Кіріспе

Тензордың координаттық тәуелсіз анықтамасы – кең контексте тензорлардың мәні мен маңыздылығына кіріспе.

Математикада тензор теориясына қазіргі компоненттік тәуелсіз көзқарас тензорды абстрактілі нысан ретінде қарастырады, ол белгілі бір көпсызықты ұғымды білдіреді. Олардың қасиеттерін олардың анықтамаларынан, сызықтық түрлендірулер ретінде немесе жалпырақ айтқанда, тудыруға болады; ал тензорларды өңдеу ережелері – сызықтық алгебраның көпсызықты алгебраға кеңеюі ретінде туындайды. Дифференциалдық геометрияда ішкі геометриялық тұжырымды манифольдтағы тензорлық өріс арқылы сипаттауға болады, бұл жағдайда координаттарға сілтеме жасау қажеттілігі туындамайды. Осыған ұқсас жағдай жалпы салыстырмалылық теориясында да орын алады, онда тензорлық өрістер физикалық қасиетті сипаттайды. Компоненттік тәуелсіз тәсіл абстрактілі алгебра мен гомологиялық алгебрада да кеңінен қолданылады, онда тензорлар табиғи түрде пайда болады. Ескерту: Бұл мақалада векторлық кеңістіктердің тензорлық көбейтіндісі түсінігі бар деп есептеледі. Осы тақырыптың толық шолуын негізгі тензор туралы мақалада табуға болады.

Векторлық кеңістіктердің тензорлық көбейтінділері арқылы анықталуы

Жалпы F өрісі бойынша векторлық кеңістіктердің шекті жиынтығы берілген жағдайда, олардың тензорлық көбейтіндісі V₁ ⊗ ⊗ Vn құралуы мүмкін, оның элементі тензор деп аталады. V векторлық кеңістіктегі тензор – V-нің элементі (яғни, V-дегі вектор) ретінде анықталады. Егер V-нің m данасы және V* жұлдыздық кеңістігінің n данасы көбейтіндіде болса, онда тензор (m, n) типті, m реттік контравариантты және n реттік ковариантты, ал жалпы реттігі m + n болады. Нөлдік реттік тензорлар – тек скалярлар (F өрісінің элементтері), 1 реттік контраварианттылар – V векторлары, ал 1 реттік коварианттылар – V* жұлдыздық кеңістігіндегі бір формалар (осы себепті соңғы екі кеңістіктің элементтері жиі контравариантты және ковариантты векторлар деп аталады). (m, n) типті барлық тензорлардың кеңістігі T<sup>m</sup><sub>n</sub>(V) деп белгіленеді.

Мысал 1. (1, 1) типті тензорлардың кеңістігі V-ден V-ге сызықтық түрлендірулер кеңістігіне табиғи түрде изоморфты.

Мысал 2. Нақты векторлық кеңістіктегі V-тегі билинейрлік форма T<sup>0</sup><sub>2</sub>(V) кеңістігіндегі (0, 2) типті тензорға табиғи түрде сәйкес келеді. Мұндай билинейрлік форманың мысалы анықталуы мүмкін, оны байланысты метрикалық тензор деп атайды және әдетте g деп белгіленеді.

Тензорлық өрістер

Дифференциалдық геометрия, физика және инженерия жиі тегіс көптүрліліктердегі тензорлық өрістермен жұмыс істейді. "Тензор" термині кейде тензорлық өрістің ықшамдатылған түрі ретінде қолданылады. Тензорлық өріс – көптүрліліктің әрбір нүктесінде өзгеретін тензор ұғымын көрсетеді.