Кіріспе

Сомерсеттегі өзен (Англия)

Хантспилл өзені (немесе Хантспилл өзені) – Англияның Сомерсет графтығындағы Седгемур ауданындағы Сомерсет жазығындағы жасанды өзен. Ол 1940 жылы ROF Bridgwater зауытына процестік су беру үшін салынған және төменгі Брю аңғарындағы су тасқынының азаюына себеп болды. Өзеннің батыс жағындағы Хантспилл шлюзі, сондай-ақ Батыс Хантспилл шлюзі деп те аталады, оны Паррет өзенінен бөліп тұрады. Өзеннің үлкен бөлігі мен оны қоршаған жерлер Ұлттық табиғи қорық болып белгіленген, оны Қоршаған ортаны қорғау агенттігі басқарады.

Тарих

Хантспилл өзенінің тұжырымдамасы алғаш рет 1853 жылы Дж. Обри Кларк Брю өзенінің төменгі ағысын жақсарту мақсатымен ұсынылды. Оның жоспарға ынталы қолдауына қарамастан, ешқандай шара қабылданбады, себебі Лэнгпорттан жоғары және төмен өзен жүйесіне жауапты Су арналары сотының екі бөлімі арасындағы келіспеушіліктер, кім жауапкершілікті көтеретіні және жобаны қалай қаржыландыру қажеттігі туралы даулар шешілмеді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, жаңа жарылғыш заттар фабрикасы – ROF Bridgwater құрылысын ұсыну қабылданды. Ол үшін тәулігіне 4,5 миллион императорлық галлон (20 Мл; 5,4 млн АҚШ галлоны) процестік су қажет болды. Сомерсет су жинау басқармасының бас инженері Луис Келтинг Кларк жоспарларын жаңартып, сумен жабдықтау шешімін дренаждық схемамен біріктірді. Фабриканы сумен қамтамасыз етумен қатар, су тасқыны жиі болатын белгілі бір аумақ кептірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында 8 шақырымдық тікелей канал сүйреп әкелетін экскаватормен қазылды. Бұл қару-жарақ зауыты үшін маңызды болғандықтан, жоба соғыс уақытындағы маңызды жұмыс ретінде жүзеге асырылды. Жобалар 1939 жылдың соңында жасалып, 1940 жылдың қаңтарында алғашқы қазба жұмыстары басталды. Канал Голд-Корнерден басталып, Оңтүстік дренажға қосылды, Паррет өзенінің сағасындағы жаңа шығысқа дейін созылды және екі шетінде де су сақтау шлюздері орнатылды, осылайша ол ұзақ су қоймасы ретінде пайдаланылды. Жазда, сумен жабдықтау азайған кезде, ол баулардан су сорғысымен су қоймасы ретінде, ал қыста – гравитациялық дренаж арқылы дренаж арнасы ретінде жұмыс істеді. Жоба бойынша 8 метрлік канал салынды, ал қазылған топырақ су тасқынынан қорғау үшін жиектерде пайдаланылды. Бұл тереңдікте су гравитация күшімен шұңқырдан ағып түсе алады, бірақ жобалау кезінде қиындықтар туындады. Топырақтың астында торф болғандықтан, су тасқынының салмағы оны бұрып, каналдың түбінде жоғары итеруге әкеп соқты. Тұрақты каналдың ең қолайлы мөлшерін анықтау үшін тәжірибелер жүргізілді, нәтижесінде тереңдігі 5 метр болатын канал құрылды. Су тасқыны жағалауларының биіктігі 5 метрден аспауы керек еді және олар каналдың жиегінен кем дегенде 9 метрге артқа жылжытылуы керек болды. Тереңдігі жеткіліксіз болғандықтан, Оңтүстік дренаж суын каналға сорғылау қажет болды. Голд-Корнердегі қазіргі сорғы станциясы дренаж суының және саздан келген су тасқынының барлық көлемін қабылдай алмады, сондықтан оны кеңейту қажет болды. Оңтүстік дренаждың барлық ағыны каналға енгеннен кейін, Голд-Корнерден Брю өзеніне дейінгі солтүстікке қарайғы бөлік қажетсіз болып қалды. Оның толып кетуіне жол бермеу үшін, ол кеңейтілді және Криппс шлюзы Брю өзенімен кездескен жерде салынды. Бұл Брю өзенінің суын оңтүстікке қарай Хантспилл өзеніне бағыттауға мүмкіндік берді, нәтижесінде Брю аңғарындағы су тасқыны айтарлықтай азайды. Сорғы станциясы, Crossley компаниясы жасаған екі цилиндрлі май қозғалтқыштарымен жұмыс істейтін төрт Sultzer көлденең сорғыларымен жаңартылды, соның ішінде сорғылардың біреуі электр энергиясын пайдалануға және отын бактерілерін ауыстыруға көшірілді. Каналды қазу кезінде римдік тұз өндіріс орындарының қалдықтары табылды, олар өзеннің жанында көрініс тапқан. Жер жағдайлары көпірлерді салуды қиындатты және қамалдарды жер астындағы тасқа дейін 18 метрге дейін, ал бір көпірге 24 метрлік қамалдар қажет болды. Бірінші сорғы 1942 жылдың шілдесінде іске қосылды, ал сорғы станциясы 1942 жылдың соңында аяқталды. Жобаның жалпы құны 411 594 фунт стерлингті құрады ( ), оның ішінде жаңа сорғы станциясын салуға 35 000 фунт стерлинг, ал оған орнатылған жабдықты сатып алуға 26 000 фунт стерлинг жұмсалды.

Флора мен фауна

Өзеннің Голд-Корнерден Хантспилл-Слюске дейінгі бөлігі (Криппс өзенін қоспағанда) ұлттық табиғи қорық болып табылады. Бұл NNR-ды Англиядағы көптеген басқа қорықтарға жауапты Natural England емес, Қоршаған орта агенттігі басқарады. Ол Бристоль шығанасының жанында орналасқан.

Су сапасы

Қоршаған орта агенттігі Англиядағы өзен жүйелерінің су сапасын өлшейді. Әрқайсысына жалпы экологиялық жағдай беріледі, ол бес деңгейдің бірі болуы мүмкін: жоғары, жақсы, орташа, нашар және өте нашар. Бұл жағдайды анықтау үшін бірнеше компоненттер қолданылады, соның ішінде омыртқасыздардың, гүлді өсімдіктердің және балықтардың саны мен түрлеріне қарайтын биологиялық жағдай. Химиялық жағдай, әртүрлі химиялық заттардың концентрациясын белгілі қауіпсіз деңгейлермен салыстыратын, жақсы немесе қанағаттандырмайтын деп бағаланады. 2019 жылы Хантспил өзенінің су сапасы төмендегідей болды.

Бөлім | Экологиялық жағдай | Химиялық жағдай | Ұзындығы | Су жиналатын алап | Арнасы
---|---|---|---|---|---
4,9 миля (8 км) | 11,73 шаршы миля (30 км²) | жасанды

Ұлыбританиядағы көптеген өзендер сияқты, 2019 жылы химиялық жағдайы полибромды дифенил эфирлері (PBDE) және сынап қосылыстарының анықталуына байланысты жақсыдан қанағаттандырмайтынға өзгерді, бұл заттар бұрын бағалауға енгізілмеген еді.