Кіріспе

1812 жылы Бетховеннің музыкалық шығармасы

F мажорлы 8-ші симфония, Op. 93 – Людвиг ван Бетховеннің 1812 жылы жазған төрт бөлімнен тұратын симфониясы. Бетховен оны «F мажорлы кішкентай симфониям» деп лақап тағып, сол сияқты F мажорлы, бірақ көлемдірек болған 6-шы симфониясынан ерекшеледі.

8-ші симфония көңіл көтеріп, жеңіл әуенді болғанымен, мәнділігін жоғалтпайды, көп жерде күшті әрі акценттелген ноталармен дыбысталады. Симфонияның кейбір бөлімдерін тыңдаушылар музыкалық әзіл ретінде қабылдайды. Бетховеннің басқа да шығармаларындағыдай, мысалы, Op. 27 фортепианолық сонаталары мен кейінгі 9-шы симфониясында да, бұл симфония классикалық дәстүрден ауытқып, соңғы бөлімін төрт бөлімнің ең салмақтысы етеді.

Құрастыру, премьера және қабылдау

Жұмыстар 1812 жылдың жазында, жетінші симфония аяқталғаннан кейін басталды. Бетховенге бұл шығарманы аяқтауға төрт ай ғана уақыт кетті. Бетховен сол кезде есту қабілеті нашарлап бара жатқан еді, бірақ премьераны өзі жетектеуге талап етті. Айтуынша, "оркестр оның қиын қозғалыстарын елемей, басты скрипкашыны тыңдаған". Оқушысы Карл Черни "Неге сегізінші симфония жетіншісінен кем танымал?" деп сұрағанда, Бетховен "Сегізіншісі жақсырақ болғандықтан" деп жауап берген. Бір сыншы былай деп жазды: "Оған қоса, барлық әлемге қуаныш сыйлайтын шығармаға тән ынта-қуантшылық болған жоқ; қысқасы, итальяндықтар айтқандай, ол қызу сезім тудырмады". Чернидің сөзіне қарағанда, Бетховен мұндай қабылдаудан ашуланған. Джордж Бернард Шоу, музыкалық сыншы ретінде, Бетховеннің бағасымен келісіп, "Сегізінші симфония барлық жағынан жетіншісінен жақсы" деп жазды. Соңғы кезде Ян Сваффорд сегізінші симфонияны "Хайдн мен Моцартқа арналған әдемі, қысқа, ирониялық көрініс" деп сипаттады. Мартин Гек сегізінші симфонияның түпнұсқалығына тоқталып, "Онда барлық маңызды белгілері бар, соның ішінде жоспарлы дамыту, қарсылық, ашулы қиылысқан ырғақтар, фортеден фортеге кенеттен өту, лирикалық және тіпті гимнге ұқсас эпизодтар" бар екенін айтты.

Бірінші қимыл

Бұл бөлім F мажор тональностьда және жылдам темпте орындалады. Бетховеннің осы кезеңдегі көптеген алғашқы бөлімдері сияқты, бұл шығарма сонаталық формада жазылған, сонымен қатар айқын кодасы бар. Хопкинс бұл бөлімнің Бетховеннің өнер туындыларының арасында ерекше екенін айтады, себебі ол драмалық мәмілеге даму бөлімінде емес, кері қайтара бастағанда жетеді. Даму бөлімінің соңғы тактері зор крещендо құрайды, ал басты тақырыптың қайта оралуы (fortississimo, яғни өте күшті) деп белгіленген, мұндай нәрсе Бетховеннің шығармаларында сирек кездеседі, бірақ Алтыншы және жетінші симфонияларында бар. Бұл бөлімнің тыныш аяқталу тактерімен теңгерілген. Бастапқы тақырып үш бөлімнен тұрады, әр бөлімі төрт такттан, және forte–piano–forte схемасын ұстанады. Кері қайтара бастағанда, тақырып ортаңғы төрт тактты жою арқылы күшейтіледі.

Екінші бөлім

Көптеген адамдар бұл қозғалыстың Бетховеннің досы Иоганн Мельцель жақында ғана ойлап тапқан (немесе, дәлірек айтқанда, жақсартқан) метрономға жасалған әдемі пародия деп санайды. Атап айтқанда, бұл қозғалыс 1812 жылы Мельцельдің құрметіне өткен кешкі ас кезінде импровизацияланған деп есептелетін "Ta ta ta Lieber Maelzel" WoO 162 аталатын канонға негізделгендігі туралы пікір бар. Дегенмен, бұл әңгімені растайтын ешқандай дәлел жоқ, және WoO 162-ні Бетховен жасамаған, ал Антон Шиндлер кейіннен құрастырған болуы мүмкін. Көбірек ықтимал шабыт – Йозеф Хайднның "Сағат" симфониясының ұқсас ритмдік пародиясы.

Төртінші бөлім

Симфонияның ең маңызды бөлімі – финал, ол соната-рондо түрінде және жылдам темппен орындалады. Бетховеннің өзі берген метрономдық белгі – толық нота = 84. Бұл тимпандар алғаш рет октавалармен күйлендірілген симфониялық бөлім, бұл Тоғызыншы симфонияның скерцосындағы ұқсас F октавалық күйін алдын ала көрсетеді. Хопкинс финалдың бастапқы тақырыбын толығымен келтірді, «соңғы дауыспен айқайлаған C-дің ашық бұрышын көрсету үшін»: «Оған дейінгінің бәрі де құрылымы жағынан өте нәзік, өте шапшаң және жеңіл». Дональд Тови Бетховеннің «алыс қашықтықтағы гармониялық әсерлерінің» мысалы ретінде C-дің күрт енуін келтіреді. Бұл «көкжар» нота ақырында қозғалыстың құрылымында архитектуралық рөл атқаратыны анықталады. Бастапқы материал үш рет қайта пайда болады: даму бөлімінің басында, рекапитуляцияның басында және коданың шамамен ортасында. Бірінші бөлімдегідей, екінші тақырыпқа өту алдымен «бұрыс» тональностьты қабылдайды, содан кейін бірнеше тактан кейін қалыпты тональностьқа (экспозиция: доминант, рекапитуляция: тоник) өтеді. Бірнеше тактан кейін, бұл тональность жарты тонмен «басылып», бірден F мажордың негізгі тональностьына жетеді. Симфония өте ұзақ, күшті тоникалық гармониямен аяқталады. Чайковский бұл бөлімді «Бетховеннің ұлы симфониялық шедеврлерінің бірі» деп атады.