Кіріспе

Канадалық саясаткер және судья Аллан Джозеф МакЭхен (6 шілде 1921 жыл - 12 қыркүйек 2017 жыл) – Канадалық саясаткер және мемлекет қайраткері, сенатор ретінде және бірнеше рет Министрлер кабинетінің мүшесі болып қызмет еткен. Ол Канаданың тұңғыш вице-премьері болды және 1977 жылдан 1979 жылға дейін, сондай-ақ 1980 жылдан 1984 жылға дейін қызмет атқарды.

Ерте өмір

Инвернесс қаласында, Новая Шотландияның Кейп-Бретон аралында дүниеге келген МакЭкхен Санкт-Франциск Ксавье университетін бітіріп, бірнеше жыл бойы сол университетте экономика пәнінен дәріс берді. Ол Энни Гиллис және Ангус МакЭкхеннің ұлы болды, Ангус Новая Шотландияның Инвернесс округында көмір өндіруші болып жұмыс істеген. МакЭкхеннің шешесінің әкесі 1865 жылы Шотландияның Морар қаласынан Кейп-Бретон аралына көшіп келген. МакЭкхеннің ата-анасы үйде шотландтық гэль тілінің Новая Шотландияға тән ерекше диалектісінде сөйлесетін, ал МакЭкхен өзі де сол тілді еркін меңгерген.

Алғашқы саяси мансап

МакЭхен алғаш рет 1953 жылғы сайлауда премьер-министр Луи Сент-Лоран басшылығымен Либералдық партиядан Канаданың Төменгі палатасына сайланды. МакЭхен 1957 жылғы сайлауда қайта сайланды, бірақ 1958 жылғы сайлауда прогрессивті консерватор Дифенбеккердің күшті жеңісінен жеңілді, бұл Канада тарихындағы ең ірі федералды сайлау жеңісі еді. МакЭхен 1962 жылғы жалпы сайлауда және 1963, 1965, 1968, 1972, 1974, 1979 және 1980 жылдардағы сайлауларда Парламентке қайта сайланды.

Министрлер кабинеті

Лестер Б. Пирсон 1963 жылы Либералдық үкімет құрған кезде, ол МакЭкшенді Еңбек министрі етіп тағайындады. Бұл МакЭкшеннің ұзақ және көрнекті саяси мансабының бастамасы болды, ол премьер-министрлер Пирсон, Пьер Эллиот Трюдо және Джон Тернер басшылығымен бірнеше министрлік портфельдерде қызмет етті. Мансабы барысында МакЭкшен келесі портфельдерді басқарды: Еңбек, Ұлттық денсаулық сақтау және әл-ауқат, Еңбек ресурстары және иммиграция, Мемлекеттік кеңес, Сыртқы істер және Қаржы. Министрлік міндеттерімен қатар, МакЭкшен Үкіметтің парламенттегі жетекшісі қызметін үш рет атқарды және 1977 жылы Трюдо үкіметінде Канаданың алғашқы вице-премьері болды. Бұл лауазым Трюдоның зейнеткерлікке шығуына дейін сақталды. 1993 жылы жарық көрген естеліктерінде Трюдо МакЭкшеннің «парламентте де, одан тыс жерлерде де стратегиялық ойлау қабілеті жоғары болғанын, саясатты жан-жүрегімен сезінгенін» жазды. Трюдо үшін ол «әрдайым ақылға қонымды кеңес беретін» және «оны құрметтедім, себебі оның жасырын мақсаты болған жоқ; ол ойлағанын айтты, ал берген себептері әрдайым шынайы болды» деді. 1968 жылы МакЭкшен Либералдық партия төрағалығына түсуге тырысты, бірақ үміткерлердің арасында тағы бір Нова-Шотландиялық болғандықтан сәттілікке жете алмады. 1984 жылы ол қайтадан партия төрағалығына үміткер болуға шақырылды, бірақ ақырында жеңіске жеткен Джон Тернерді қолдады. 1979 жылы либералдар Джо Кларктың консерваторларына сайлауда жеңілген кезде, Трюдо саясаттан зейнеткерлікке шығуын жариялағаннан кейін МакЭкшен уақытша оппозиция жетекшісі болды. Трюдоның қысқа ғана зейнеткерлігі Кларк үкіметінің бюджетке байланысты сенімсіздік дауысында жеңілуімен аяқталды, ал либералдар 1980 жылдың 18 ақпанында көпшілік дауыспен қайтадан билікке келді. МакЭкшен Қаржы министрі қызметін қабылдады және 1980 жылғы бюджет аясында Ұлттық энергетикалық саясатты жариялады. Сондай-ақ, ол 1982 жылғы бюджетінде «алты және бес» деп аталған жалақыны шектеу шараларын енгізу арқылы мемлекеттік сектордағы кәсіподақтардың наразылығын тудырды, бұл шара келесі екі жылда жалақыны 6% және 5% көтеруге шектеді. Бұл қос таңбалы пайыздық мөлшерлемелер мен инфляцияның кең таралған кезінде болды.

Сенатор

Тернер, жаңа партия басшысы және премьер-министр, МакЭкшенді Сенатқа тағайындауға ұсынды, онда МакЭкшен Сенаттағы Үкімет басшысы болды. МакЭкшен бұл лауазымда аз ғана уақыт отырды, себебі Тернер 1984 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырады, бірақ МакЭкшен оппозициялық сенаторларға бірқатар комитеттердің төрағасы болуға рұхсат беру тәжірибесін қалыптастырды, бұл тәжірибе бүгінге дейін сақталуда. 1984 жылдан 1991 жылға дейін ол Сенатта оппозиция жетекшісі болды, онда ол консерватор Брайан Малронидің алғашқы мерзіміндегі басты оппозициялық күш ретінде танылды, себебі Малронидің көпшілігі Палаталар палатасында болды, ал оппозиция Тернердің либералдары мен Эд Бродбенттің Жаңа демократиялық партиясы арасында шамалы бөлінді. 1988 жылы Тернердің сұрауымен МакЭкшен Канада мен АҚШ арасындағы еркін сауда келісімін Сенатта тоқтатып, мәселе шешілмей тұрып сайлау өткізуге мәжбүр етті. Келісім 1988 жылғы сайлаудың басты мәселесі болды. Малрони жеңіске жеткеннен кейін МакЭкшен және Сенат келісімді бекітті. Сайлаудан кейін МакЭкшен тағы да Сенатты тауарлар мен қызметтер салығын енгізуді тоқтату үшін пайдаланды. Малрони бірнеше жаңа сенаторларды тағайындауға ұсынды және 1867 жылғы Конституциялық актідегі төтенше жағдай туралы ережені пайдаланып, сегіз жаңа сенаторды тағайындауға рұхсат сұрады. Содан кейін МакЭкшен заң жобасына қарсы филибүстерлік науқан ұйымдастырды, либералдық мүшелер консерваторлық ұсыныстарға дауыс берген спикер Гай Шарбоноға бағынбады. Либералды сенаторлар Сенаттың жұмысын кешіктіру үшін басқа да тактикаларды қолданды. Бірақ көп ұзамай ұсыныс қабылданды, ал прогрессивті консерваторлық көпшілік Сенат үшін мұндай әрекеттерге тыйым салатын жаңа ережелерді қабылдады. МакЭкшен 1996 жылы міндетті зейнеткерлік жасына – 75 жасқа жеткеннен кейін Сенаттан кетті және Сыртқы істер мен халықаралық сауда министрлігінде жылдық бір долларлық кеңесші болып жұмыс істеді. 1998 жылы ол әлі де толыққанды Сенат кеңсесін пайдаланып жүргені анықталды, бұл тағы да дау тудырды.

Зейнеткерлік және өлім

Сенаттан кеткеннен кейін МакЭкшен Новая Шотландияға зейнеткерлікке шықты, өмірінің қалған бөлігін Кейп-Бретонның Инвернесс округіндегі Эйнсли көліндегі үйінде және Антигониш қаласында өткізді. 2006 жылы МакЭкшен Боб Рейдің Либералдық партияны жетектеуге кандидаттығын қолдады және Рейдің сайлау штабының құрметті төрағасы болып тағайындалды. МакЭкшен 2017 жылдың 12 қыркүйегінде Новая Шотландияның Антигониш қаласындағы Сент-Марта ауруханасында 96 жасында дүние салды.

Құрметтер

2008 жылы ол Канада орденінің офицері атанды. Сент-Франциск-Ксавьер университеті әр жыл сайын оның құрметіне Аллан Дж. МакЭкшен лекциясын өткізеді. 2000 жылы Новая Шотландияның Мабу қаласында Аллан Дж. МакЭхен атындағы халықаралық академиялық және мәдени орталық ашылды. Кешен орта мектеп – Далбре академиясы және Strathspey Place атты өнер орталығынан тұрады. Далхаузи университетінің МакЭкшен атындағы қоғамдық саясат және басқару институты да оның есімімен аталады. 2021 жылы МакЭкшеннің Новая Шотландияның Инвернесс қаласында өскен Бетон көшесі Аллан Дж. Естелік аллеясы деп өзгертілді. Көшені атаудың өзгеруі МакЭкшеннің туғанына 100 жыл толуымен бірге болды және шағын Кейп-Бретон қауымдастығының көптеген мүшелері тарапынан кеңінен тойланды. Жоба төрағасы Бен МакКей ашылу салтанатында: «Менің және болашақ ұрпақтар үшін одан артық үлгі болуы мүмкін емес» деді.