Кіріспе

Санта-Компания ("Киелі топ") – Иберия жартыаралының солтүстік-батысындағы ауылдық аймақтарда, Галисия, Астурия (Испания) және Солтүстік Португалияда кең таралған ежелгі мифтік сенім. Бұл – "Жабайы аңшылық" деп белгілі, жалқылы еуропалық мифтік мотивтің Ибериялық нұсқасы. Ол сонымен қатар "Estadea", "Estantiga" (испан тілінде, латын тілінен аударғанда hostis antiquus, яғни "ежелгі қожайын"), "Rolda", "As da nuite" ("Түннің иелері"), "Pantalla", "Avisóns", "Pantaruxada" аттарымен де танымал; бәрі де тірілер әлеміндегі өлгендердің болуын көрсететін атаулар. Астурияда бұл Гюэстия деп белгілі, ол астурия тіліндегі "güeste" сөзімен байланысты (ағылшын тілінде "қонақ").

Сипаттама

Санта-Компанияның көптеген нұсқалары кездесетін болса да, жалпы сенім – бұл өлгендердің (немесе азап шеккен жандардың) шеруі. Бұл шеруді тірі адам (әдетте белгілі бір шіркеудің қауым мүшесі) айқыш немесе киелі суды қосқан қазанмен (кейде екеуі де жүреді), содан кейін бірнеше өлгендердің жандары жанып тұрған шамдарды ұстап жүреді. Бұл жандар әрқашан көрінбесе де, халық аңызына сәйкес, олардың бар екендігі туралы ескерту үшін желдің үстінен өткенде балқыған балауыздың иісін сезінуге болады. Шерудің тірі басшысын табиғаттан тыс күш (бұл жағдайда құпия қарғыс) әр түнде қалалар, ауылдар мен ормандар арқылы жүруге мәжбүр етеді, бірақ келесі күні ол туралы есінде жоқ. Сол сияқты, тірі адам не істеп жатқанын білмейді, сондықтан олардың Санта-Компанияны басқару міндетінен бас тарту мүмкіндігі жоқ, өйткені оларды шеруді басқаруға мәжбүрлейтін қарғыс оларды әр түн ортасында транске салады. Бұл процессия таң атпай аяқталады, ал процессияның тірі жетекшісі болған оқиға туралы есінде жоқ, бірақ келесі күні әлі де шаршап оянады, егер олар жеткілікті демалмаған болса. Бұл адам тек егер ол шеру кезінде басқа адамға кезіксе, крест немесе қазанды (немесе екеуін де) алып жүруге мүмкіндік берсе, қарғыстан босатылады, өйткені қарғыс сол адамға беріледі. Егер қарғыс жетекшісі бірнеше апта ішінде басқа адамға қарғысты жібермесе, ол ақырында сарғаяды, арықтайды және ауру болады, ақырында өледі, содан кейін қарғыс басқа қауымға хабарсыз беріледі. Қарғысқа ұшырамас үшін, Санта-Компания жүріп өткенін көрген адам, шақтамен жерге "Сүлеймен шеңберінің" (ішінде Сүлейменнің мөрі бар алты бұрышты жұлдыз) суретін тез салуы керек және оның ішіне кіруі керек, немесе процессия өткенше бетін жерге төмен қаратып жатуы керек. Санта-Компаниядан қашудың тағы бір жолы – Санта-Компанияның жолына қара мысықты байлап, одан тез қашу, немесе екі қолмен мүйіз белгісін (басқа саусақтары ішке қарай бүлінген саусақтарымен) немесе өрік белгісін (жапқан жұмсақ қолының арасына бағай шанышқан бас бармақты қою арқылы жасалады) сияқты әр түрлі қорғау белгілерін жасау. Шеруді ер адам немесе әйел адам басқара алады – бұл қауымның қасиетті әулиесі ер адам немесе әйел адам екеніне байланысты. Санта-Компанияның мақсаты – өлім туралы хабарлау және оның негізгі міндеті – өлімге ұшыраған үйлерге бару. Халық пікірінше, тірі жүріп бара жатқан көшбасшыдан басқа, Санта-Компанияны көруге болмайды, бірақ сезінуге болады, ол өте келе, қатты қауіп сезінумен бірге, діріл немесе діріл тудырады. Сондай-ақ, Санта-Компанияны көретіндер – бұл өздерінің шіркеуінің діни қызметкері шомылдыру рәсімінен өткен кезде, хризманың орнына науқастарға арналған қасиетті маймен қате майланған адамдар. Басқа нұсқаларда олар жасырын нәрселерді көретін ерекше сезімтал адамдар деп есептеледі. Кейбір адамдар шерудегі жандарды көре алмайды, бірақ олардың шамдарының жарығын көре алады, олар өз жолында қозғалғанда ауада, отты шырақтар сияқты (АҚШ-тың ауылдық жерлеріндегі "жылым шамдарына" немесе Ұлыбританияның ауылдық жерлеріндегі "jack o'lantern" сияқты) қалқып тұрады.

Шығу тегі

Бұл Одиннің жабайы аңшылығымен, немесе уэльстік Эннннің иттәрімен, сондай-ақ дүние аяғына қарай өлілердің батысқа қарай ұмтылуымен байланысты болуы мүмкін. Ол ирланд баншиіне және бретондық Анкоуға балама.