Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Португалия королі 1861 жылдан 1889 жылға дейін.
King of Portugal from 1861 to 1889
Билік
Луис – халық поэзиясын жазған мәдениетті адам болған, бірақ 1861 жылы үлкен ағасы Педро V қайтыс болғаннан кейін оны таңдап қойған саясатта ерекше қабілеттері болмады. Луис билеген кезеңде прогрессистер (либералдар) мен регенераторлар (консерваторлар) партияларының әр түрлі уақытта құрған «Ротативизм» деп аталатын бірнеше кезеңдік үкіметтер кезек-кезек құрылды. Король Луис көбінесе осы партияны қолдады және 1881 жылдан кейін олардың ұзақ мерзімге билікте болуын қамтамасыз етті. 1870-71 жылдардағы Франко-прусс соғысына дейін испан тағына үміткерлік танытқанмен, Луис билеген жылдары Португалия халықтық білім беру, саяси тұрақтылық, технологиялық прогресс және экономикалық өркендеу тұрғысынан Батыс Еуропа елдерінен артта қалып, ішкі даму тоқырады. Колониялық мәселелерде 1875 жылы Делагоа шығанағы португалдық иелік деп ресми түрде бекітілді, ал Конгодағы бельгиялық әрекеттері мен 1890 жылғы британдық ультиматумы португалдардың Африканы бөлісудің ең шарықтанған кезеңінде қазіргі Ботсвананы колониялауына және Португалияның Анголасы мен Мозамбигы арасында байланыс орнатуына кедергі келтірді.
Luís was a cultured man who wrote vernacular poetry, but had no distinguishing gifts in the politics into which he was thrust by the death of his older brother Pedro V in 1861. Luís's domestic reign was a series of transitional governments called Rotativism formed at various times by the Progressistas (Liberals) and the Regeneradores (Conservatives), the party generally favoured by King Luís, who secured their long term in office after 1881. Despite a flirtation with the Spanish succession prior to the Franco Prussian War of 1870–71, Luís's reign was otherwise one of domestic stagnation as Portugal fell ever farther behind the nations of western Europe in terms of public education, political stability, technological progress and economic prosperity. In colonial affairs, Delagoa Bay was confirmed as a Portuguese possession in 1875, whilst Belgian activities in the Congo and the 1890 British Ultimatum prevented the Portuguese from colonizing modern day Botswana in order to establish a link between Portuguese Angola and Portuguese Mozambique at the peak of the Scramble for Africa.
Жеке мүдделер
Луис португал тіліндегі әдебиеттерді ғана емес, ағылшын тіліндегі әдебиеттерді де қатты ұнататын. Ол Португалияға Шекспирдің толық аудармадағы шығармаларын, мысалы, «Венеция саудагері», «Ричард III» және «Отелло, Венециялық моры» туындыларын алғаш рет әкелді. Оның Португалиядағы ең белгілі еңбегі – «Гамлет» аудармасы болды.
Luís was also very keen with literature, not only with books in Portuguese but also in English. He was the first to bring fully translated Shakespearean works to Portugal, such as The Merchant of Venice, Richard III and Othello, the Moor of Venice. His best known work in Portugal was his translation of Hamlet.
Неке және ұрпақтар
1862 жылдың маусым айында Луис Австрияның Мария Терезасынан (1845–1927), Тешен герцогы Альберт пен Баварияның ханшайымы Хильдегардтың қызынан, оның әкесіне жолдаған хатында оған үйленуге ұсыныс жасады. Оның үшін үйленуі өте қажет болды, себебі оның ағасы Педро V патша 1861 жылдың қараша айында баласыз қайтыс болды, ал оның екі інісі – Жоао мен Фернандо да көп ұзамай одан соң қайтыс болды, нәтижесінде Браганса әулеті мұрагерсіз қалды. Луис бірнеше әйелдерді қарастырған, соның ішінде Хоэнцоллерн-Зигмарингеннің ханшайымы Мари (1845–1912), оның қайтыс болған қарындасы Стефанидің қарындасы, Бавария герцогинясы София Шарлотта (1847–1897), Савой ханшайымы Мария Пия (1847–1911) және сондай-ақ бірнеше австриялық архигерцогиняларды, Мария Тереза да солардың бірі болды, бірақ қайсысын таңдау керектігін білмеді. Сондықтан ол өзінің туысы, Ұлыбританияның королевасы Виктория мен қалың батыры, Бельгияның королі Леопольд I-ге кеңес сұрап хат жазды. Екеуі де Мария Терезаның ең дұрыс таңдау екеніне келісті. Осылайша Луис патша хат жіберді. Дегенмен, оның тілегі орындалмады, себебі оның әкесі, эрцгерцог Альберт, ол кезде оның тым жас екенін (17 жасқа толуға бір ай қалған еді) және білімін аяқтауы керек деп ойлады. Екі аптадан кейін Луис Савой ханшайымы Мария Пияның қолын сұрады және бұл жолы, Мария Пия 1847 жылы туған болса да, Мария Терезадан жас болғанына қарамастан, ол қабылданды. Луис 1862 жылдың 6 қазанында Италияның Виктор Эммануэль II мен Австрияның Мария Аделаиданың қызы Мария Пияға үйленді. Бастапқыда екеуінің де махаббаты терең болды, бірақ Луис патшаның көптеген жақын достары Мария Пияны депрессияға ұшыратты. Олардың екі ұлы болды: Португалияның тәждік ханзадасы Дом Карлос (1863 жылдың 28 қыркүйегі – 1908 жылдың 1 ақпаны), король Карлос I-нің мұрагері; Карбонария ұйымының мүшелерімен өлтірілді. Дом Афонсо, Португалияның тәждік ханзадасы (1865 жылдың 31 шілдесі – 1920 жылдың 21 ақпаны), Португалия инфанты, Порту герцогы, Үндістанның вице-королі және 1908 жылдан кейін тәждік ханзада.
In June 1862, Luís asked Archduchess Maria Theresa of Austria (1845–1927), a daughter of Archduke Albert, Duke of Teschen and Princess Hildegard of Bavaria, to marry him in a letter sent to her father. It was urgent for him to get married as his older brother, King Pedro V, had died in November 1861, without issue and two of his younger brothers, João and Fernando, followed him shortly after, which left the Braganza dynasty almost without heirs. Luís had already selected a number of brides including Princess Marie of Hohenzollern Sigmaringen (1845 1912), sister of his late sister in law Stephanie, Duchess Sophie Charlotte in Bavaria (1847 1897), Princess Maria Pia of Savoy (1847 1911) and also considered some Austrian archduchesses, Maria Theresa being one of them, but didn't know which one to choose. So he sent letters to his cousin, Queen Victoria, and his great uncle, King Leopold I of Belgium, to ask for their advice. Both agreed that the best choice was Maria Theresa. Thus, King Luís sent his letter. However, his wish was not fulfilled as her father, Archduke Albert, thought she was too young at the time (she was one month away from turning 17) and needed to finish her education. Two weeks after, Luís asked for the hand of Princess Maria Pia of Savoy and, this time, was accepted, even though Maria Pia, born in 1847, was even younger than Maria Theresa. Luís married Maria Pia, the daughter of Victor Emmanuel II of Italy and Maria Adelaide of Austria, on 6 October 1862. They both had a deep love at first, but Luís's countless mistresses led Maria Pia to depression. Together they had two sons:
Dom Carlos, Prince Royal of Portugal (28 September 1863 – 1 February 1908), successor as King Carlos I; murdered by the Carbonária. Dom Afonso, Prince Royal of Portugal (31 July 1865 – 21 February 1920), Infante of Portugal, Duke of Porto, Viceroy of India, and after 1908 Prince Royal.
Ауру және өлім
Луис өмір бойы адалсыздыққа құмар адам болды. Оның некеден тыс көптеген қатынастары болды, ең әйгілісі актриса Роза Дамаскеномен. Патшайым Мария Пиа бастапқыда наразы болды, бірақ кейін күйеуінің адалсыздығына көз жұмып, тіпті өзі де шетелге сапарлағанда басқалармен қарым-қатынас құрды. Луис ересек болғанда сифилис жұқтырды. Инфекция бірнеше жыл бойы жасырын күйде болды, бірақ 1887 жылы қайтадан белсенділеніп, денсаулығына зиян келтірді. Екі жылдың ішінде ол нейросифилисқа айналып, науқас ұзақ және қиналысқа толы азаптан кейін 1889 жылдың 19 қазанында сағат 11:00-де қайтыс болды.
Luís was a lifelong womanizer. He had a series of extra marital affairs, the more notorious one with actress Rosa Damasceno. Queen Maria Pia was displeased at first, but later tolerated her husband's infidelities, ending up having her own affairs when she traveled abroad. Sometime in his adult life, Luís contracted syphilis. The infection remained dormant for several years but in 1887 it became persistently manifest, taking its toll. Within two years it had evolved to neurosyphilis, killing the patient after prolonged and excrutiating suffering, on October 19, 1889, at 11:00 a. m.