О'Хиггинстен кейінгі ең жас Әділет министрі болды. Mac STIOPHAIN (sic) 1972 жылдың шілдесіне дейін Гарданың хабаршысы ретінде жарқын маскарад жүргізді және оған жақсы төленді. Оның мәртебесі, әрине, жалғастырмақ еді, бірақ зейнеткер ирландтық-американдық және бұрынғы Clann na Gael қазынашысы Джеймс Коннати, Драмширк, Страдонның үйінен табылған құжаттар. Бұл құжаттар әділет министріне жеке қарауы үшін жеткізілді. MacStíofáin мемлекеттік қаражатты қабылдап, ақпарат беруші ретінде қарастырылуы кез келген объективті адам үшін мүмкін емес болып көрінуі керек, бірақ бұл факт. Макстиофайн 1961 жылы адалдықпен жұмысқа қабылданды, бірақ оның кейінгі рөлінің ақталуы, әрине, игі ниетті адамдарды таң қалдырады. Сіздер PROVOS-тың қалай құрылғанын, SAOR EIRE-дің Республикадағы олардың қаржы агенттері ретінде әрекет еткенін білесіздер, осылайша олар мемлекеттік мақұлдауға қарсы емес, сонымен қатар 1972 жылдың шілдесінде MacStíofáin туралы көңіліңіз толмайынша оның иммунитеті ақылға қонымды деңгейде болды. О'Мэлли өзінің естеліктерінде осы фактіге тоқталғандықтан, оның бар екенін білген, өйткені ол Гарданың 1970 жылғы қару-жарақ дағдарысына әкелген қару-жарақ импорты туралы хабаршыдан «жақсылық» алғандығын айтады. Ақпарат беруші - Сеан Мак Стиофайн, ол Джек Линч үкіметін беделдендіру үшін және әлеуетті бәсекелес әскери ұйымның дамуына жол бермеу үшін Азаматтарды қорғау комитеттері. Мак Стиофайн АҚШ-тан тәуелсіз түрде жоғары сапалы қару-жарақ сатып алған және бұл қарудың өзінің қас жауы, марксистік топтың жетекшісі Катал Гулдингтің қолына түсу мүмкіндігін жоюды қалаған. Бір қызығы, Таоиш Джек Линчтің Dáil Éireann-ке берген есебіне сәйкес, онда ешқандай хабаршы аталмаған және қаруды Дублин әуежайының қызметкерлері кездейсоқ тапты. Әділет министрі ретінде О'Мэлли Мемлекетке қарсы қылмыстар туралы заңды күшейтті, сонда адам Гарда басшысының сөзімен IRA мүшелігі үшін сотталды. Ол сондай-ақ үш судья төрағалық ететін қазыларсыз сотты – Арнайы қылмыстық сотты енгізді, ол терроризм және ұйымдасқан қылмыс істерін қарады, оның мақсаты куәгерлерді қорқытуды болдырмау еді.
The Taoiseach and other Ministers have met delegations from the North. At these meetings urgent demands were made for respirators, weapons and ammunition the provision of which the Government agreed. Accordingly truckloads of these items will be put at readiness so that they may be available in a matter of hours
A transport of army trucks with 500 rifles, 80,000 rounds of ammunition and respirators was indeed sent to the North but did not cross the border, in April 1970 (following orders Defence Minister Gibbons issued in February of that year), instead the trucks were parked at Aitken barracks in Dundalk. Owing to a lack of sufficient space, all but 150 rifles were returned south immediately, and the remainder in May 1970, ostensibly due to a fear the barracks could be raided by the IRA. As O'Malley was a junior minister in the Dept. of Defence, it is highly unlikely that he was not aware of the relevant handwritten memo suggesting their removal from Aitken Barracks. This memo, as with the one above, was not admitted as evidence at the Arms Trial, perhaps because it might have aroused suspicion as to the Irish Department of Defence's intentions in moving so many weapons and for what purpose. It has been suggested that the arms were to be temporarily stored there whilst Captain James Kelly procured the intended weapons from Germany, under instruction from the Defence Minister, Jim Gibbons and the Army Director of Intelligence, Colonel Michael Hefferon. Following intelligence reports of the possibility of a raid by a subversive organisation in Dundalk military barracks, the balance of 150 rifles and 80,000 rounds of ammunition stored in Dundalk, were returned to stores in Dublin on Fri 1 May 1970. In 1970, O'Malley succeeded Mícheál Ó Móráin as Minister for Justice. At age 31, O'Malley was the youngest Minister for Justice since Kevin O'Higgins who had presided over the tumultuous post revolutionary period in Ireland in the 1920s following the Irish War of Independence and the Irish Civil War. Mac STIOPHAIN (sic) had until July 1972 conducted a brilliant masquerade as a Garda informant and been well paid to boot. His status would in all probability have continued but for documents found in the home of a retired Irish/American and a former Clann na Gael Treasurer, James CONATY, Drumshirk, Stradone. These documents were such that they were brought to the Minister for Justice for his personal perusal. That MacStíofáin should have been in receipt of State funds and regarded as an Informant must, to any sane objective person, appear the height of improbability but it is a fact. MacStíofáin was recruited in good faith in approximately 1961 but the justification of his later role must surely bewilder men of goodwill. You know how the PROVOS were formed, how SAOR EIRE acted as their Financial agents in the Republic so as not to incur the disapproval of the State against the Provos and until disenchantment about MacStíofáin occurred in July 1972 his immunity was at a reasonable level. O’Malley knew that there was an informer because he mentions this fact in his memoirs – where he reveals that the Garda received a “tip off” from an informer about the arms importation attempt that sparked the Arms Crisis of 1970. The informer was Seán Mac Stíofáin, who did so to discredit the Jack Lynch government and prevent the development of a potential rival military organisation the Citizens' Defence Committees. Mac Stíofáin had sourced superior weapons independently from the United States and wished to eliminate the possibility of these weapons falling into the hands of his arch rival, Cathal Goulding, the leader of the Marxist rump faction, the Official IRA, whom the media alleged the weapons were destined for. Curiously, in Taoiseach Jack Lynch's account given to Dáil Éireann, in which no informer is mentioned and that the arms were discovered quite by accident by Dublin Airport Staff. As Minister for Justice, O'Malley reinforced the Offences Against the State Act so that a person could be convicted of IRA membership on the word of a Garda Superintendent. He also introduced the Special Criminal Court, a juryless court presided over by three judges which tries cases of terrorism and serious organised crime, with the cited raison d'être being to avoid witness intimidation. has the political narrative changed.
Қарсылық
1973 жылы Ирландиядағы жалпы сайлаудан кейін Фианна Файл 16 жылдан кейін алғаш рет Fine Gael және Лейбористер партияларымен үкіметтен қуылды. Олар сайлау алдындағы келісім бойынша, жеңіске жетсе коалиция құруға уағдаласқан еді. 1974 жылы О’Мэлли Файн Гейл мен Лейбористердің араласуымен жасалған Саннингдейл келісіміне күмән келтіріп, «Ирландия – бір Ирландия, бір ұлт, бір ел, себебі Құдай оны бір еткен» деді. О’Мэлли сондай-ақ Коалицияның Ирландиядағы контрацептивтер сатуға қойылған тыйымды алып тастау әрекеттеріне де қарсы болды. Жоғарғы сот судьясы «бұзыншылық пен ерсіздіктің алдын алу» – «заңды мақсат және жеке емес, қоғамдық мораль мәселесі» екенін мәлімдегенде, О’Мэлли бұған ашық қолдау көрсетті. О’Мэллидің осы мәселеге қатысты көзқарасы уақыт өте келе, сондай-ақ мансабының кейінгі кезеңінде Фианна Фейлмен қарым-қатынасына радикалды өзгерістер әкелді. 1985 жылдың басында Fine Gael – Лейбористер партиясы үкіметі контрацептивтер сатуды либералдау мақсатында 1985 жылғы Денсаулық сақтау (Отбасы жоспарлау) (өзгерту) заң жобасын ұсынды. Фианна Файл заң жобасына қарсы болды, бірақ О’Мэлли оны өзінің ішкі сеніміне қатысты мәселе деп санап, қолдау көрсеткісі келді. О’Мэллинің сөйлеген сөзі кейіннен Дэйлдегі ең жақсы сөздердің бірі деп бағаланды. Ол ұзақ пікірталас барысында былай деді:
«Бұл мәселенің саясаты өте оңай болар еді. Саяси тұрғыдан қарағанда, Ирландияда жігіттердің бірі болу – ең қауіпсіз жол. Бірақ мен осы мемлекеттің, Конституциямыздың және Республикамыздың мүдделері осы мәселеде саясатты ішкі сенімнен жоғары қою арқылы қызмет ете алмайды деп сенемін. Мұндай таңдауға тек Республиканың жағында тұрғанымды айту арқылы ғана жауап беруге болады, сондықтан мен бұл заң жобасына қарсы болмаймын». Заң жобасы дауысқа салынар кезде ол дауыс беруден бас тартты. Алайда бұл оны Хогидің ашуынан сақтамады. 1985 жылдың 26 ақпанында ол партия отырысына шақырылып, «әдепсіз мінез-құлық» танытқаны үшін айыпталды. Атаулы дауыс беру нәтижесінде ол 73 дауысқа 9 дауыспен Фианна Фейлден шығарылды.
Прогрессивті демократтар
Осыдан кейін Десмонд О'Мэллимен жас Fine Gael белсендісі Майкл Макдауэлл байланысып, О'Мэллиді жаңа саяси партия құруға ынталандырып, қолдан келген көмегін ұсынды. 1985 жылғы 21 желтоқсанда О'Мэлли Прогрессивті демократтар партиясының құрылғанын жариялады. Оған Мэри Харни (О'Мэлли сияқты, Fianna Fáil партиясынан қуылған тәуелсіз TD) және кейін Fianna Fáil партиясынан Бобби Моллой мен Пирс Уайс, ал Fine Gael партиясынан Майкл Китинг қосылды. 1987 жылғы жалпы сайлауда Прогрессивті демократтар 14 мандат жеңіп алды, бұл жаңа партияны Дэйлдегі үшінші ірі партияға айналдырды. Жаңа партиядан сайланған депутаттардың арасында О'Мэлли мен оның туысы Патрик О'Мэлли; Джордж Коллидің қызы Энн Колли; Джим Гиббонстың ұлы Мартин Гиббонс; Майкл Макдауэлл және Мартин Каллен болды. Фианна Фейл Хауги басшылығымен азшылық үкіметі ретінде қайтадан билікке келді.
Фианна Фейлмен коалиция
1989 жылғы мамыр айында Хауги көпшілік дауысқа ие болу үмітімен мерзімінен бұрын жалпы сайлау шақырып, бірақ «Фианна Фейл» партиясы керісінше, орын жоғалтты. «Прогрессивті демократтар» да орыннан айырылды, алайда билік тепе-теңдігін сақтап қалды. Хауги «Таоиш» болып сайлана алмады, себебі «Прогрессивті демократтар» партиясы «Fine Gael» партиясының жетекшісі Алан Дьюкске дауыс берді. Бірақ Хауги ресми түрде отставкаға кеткен соң, ол «Прогрессивті демократтармен» коалиция құру туралы келіссөздер жүргізді. 1989 жылдың 5 шілдесінде Хауги мен О’Мэлли үкімет құру жөнінде келісімге келді, ал О’Мэлли өнеркәсіп және сауда министрі болып тағайындалды. 1990 жылы президенттік сайлауда «Фианна Фейл» партиясынан Брайан Ленихан кандидат болды. Сайлауға бірнеше апта қалғанда, Лениханның 1982 жылы президент Патрик Хиллериге телефон соғып, Гаррет Фицджеральдтың үкіметі құлағаннан кейін «Dáil» парламентін таратудан бас тартуды сұрағаны туралы айыптауға байланысты дау пайда болды. Ленихан бұған дейін бұл айыптауды жоққа шығарған, бірақ енді жаңа дәлелдер пайда болды. О’Мэлли Хаугиге «Прогрессивті демократтар» партиясы коалициядан шығып, егер Ленихан үкіметтен кетпесе немесе Хауги оқиғаға қатысты тергеу жүргізбесе, оппозиция ұсынған сенімсіздік білдірісін қолдайтынын мәлімдеді. Хауги Лениханды қызметтен босатып жіберді. 1992 жылдың басында үкімет бағдарламасын жаңару қажет болды. 1982 жылы Сеан Доэртидің Хаугидің екі журналистің телефондарын тыңдауға рұқсат бергені туралы мәлімдегеннен кейін О’Мэлли «Прогрессивті демократтар» енді оның үкіметінде қала алмайды деген шешімге келді. Хауги 1992 жылдың 11 ақпанында отставкаға кетті, ал партия басшысы және «Таоиш» лауазымына Альберт Рейнольдс тағайындалды. О’Мэлли мен «Прогрессивті демократтар» партиясы Рейнольдс О’Мэллиді «Сиыр еті трибуналында» куәлік беру кезінде «өтірік айтқан» деп айыптағанға дейін коалицияда қала берді. Коалицияның ыдырауы жалпы сайлауға әкеп соқты. «Фианна Фейл» партиясы «Еңбек партиясымен» коалиция құрып қайтадан билікке оралды, ал «Прогрессивті демократтар» партиясы оппозицияға өтті.
Зейнетақы және кейінгі өмір
1993 жылдың қазан айында О'Мэлли прогрессивті демократтар партиясының жетекшісі лауазымынан кетті. Оның орнын партияның негізін қалаушылардың бірі Мэри Харни басты. 1994 жылы О'Мэлли Еуропалық парламентке сайлауға түсті, бірақ оны алмастыру үшін кандидат ретінде О'Мэлли таңдалғанда прогрессивті демократтардан шығып, тәуелсіз кандидат болып үміткерлікке түскен Пэт Кокс жеңіліске ұшырады. О'Мэлли 2002 жылғы жалпы сайлауда саясаттан зейнеткерлікке шыққанға дейін TD (депутат) қызметін атқаруын жалғастырды, содан кейін оның туысы Тим О'Мэлли TD болды. Оның қызы Фиона О'Мэлли прогрессивті демократтар партиясынан Дэйлге (парламентке) депутат болып сайланды. Оның ұлы Эойн О'Мэлли Дублин қалалық университетінің құқық және мемлекеттік басқару мектебінде саясаттанушы. 2014 жылдың қазан айында ол "Жарамсыз мінез-құлық: естеліктер" атты мемуарын жариялады. Кітапқа сынлы пікірлер көп болды. Irish Examiner басылымы оны "тізімді және мәнді" деп сипаттаса, тарихшы Диармуид Ферритер Irish Times газеті үшін жазған мақаласында оны "ашуды тудыратын нашар және жазбасы дұрыс емес кітап" деп сынады, сондай-ақ "дәлелдерсіз немесе толыққанды жазылмаған түрлі таластар айтылады және бұл тәсіл кітаптың барлық бөлімінде сақталады, бұл кітаптың біртұтастығы мен нақтылығының жоқтығын көрсетеді" деп атап өтті. Ферритер сонымен қатар О'Мэлли жасаған бірқатар мәлімдемелерге, әсіресе қару-жарақ дағдарысына қатысты, қарсылық білдірді. О'Мэлли 2021 жылдың 21 шілдесінде 82 жасында, денсаулығы нашар болғаннан кейін қайтыс болды.