Кіріспе

Италиялық суретші (1479 жылы қайтыс болды)

Антонелло да Мессина (1425–1430, ақпан 1479), нақтырақ айтқанда Антонелло ди Джованни ди Антонио, сондай-ақ Антонелло дельи Антони деп те аталады және ағылшын тілінде Антоний Мессина деп аударылады, Италияның ерте Ренессанс кезеңінде жұмыс істеген Мессина қаласынан шыққан итальян суретшісі. Оның туындылары ерте Нидерланд суретшілігінің күшті ықпалын көрсетеді, бірақ оның Италиядан тыс жерлерге саяхаттағанына ешқандай құжатты дәлел жоқ. Джорджо Вазари оны Италияға майлы бояу өнерін әкелген деп санайды, бірақ қазір бұл дұрыс емес деп есептеледі. Ренессанс дәуірінің оңтүстік итальян суретшісі үшін ерекше жайт, оның туындылары солтүстік Италиядағы суретшілерге, әсіресе Венецияға үлкен әсер етті.

Ерте өмір және тәрбие

Антонелло 1429–1431 жылдары Мессина қаласында Гаританың (Маргарита) және оны ерте оқытқан мүсінші Джованни де Антонио Мазонустың ұлы ретінде дүниеге келді. Ол отбасымен қаланың Сикофанти ауданында тұрды. Антонелло Неапольға аттанбас бұрын Римде оқушылықта болған деген пікір бар. Көптеген өнер тарихшылары оның оқу жолын осылай түсіндіреді.

Ерте мансап

Антонелло 1450 жылдары Неапольден Мессинаға оралды. 1455 жыл шамасында ол фламандтық суреттеу тәсілдерінен шабыт алып, Сибиу айқышқа шегеленуін салды, ол қазір Бухаресттегі Көркем өнер мұражайында сақталуда. Антверпендегі Корольдік мұражайдағы айқышқа шегелену суреті де осы кезеңге жатады. Бұл ерте туындыларында фламандтық ықпал айқын байқалады, қазір бұл оның ұстазы Колантониодан, сондай-ақ Колантонионың меценаты Арагонның Альфонсо V-іне тиесілі Рожиер ван дер Вейден мен Ян ван Эйк суреттерінен алған шабысы деп түсіндіріледі. Суретшінің өмірбаянында Джорджо Вазари Антонеллоның Неапольде Арагон королі Альфонсо V-іне тиесілі Ван Эйктің (Ломеллини триптихы) майлы суретін көргенін және осылайша Италияға майлы бояу салуды әкелгенін айтады. Жақындағы мәліметтер "Антонелло ди Сицилия" (ди Сицилия – «Сицилиядан» деген мағынаны білдіреді) 1456 жылдың басында Миланда Ван Эйктің ең талантты шәкірті Петрус Кристоспен байланыста болғанын көрсетеді. Бұл, шын мәнінде, Антонелло да Мессина болған болуы мүмкін, себебі бұл оның Эйктей майлы бояу салуды меңгерген алғашқы итальян суретшілерінің бірі болуын, ал Петрус Кристостың итальяндық сызықтық перспективаны үйренген алғашқы голланд суретшісі болуын түсіндіреді. Сонымен қатар, Антонеллоның туындыларындағы адам беттеріндегі тыныш мінез бен жалпы композициядағы сабырлылық голландтық ықпалдың нәтижесі болуы мүмкін. Суретшінің ең алғашқы құжатталған тапсырысы 1457 жылы Реджо-Калабриядағы Сан-Микеле-деи-Жербини конфратернитігі үшін ту салғандығы, онда ол осындай тулар мен құлшылық суреттерін жасау үшін шеберхана ашқан. Ол кезде ол үйленген және ұлы Жакобелло дүниеге келген еді. 1460 жылы оның әкесі Антонелло мен оның отбасын Калабриядағы Амантеядан әкелу үшін бриг жалдағаны туралы мәлімдеме бар. Сол жылы Антонелло «Салтын Мадоннасы» деп аталатын суретті салды, онда стандартты иконография мен фламандтық стиль фигуралардың көлемдік пропорцияларына көбірек назар аударумен үйлеседі, бұл Пьеро делла Франческаның туындыларын білуін көрсетеді. Сондай-ақ 1460 жылға қарай Реджо-Калабриядағы Museo Nazionale della Magna Grecia-да сақталатын Абрахамға періштелер қызмет көрсетуі және Қайырымды Иероним бейнеленген екі кішкентай панель де жатады. 1461 жылы Антонеллоның кіші інісі Джордано оның шеберханасына кіріп, үш жылдық келісімшартқа қол қойды. Сол жылы Антонелло Мессиналық ақсүйек Джованни Мирулла үшін қазір жоғалған Балалы Мадонна суретін салған. Тарихшылар Антонелло өзінің алғашқы портреттерін 1460-шы жылдардың соңында салғанын санайды. Олар голландтық үлгіде жасалған, суреттің нысаны қара фонға қарсы, толық боймен немесе үштен екі бұрышта көрсетілген, ал бұрынғы итальян суретшілерінің көпшілігі жеке портреттер үшін медаль стиліндегі профильдік позда қолданған. Джон Поп Хеннесси Антонеллоны «жеке портрет өзіндік өнер түрі болған алғашқы итальян суретшісі» деп сипаттады. Антонелло 1460 және 1465 жылдар аралығында көптеген құжаттарда есімдері аталып, сол жылдары Мессинада болғанын көрсетеді, бірақ 1465 және 1471 жылдар аралығындағы дереккөздердегі ол осы жылдарды материкте өткізген болуы мүмкін. 1474 жылы ол Сиракузадағы «Бақыттан хабарлау» картинасын салды, ал «Иероним зертханасында» суреті де осы шамамен сол уақытта салынған.

Венеция

Антонелло 1475 жылы Венецияға барып, 1476 жылдың күзіне дейін сонда болды. Осы кезеңдегі туындылары анатомия және бейнелілік тұрғысынан адам денесіне көбірек назар аудара бастады, бұл Пьеро делла Франческа мен Джованни Беллинидің ықпалын көрсетеді. Осы кезеңдегі ең белгілі картиналарына Кондотьеро (Лувр), Сан-Кассиано алтары және Сент-Себастьян кіреді. Сан-Кассиано алтары венециялық суретшілерге ерекше әсер етті, себебі ол Джованни Беллини жетілдірген "сакральды әңгіме" форматындағы алғашқы ірі композициялардың бірі болды (Антонеллоның Венада сақталған жұмысы – бұл әлдеқайда үлкен түпнұсқаның бір бөлігі ғана). Сонымен қатар, Антонелло сол сапарда Джованни Беллини және басқа венециялық суретшілерге майлы бояуларды қолдану техникаларын, сондай-ақ суреттердегі бейнелердің тыныш сырт келбеті мен композиция принциптерін үйреткен болуы мүмкін. Венецияда оған Милан герцогының сарай суретшісі қызметі ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты.

Мессинаға оралу және өлім

Антонелло 1476 жылдың қыркүйегінде Сицилияға оралды. Өмірінің соңына таман жасаған туындыларының ішінде Палермодағы Палаццо Абателисте сақталатын әйгілі "Жарияланған Мария" және Сан Грегорио полиптихы бар. Ол 1479 жылы Мессинада қайтыс болды. Оның өсиетнамасы сол жылдың ақпан айында жасалған, ал екі айдан кейін ол қайтыс болғаны анықталды. Оның кейбір соңғы жұмыстары аяқталмаған күйде қалды, бірақ оларды ұлы Якобелло аяқтады.

Стил және мұра

Антонеллоның стилі итальяндық қарапайымдылық пен фламандтық бұлшық еттерге дейін егжей-тегжейлілікке назар аударудың үйлесімділігімен ерекшеленеді. Ол итальяндық сурет өнеріне фламандтық жаңалықтарды әкелу арқылы ғана емес, сонымен қатар фламандтық бағыттарды тарату арқылы зор әсер етті. Дегенмен, оның қайтысынан кейін, сицилиялық Марко Костанцодан басқа, ешқандай сурет мектебі құрылмады.