Катандауанес провинциясы: Филиппиннің арал аймағы

Катандауанес – Филиппин арал провинциясы, Биколь аймағында орналасқан. 2020 ж. халық саны 271,879. Вирак қаласы – әкімдік орталығы. Аралдар тобын қамтиды.

28 мин оқу

100%

Дереккөз: Catanduanes — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Филиппиндегі Бикол аймағындағы провинция
Филиппин провинциясы

Катандуанес ( /k//ɑː//t//ɑː//n/'/d//w//ɑː//n//ɛ//s/; ), ресми түрде Катандуанес провинциясы, Филиппиндегі Лусон аймағының Бикол аймағында орналасқан арал провинциясы. Бұл Филиппиннің 12-ші ең ірі аралы, Камаринс-Сур провинциясының шығысында, Македа бұғазының ар жағында жатыр. Оның орталығы – Вирак қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 271 879 адамды құрайды. Провинцияға Катандуанес (негізгі арал), Панай аралы, Лете аралы, Палумбанес аралдар тобы (Поронгпонг, Тигноб және Калабажио) және бірнеше кішкентай, айналасындағы аралдар мен тасты жартастар кіреді. Провинция сонымен қатар түрлі моллюскалардың қазба қалдықтарына толы, әсіресе Филиппиндегі екінші ең көне аммонит орнында. Бұл жерлерде Оңтүстік-Шығыс Азияда басқа жерде кездеспейтін аммониттердің белгілі бір түрлері табылды. Провинцияның маңыздылығы мен бай геологиялық тарихына байланысты, көптеген ғалымдар провинция өзінің атын ұсынып, бастама көтерсе, ЮНЕСКО Геопаркі деп танылуға мүмкіндігі жоғары деп санайды. 1900 жылдардың басында Катандуанес Амбос Камаринес провинциясының құрамындағы аймақ болды. Кейіннен ол Альбай провинциясының құрамына кірді. 1945 жылы тәуелсіз провинция мәртебесіне ие болды. Конгрессмен Франсиско Перфекто провинцияны Альбайдан бөлу туралы №301 заң жобасын ұсынды; заң жобасы 1945 жылдың 26 қыркүйегінде мақұлданды және президент Серхио Осменья 1945 жылдың 24 қазанында оған қол қойды. Бұрынғы вице-губернатор Ремиджио Сочито алғашқы провинциялық губернатор болып тағайындалды. 1947 жылы сайлау өткенде Альфонсо В. Усеро сайланған бірінші губернатор атанды. 2022 жылдың 15 сәуірінде президент Родриго Дутерте №11700 Республикалық заңға қол қойып, Катандуанес провинциясын Филиппиннің абака астанасы деп жариялады.

Этимология

Катандуаның ең алғашқы жазылған атауы Кобос аралы болды. Бұл атауды испандық жаулаушылары 1573 жылдың басында, аралда сабаннан үйлерде тұратын бірнеше тайпаға кездескен кезде берді, ал тайпалық халық оларды кобос деп атады. "Catanduanes" атауы "tandu" – жергілікті қоңыз және "samdong" – жергілікті ағаш түрі деген сөздерден шыққан. Адамдар аралды көбінесе katanduan немесе kasamdongan деп атады, яғни "танду мен самдоң ағашының көптеп өсетін жері" деген мағынаны білдіреді. Испан тілінде сөйлейтін адамдардың осы сөзді айтуы нәтижесінде "Catanduanes" деген испандандырылған атау пайда болды.

Ерте тарих

Борнеодан шыққан билеушілер (датус) Панай аралына қоныстанды. Олардың ұрпақтары архипелаг бойына көшіп, Катандуанестің алғашқы қоныс салушылары болды. Аралға Минданао аралында тұратын моролар бірнеше рет шабуыл жасады. Осы шабуылдардың салдарынан, көптеген тарихи жазбалар жойылды немесе жоғалып кетті.

Испания кезеңі

1573 жылы Хуан де Сальседо қарақшыларды іздеу кезінде Катандуанға келді және жергілікті тұрғындарды бағындырды. Үш жыл өткен соң, Акапулькодан келген галеон кемесі аралдың жанында сүңгіп, аман қалғандары өлтірілді немесе құлдыққа түсті. Осы оқиға Вирак қаласынан бірнеше шақырым жерде орналасқан Батодағы Баталай шіркеуінде еске алынады.

Евангелизация және христиандық

Аралды евангелизациялау жиырма жылдан кейін басталды, испандық сарбаздар Бикол материгін бағындырғаннан соң, францискан миссионерлерімен бірге қайтып келгенде. Крест пен конкистадорлардың қылышымен қолдау көрсетілген миссионерлер оңтүстік тайпаларынан бастап, бүкіл халықты евангелизациялады, көп қарсылыққа ұшырамады. 1600 жылдан 1857 жылға дейін отарлаушылар шіркеулер құру арқылы тоғыз жергілікті басқару орталығын құрды: Караморан (1601); Пандан (1650); Вига (1661); Панганибан (1663); Вирак (1775); Бато (1830); және Сан-Андрес (1853).

Американың басып кіру дәуірі

Америкалық үстемдік кезеңінде, испан кезеңінде өркендеген Багаманок, Виганың, кейіннен Панганибанның қарапайым ауылына дейін төмендеді. Америкалық билік кезінде, жергілікті тұрғындардың бір бөлігі АҚШ-тың билігін мойындаудан бас тартты, және олардың көпшілігі тауға қашты. Америкалық оккупация ұзаққа созылмады. 1934 жылға қарай, америкалықтар аралды бақылаудан шығарды.

Жапондықтардың басып алуы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Катандуанес жапон шапқышынан зардап шекті. Жапондықтар аралдың түрлі аймақтарында гарнизон құрып, оны күшті бекітті.

Филиппиннің тәуелсіздігі

Филиппиндердің америкалықтардан тәуелсіздігіне қол жеткізгеннен кейін үш ай өткен соң, Катандуанес ақыры №687 Коммуналдық заң арқылы Альбайдан бөлек және тәуелсіз провинция ретінде мойындалды, осы заңды сол кездегі өкіл Франсиско Перфекто жазған болатын. Конгресс тәуелсіздікті 1945 жылдың 26 қыркүйегінде бекітті, президент Серхио Осмена 24 қазанда қол қойды және заң 1945 жылдың 26 қазанында күшіне енді. Осы заңға қол қойылғаннан кейін Катандуанес Бикол аймағының алтыншы провинциясы атанды. Катандуанес провинциясының соңғы вице-губернаторы Ремиджио Сочито алғашқы провинциялық губернатор болып тағайындалды. 1947 жылы сайлау өткенде Альфонсо В. Усеро сайланған бірінші губернатор болды. 1945 жылдың 26 қыркүйегінде Катандуанес жеке және тәуелсіз провинция ретінде мойындалды. 1947 жылдың 26 маусымындағы №159 Республикалық заңмен Карамраман муниципалитеті Пандан муниципалитетінен қайта құрылды; 1950 жылдың 12 маусымындағы №491 Республикалық заңмен Багаманок муниципалитеті құрылды. Гигмото 1951 жылы, ал Сан-Мигель 1952 жылы муниципалитет мәртебесіне ие болды. Сондай-ақ 1950 жылдардың басында Барас деген тағы бір үкімет орталығы құрылды. Осы кезеңде аралдың экономикасы дамып, өркендеді. Бір-бірімен байланыстыратын жолдар салынды және сауда орталықтары ашылды.

География

Катандуанес Лусонның ең шығыс шетінде орналасқан: солтүстік ендікте 13,3-14,1 градус және шығыс бойлықта 124,1 және 124,3 градус аралығында. Арал батысында Македа каналымен, оңтүстігінде Лагоной шығанағымен, солтүстік және шығысында Филиппин теңізімен шектеледі. Провинцияны бірнеше шағын аралдар құрайды. Катандуанес аралының топографиясы тік және таулы, аралдың орталық бөлігіне қарай одан да айқын байқалады. Жердің 10 пайыздан кем бөлігінің еңісі 8 пайыздан төмен, көбінесе жағалау аймақтарындағы тар және үзіліс-құрылымды жазықтарда, тұрғындардың көп бөлігі қоныстанған жерлерде орналасқан. Ең биік тау шыңы Боктот, Вирак және Сан-Мигель муниципалитеттерінің арасында, теңіз деңгейінен биіктікте орналасқан. Бұл – Virac, Bato және San Miguel муниципалитеттеріне кеңінен әсер ететін, кең жайылған ежелгі орман мен су жинағыш алабы бар маңызды тау жотасы. Басқа да көрнекті таулар: Караморандағы Оби, Сан-Андрестегі Кагмасосо, сондай-ақ Вига және Гигмото аймақтарындағы Саммит және Магсумосо жоталары. Жазықтарға Вирак жазығы, Вига жазығы, Сан-Андрес жазығы және Бато өзенінің су тасқыны жазығы кіреді. Ауыл шаруашылығы алқаптары шектеулі жағалау муниципалитеттері – Пандан және Караморан. Провинцияның оңтүстік бөлігінде кең жазықтар орналасқан. Ең ірі жағалау жазығы – Вига, Панганибан және Багамоноктың жалғасқан ылғалды жерлері, онда ең кең күріш алқаптары мен нипа мангровы орналасқан. Провинцияның көп бөлігі тік және таулы жерлерден тұрады. Оның беткейлік сипаттамалары: 13% – көлбеу және толқынды, 1% – дөңгелекке қарай, 2% – өте тік төбелер мен таулар, 47% – тегіс және өте көлбеу, 32% – тік төбелер мен таулы, ал 5% – толқынды. Провинцияның он бір муниципалитетінің оны жағалау бойында орналасқан, олардың үстінде көбінесе үзіліс-құрылымды жазықтар жатыр. Жерге қатысы жоқ жалғыз муниципалитет – Сан-Мигель, оның қала орталығы (poblacion) жазық жерлерден мүлдем айырылған жерде орналасқан. Салынған аудандардың көп бөлігі тегіс және дөңгелек деп жіктелетін аймақтарды алып жатыр.

Catanduanes is situated on the easternmost edge of Luzon: 13.3 to 14.1 degrees north latitudes and between 124.1 and 124.3 degrees east longitudes. The island bounded on the west by the Maqueda Channel, on the south by Lagonoy Gulf, and on the north and east by the Philippine Sea. Several small islands comprise the province. Its aggregate land area totals approximately The coastlines, that stretch to almost , are jagged with many bays. The topography of Catanduanes Island is rugged and mountainous, becoming more pronounced towards the central portion of the island. Less than 10 percent of the land area has a slope gradient under 8 percent, mostly fractured and narrow strips of plains located along the coastal areas where most of the inhabitants are settled. The highest mountain peak is in Boctot, located between the municipalities of Virac and San Miguel with an elevation of above sea level. It is the premier mountain range with broadly spread old growth forests and watershed which exerts widespread influence over its immediate environs that include the municipalities of Virac, Bato, and San Miguel. Other prominent mountain forms include the ranges: Obi in Caramoran, Cagmasoso in San Andres, and the Summit and Magsumoso ranges within the Viga and Gigmoto areas. The lowlands include the Virac Plain, Viga Plain, San Andres Plain and the Bato River Flood Plain. The coastal municipalities with limited lowland agricultural areas are Pandan and Caramoran. The more extensive lowlands are found in the southern parts of the province. The largest coastal plain is the contiguous wetlands of Viga, Panganiban and Bagamanoc over which lies the widest area of rice paddies and nipa mangroves. The province is mostly rugged and mountainous terrain. Its slope characteristics are 13% gently sloping to undulating, 1% classified rolling to hilly, 2% very hills and mountains, 47% level to very gently sloping, 32% steep hills and mountainous, and 5% undulating to rolling. Ten of the eleven municipalities of the province is situated along the coastal fringes, over which locate its mostly fractured plains. The only landlocked municipality is San Miguel with its poblacion (town center) sitting in a location entirely devoid of flatlands. The majority of the built up areas occupy zones that are classified as flat to rolling.

Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі

Арал – биоәртүрліліктің ыстық нүктесі. Оның жаңбырлы ормандарында филиппин қоңыр бұғысы, ұшатын түлкілер және басқа да эндемикалық жарықайтарлар, тұмсықты шошқалар, циветтер, кобралар, алып питон, мониторлар, желкенді жарықайтарлар және басқа да эндемикалық жануарлар мекендейді. Сонымен қатар, филиппин мүйізді құсы, рельс, попугай, ащы құс, құс, фазан, су қаз, лапвинг, плувер, филиппин қазы, бақа, сұңқар, құсқұйрық, корольдік балықшы, жылдам ұшатын құстар және тағы да көптеген экзотикалық құстар кездеседі. "Филиппин құстарын бақылау туралы есептер" журналында аралдың бірнеше бөліктерінде, мысалы, Гигмотодағы суайдыны мен орманды орман қорығында құстардың көптеген түрлері табылды, онда бұғылардың шашыраңқы популяциялары да жиі кездеседі. Катандуанес қанды жүрегі (Gallicolumba luzonica rubiventris) 20 ғасырдың соңында тым көп пайдаланылды. Орманның көп бөлігі әлі де сақталған болса да, бұл түр аң аулаудан зардап шекті, сондықтан өте сирек кездеседі және жойылуға жақын немесе жойылған деп есептеледі, өйткені оның соңғы нұсқасы 1971 жылы жиналды. Тек Катандуанес пен Лусон аралының оңтүстік жартысында кездесетін оңтүстік алып жұқа құйрықты бұлт тышқаны (будкон/бугкон) әлі де кеңінен хабарланады. Адамдар оларды тамақ үшін және белгілі бір дәрежеде үй жануарлары ретінде аулағандықтан, олар өте қауіпті. Лусон материгінде бұл жануарды көру өте сирек, ал Мариндұкте ол жойылған деп саналады. Аралдағы энтомологиялық фаунаны алуан түрлі ғылыми институттар зерттеді. Ұлттық музейге ұсынылған зерттеуде Гигмото мен Панданның орман қорығындағы қызықты түрлер анықталды. Барлығы 2000 энтомологиялық үлгі және олармен байланысты түрлер жиналды, олар 45 туыс пен 50 отбасы бойынша 323 түрді қамтиды. Катандуанес тар ауызды бақасы (Kaloula kokacii), тек Катандуанес пен Биколдың кейбір бөліктерінде ғана кездесетін ағаш қосмекендісі, әртүрлілігімен қуандырады, бірақ мұқият бақыланады. Тағы бір эндемикалық қосмекенді (Hylarana similis) тек Катандуанес және Лусон аралдарында кездеседі. Браун мен Сайлердің "Биогеография журналында" (2013) жарияланған зерттеулерінде бұл түрдің Гигмото ормандарында кездесетіндігі көрсетілген. Катандуанес пен Бикол аймағының кейбір бөліктерінде жақында табылған түрлердің бірі – бұл жаңа топырақ жүзуші жарықайтар, ғылыми атауы Brachymeles makusog. Диптерокарп орманында құмыра гүлдері мен раффлезия сияқты көптеген тропикалық өсімдік түрлері, сондай-ақ бананның эндемикалық сорттары бар. Якал, апитонг, палосапис және молаве сияқты экономикалық құнды ағаштар әлі де орталық ормандарда кездеседі, бірақ жергілікті есептер бойынша бұл түрлер қазірдің өзінде қауіпке ұшыраған. Мангр ормандары бірнеше жағалау аймақтарында бар, бірақ ең үлкен орындары Банкероханда (Вига Панганибан), Сан-Андрестегі Агохода және Батодағы Баталайда орналасқан. Катандуанес рифтерінде алып тритон, каури, абулон, конуслы шаяндар, конькилер, сегізбауырлар, кальмарлар және наутилустар сияқты көптеген жойылып бара жатқан және қауіпке ұшыраған моллюск түрлері бар. Сондай-ақ, наурыздан маусымға дейін шығыс жағалауында дельфиндер мен киттер сияқты теңіз сүтқоректілерінің жиі кездесетіні хабарланды. Оның қиын жағалауында каулерпа, валония және турбеллария сияқты көптеген жеуге болатын теңіз балдырлары да көп өседі. Арал Филиппиннің шығыс бөлігі, Тайвань және Жапония арқылы өтетін Куросио ағымының бастауында орналасқан. Апрель және мамыр айларында ең жоғары деңгейге жететін тунналардың көшіп-қонуын Македа каналынан көруге болады. Бұрын дугонгтар Катандуанес жағалауында жүзіп жүргені белгілі болған, бірақ бұл құбылыс өте сирек болып келеді. Катандуанес жағалауы – ұшатын балықтардың ең жақсы жерлерінің бірі; ұшатын балық Катандуанесте толық өлшеміне жете алады, ол таяқ балығы Siganus sp. оның көбейту маусымында (наурыз-мамыр) жағалауға шығатын шабақтары көп мөлшерде ауланады. Жыл сайын шамамен 10 миллион таяқ балықтарының шабақтары ұсталады. Бұл табиғи құбылыс көптеген адамдарға азық-түлік береді, бірақ оның экологиялық әсері апатты болуы мүмкін. Табиғатты қорғаушылар осы мәселе бойынша экологиялық диалогты күшейту бойынша науқанды бастады. Сонымен қатар, Филиппин теңізінің шығыс жағалауындағы көптеген аралдарда теңіз қияндары көп. Палумбанес (провинцияның серік аралдар тобы) жағалауларында сарғыш ақ құм бар. Бұл аралдың ең биоәртүрлі теңіз аймақтарының бірі. Дегенмен, соңғы 10 жылда сулардағы коралл рифтерін пайдалану қатты зардап шекті. Жергілікті үкімет және кейбір секторлар Палумбанес аралын жандандыру үшін жасанды рифтер салу және балық аулау ережелерін енгізу бойынша жұмыс істеп жатыр.

The island is a biodiversity hotspot. Its rainforests are home to the Philippine brown deer, flying foxes, and other endemic bat species, warty pigs, civets, cobras, giant pythons, monitor lizards, sailfin lizards and other endemic animals. Exotic bird species such as the Philippine hornbill, rail, parrot, bittern, egret, pheasant, coot, lapwing, plover, Philippine duck, quail, owl, oriole, kingfisher, swiftlets and many more are also found. A record of "Philippines Birding Trip Reports" has found out massive bird species in several parts of the island such as the watershed and timberland forests reserve in Gigmoto where scattered deer populations are also usually reported. The Catanduanes bleeding heart (Gallicolumba luzonica rubiventris) had experienced over exploitation in the late 20th century. Although most forests are still intact, this species has suffered over hunting, making it very rare and is believed to be near extinction or already extinct as its last reported specimen was collected in 1971. The southern giant slender tailed cloud rat (budkon/bugkon), which is found only in Catanduanes and the southern half of Luzon Island, is still widely reported. It is critically endangered as humans hunt them for food and to some extent, as pets. In mainland Luzon, sightings of the creature are already rare while in Marinduque, it is generally considered extinct. Inventory of the entomological fauna in the island has been conducted by various scientific institutions. A survey which was submitted to the national museum has revealed interesting species in the forest reserve of Gigmoto and Pandan. A total of 2,000 entomological specimens and its allies were collected compromising 323 species under 45 genera and 50 families. The Catanduanes narrow mouthed frog (Kaloula kokacii), an arboreal amphibian found only in Catanduanes and some parts of Bicol, enjoys its diversity but is being carefully monitored. Another endemic amphibian Hylarana similis is found only in Catanduanes and Luzon islands. The published research by Brown and Siler in Journal of Biogeography (2013) actually reported this species in the forests of Gigmoto. One of the very recent species found in Catanduanes and portions of Bicol region is the new loam swimming skink, a legless reptile with its assigned scientific name Brachymeles makusog. The dipterocarp forest also harbor numerous tropical plant species including the threatened species of pitcher plants and rafflesia as well as endemic banana varieties. Many highly economical hardwood trees such as yakal, apitong, palosapis, and molave are still found in the central forests through local reports indicate that these species are already threatened. Mangrove forests exist in several coastal areas but the largest locations are in Banquerohan (Viga Panganiban), Agoho in San Andres and Batalay in Bato. The Catanduanes reefs harbor many endangered and threatened types of mollusks such as giant Triton, cowries, abalone, cone snails, conches, octopuses, squids, and nautiluses. Marine mammals are also reported to frequent on its eastern coasts such as species of dolphins and whales, which appear from March to June. Many edible marine algae such as caulerpa, valonia, and turbellaria also grow abundantly on its rough coasts. The island is nestled in the very beginning of the Kuroshio Current, a sea current that runs through the eastern Philippines, Taiwan, and Japan. Tuna migration, which is at its peak in the months of April and May, can be seen in the Maqueda channel. Dugongs were once known to swim on Catanduanes coasts, but this event is already becoming extremely rare. The Catanduanes coast is one of the best spots for flying fish population; a flying fish can attain its fullest size in Catanduanes which may weigh Rabbitfish Siganus sp., a kind of reef fish is one of the most heavily exploited marine tropical fish in Catanduanes. Its fry that comes out in shallow coasts during the breeding season (March–May) are fished in large volumes. Approximately 10 million rabbitfish fries are caught annually. That natural event supplies food for many people but its ecological impact can be devastating. Nature advocates started to strengthen their campaign for an eco dialogue for this matter. Sea cucumbers are also abundant in many islets of the eastern coasts facing the Philippine Sea. Palumbanes (province satellite group of islands) has beaches with fine yellowish white sand. It is also one of the most biodiverse marine zones of the island. However, coral reef exploitation has severely inflicted for the last 10 years on its waters. The local government and some sectors are already undergoing efforts to revive Palumbanes Island through building artificial reefs and employing fishing regulations.

Ауа райы мен климат

Айқын құрғақ маусымсыз жауын-шашын жыл бойы біркелкі таралады, жылдың соңғы тоқсанында және бірінші тоқсанның басында жауын-шашын мөлшері артады. Бұл кезде тропикалық дауылдар мен муссондық желдер, әсіресе солтүстік-шығыс муссоны (Амихан) көп жаңбыр әкеледі. Шілде және тамыз айларын қоспағанда, қалған айларда қысқа мерзімге құрғақ күндер мен ашық ауа-райы басым болады, ал осы айларда құрғақ және күшті оңтүстік-батыс муссоны күшейеді. Катандуаның географиялық орны оны Филиппин теңізіне толыққанды ашық қылып көрсетеді. Сондықтан бұл аймақ "Қыңғыр желдiң елі" деп аталады, себебі тропикалық дауылдар жиі болады.

Әкімшілік бөлімшелер

Катандуан 11 муниципалитеттен тұрады, олардың барлығы бір ғана округке кіреді. Муниципалитет атауы=Координата Халық саны Аумағы Тығыздығы Барангай (барлық барангай саны) км² /км² Багамонок 11,551 18 Барас 12,848 29 Бато 21,279 27 Караморан 30,056 27 Гигмото 8,368 9 Пандан 20,516 26 Панганибан 9,287 23 Сан-Андрес 36,779 38 Сан-Мигель 15,006 24 Вига 21,624 31 Вирак † 73,650 63 Катандуан 271,879 260,964 1,492.16 315 Облыстық орталық Муниципалитет

Демография

Катандуаның 2020 жылғы санақтағы халқы 271 879 адамды құрады, халық тығыздығы ... 2000 жылдың мамыр айындағы жалпы саны 215 356 адам болды, 1990 жылдан 2000 жылға дейінгі жылдық өсім 1,42% құрады, ал халық тығыздығы 142 км²-ге тең. Келесі 10 жыл ішінде орташа жылдық өсім 1,35% болды, нәтижесінде 2010 жылғы мамырдағы санақта халық саны 246 300 адамға жетті. Облыстың халқының басым бөлігі туғаннан азаматтар. Табиғи жолмен азаматтық алғандардың көпшілігі – қытайлықтар, олар халықтың шамамен бір пайызын құрайды. Шаруашылықтардың саны 41 019-ды құрады, ал орташа шаруашылық мөлшері 5,25 адамды құрады. Асуан – Майон тауының қасиетті отын ағасы Гугурангтан ұрлап алуға тырысатын зұлым құдай. Кейде Асванг деп те аталатын ол көбінесе Малинао тауының ішінде мекендейді. Зұлым құдай болғандықтан, ол адамдарға қайырсыздықтар келтіріп, күнә жасауға итермелейді. Булан – айдың ақшыл құдайы, ол жасөспірім жігіт ретінде бейнеленеді, оның ерекше сұлулығы жабайы аңдар мен қатыгез русалкаларды (Магиндара) бағындырады. Ол Магиндаңға терең сезіммен қараса да, онымен ойнайды, қашып, Магиндаңның оны ұстауына мүмкіндік бермейді. Бұл оның сүйген адамына ұялуының салдары. Егер Магиндаң Буланды ұстап алса, Халия оны Магиндаңның қолынан босатуға асығады; Магиндаң – теңіздің және оның барлық жаратылыстарының құдайы. Ол ай құдайы Буланға қатты ынтықтанады және оны ешқашан ұстамаса да, оны қуалай береді. Осы себепті биколандықтар алыс горизонттан айды көріскенде толқындардың оған жетіп, биіктеп көтерілуіне осының себеп болғанын айтады. Ол Буланға жетерде, Халия Буланды құтқарып, дереу босатады; Окот – орман және аңшылық құдайы; және Бакунава – алып теңіз жыланы құдайы, ол көбінесе күн мен айды жұтып қоятын, тұтылудың себебі және Халияның қарсыласы саналады, өйткені Бакунаваның басты мақсаты – Халия мәңгілікке қорғауға ант берген Буланды жұту.

Католицизм

Рим католиктік діні – Катандуан аймағының халқының 97 пайызын құрайтын басым дін.

Басқалар

Тұрғындардың қалған сенімі Аглипаян шіркеуі, баптистер, методистер және басқа да евангелистік христиандар, сондай-ақ мормондар, Ехоба куәгерлері, Iglesia ni Cristo, жетінші күндік адвентистер мен мұсылмандар сияқты түрлі топтарға бөлінген.

Тілдер

Бұл арал провинциясында екі бикол тілінің нұсқасы бар: Солтүстік Катадуан Биколано және Оңтүстік Катадуан Биколано. Солтүстік диалектіде "R" әрпі айқынрақ естіледі, ал оңтүстік аймақтарда ол дауысты емес "L" және "R" әріптерінің қосындысына айналады. Жазбаша түрінде, Орталық Бикол сияқты, континенттік тілдердің қалыпты нұсқасы қолданылады. Филиппин тілі мектептерде ресми түрде оқытылуы және көптеген биколандардың оған жақындығы себепті, екінші ең көп қолданылатын тіл және көпшілік үшін оңай түсініледі. Ағылшын тілі бастапқы қарым-қатынастар үшін қалыпты құрал болып табылады. Испан тілінің жергілікті тіл ретінде қолданылуы 21-ші ғасырдың басында тоқтаған сияқты.

Этностық топтар

Басым этностық топ – биколано халқы. Лусонның басқа аймақтарынан, сондай-ақ Висаялар мен Минданаодан келген мигранттар да азшылықты құрайды. Қытай, австралиялық, американдық және испан тегінен тараған адамдар да провинцияда тұрады, бірақ олардың саны аз.

Батыс округ (бірінші округ)

Жан Фердинанд А. Альберто (Тәуелсіз)
Сантос В. Зафе (Лакас–CMD)
Рафаэль С. Зуниега (НПК)
Ромео Р. Франциско (Лакас–CMD)

Шығыс округ (2-аудан)

Роберт А. Фернандес (ПДР)
Жозеван А. Балидой (PDP–Laban)
Дин Т. Вергара (Lakas–CMD)
Эдвин Т. Танаэль (Lakas–CMD)

Конгресс округі (округ)

Катандуаның жалғыз заң шығарушы округі – Филиппин өкілдер палатасында Катандуа провинциясын ұсыну құқығы. Катандуанес 1907 жылдан 1931 жылға дейін Альбайдың екінші округінің бір бөлігі ретінде ұсынылған, ал 1931 жылдан 1946 жылға дейін сол провинцияның төртінші округін толығымен құрады. 1945 жылы толыққанды провинция мәртебесін алғаннан кейін, 1946 жылдан бастап өз өкілін сайлай бастады. 1978 жылдан 1984 жылға дейін ол V аймақтың өкілдігінің құрамына кірді.

Экономика

Облыс HDI ұлттық орташа көрсеткішінен бар болғаны -0,3-ке төмендеді, бірақ Бикол аймағында HDI көрсеткіші ең жоғары. Біріккен Ұлттар Ұйымының Адамдық даму индексі (HDI) филиалы – Адамдық даму желісі (HDN) 2009 жылғы есебінде провинцияны Филиппин провинциялары арасында аймақта 1-орын немесе Метро Маниладан басқа 0,630 HDI көрсеткішімен 20-орынға қойды. Салыстыру үшін, Альбай провинциясы аймақта 2-орынды немесе Метро Маниладан басқа Филиппин провинциялары арасында 0,518 HDI көрсеткішімен 41-орынды иеленді. Ауыл шаруашылығы, балық аулау және туризм – аралдағы негізгі жұмыс орындарының бір бөлігі. Зергерлік бұйымдар жасау және басқа да шағын өнеркәсіптер сияқты қолөнер салалары да провинция экономикасына үлес қосады. Облыс орман, сарқырамалар, өзендер, минералды кен орындары және алыс Майон жанартауының күлінен құнарлы болған тыңайған топырақ сияқты табиғи ресурстарға бай. Ратаннан жасалған бұйымдар, балық аулау, бури шапандары мен кілемдерін тоқу, абака талшығынан жасалған қолөнер – аралдың маңызды өнеркәсіптерінің қатарында. QWSTION компаниясы өндіретін Bananatex – табиғи целлюлозалық, биологиялық ыдырайтын «техникалық» мата, ол абака бананының талшықтарынан жасалған және тұрақты орман шаруашылығы ретінде өсіріледі. Аралдың әкімшілік орталығы Вирак 2012 жылы Ұлттық бәсекеге қабілеттілік кеңесінің (NCC) нұсқаулары бойынша «Ең бәсекеге қабілетті муниципалитет» санатында инфрақұрылым бойынша алдыңғы қатарда болды.

Өнеркәсіп

Катандуаның бес маңызды табыс көзі – қызмет көрсету саласы, ауыл шаруашылығы және балық аулау, туризм, тұрғын үй құрылысы және өңдеу өнеркәсібі.

Үй шаруашылығы және өңдеу өнеркәсібі

2001 жылдан 2010 жылға дейін Филиппиннің абака талшығы (манила қымызы) өндірісі жылына орташа есеппен 65 701 тоннаны құрады және жылына кем дегенде 0,8% төмендеді. Бұл төмендеуге 2006 жылғы құрылысқан тайфундар, плантациялардағы абаканың вируспен жұққан аурулары, сондай-ақ 2008 жылдың соңынан басталган әлемдік экономикалық төңкерістен туындаған сыртқы сұраныстың азаюы себеп болды. Бұл 1930 жылдардағы Ұлы депрессиядан бергі ең ауыр дағдарыс еді. Өндіріс 2008 жылы 77 387 тоннаға жетіп, ең жоғары деңгейге көтерілді, себебі Бикол, Давао аймағы және Карага сияқты барлық өндіруші аймақтардың өнімділігі осы кезеңде айтарлықтай артты. Бұл, негізінен, 2005 және 2006 жылдары FIDA-ның «Жаңа аграрлық бизнес жерлерін дамыту» бағдарламасы аясында құрылған абака плантацияларының өнім беруінің артуымен және жергілікті саудагерлер, өңдеушілер/өндірушілер мен экспорттаушылардың талшыққа деген тұрақты сұранысы мен тартымды бағаларының нәтижесінде болды. Дегенмен, 2009 жылы абака өнеркәсібіне соққы тиді, себебі әлемдік қаржы дағдарысының салдарынан нарық сұранысының әлсіреуі және бағаның төмендеуіне байланысты талшық өнімі ең төменгі деңгейге, 54 584 тоннаға дейін төмендеді. Катандуанес аралы – банан туысы болып табылатын, әлемдік деңгейде берік талшығымен танымал абаканың туған жері. Шындығында, Филиппиннің FIDA (Талшық өнеркәсібін дамыту басқармасы) 2010 жылы осы аралды ең көп абака өндіретін провинция деп жариялады. 2009–2013 жылдары Филиппиннің ауылдық даму бағдарламасы (PRDP) және Ауыл шаруашылығы министрлігінің Бикол аймағы Филиппиннің абака өндірісінің 39% үлесіне ие болды, бұл ең ірі өнімге айналды, ал оның басым бөлігі, 92% Катандуанестен, елдегі ең ірі абака өндіруші провинциясынан келеді. Осы жерде ең жоғары сапалы абака талшығы өндіріледі. Соңғы кезде Катандуанестің Барас ауданының жергілікті халқы өндіріп, тоқитын, көбінесе «пинукпок» деп аталатын абака талшығы жергілікті және халықаралық сән индустриясында өз нишасын тапты. Бұл жергілікті мата әйгілі дизайнер Дита Сандико Онгтың әлемдік деңгейде танымал дизайндары мен туындыларында өзінің жан-жақтылығын көрсетті. Бүгінгі күнге дейін провинцияның ішкі орманды аймақтарында жабайы абаканың түрлері кездеседі, олар көбінесе өсірілмейді.

From 2001 through 2010, the Philippines production of abaca fiber (Manila hemp) averaged 65,701 mt per year and was decreasing at a rate of at least 0.8% per annum. The decrease was caused by the devastating typhoons in 2006, abaca viral diseases that continued to affect the plantations, and the dampened foreign demand brought about by the global economic recession beginning in the latter part of 2008, the most severe downturn since the Great Depression in the 1930s. Production reached its peak in 2008 at 77,387 mt as outputs of all producing regions, particularly Bicol, Davao Region and Caraga, substantially increased during the period. This was primarily the effect of the incremental production from the abaca plantations established in 2005 and 2006 under FIDA's program Goal I "Development of New Agri Business Lands" and the continued strong demand and attractive prices offered for the fiber by local traders, processors/manufacturers, and exporters. The abaca industry, however, suffered a setback in 2009 when fiber yield slumped to its lowest level of 54,584 mt due to the weakened market demand and falling prices as a consequence of the worldwide financial crisis. Catanduanes Island is the native habitat of the endemic abaca plant (a banana relative), which is globally renowned for its strong fiber. In fact, the Philippines FIDA (Fiber Industry Development Authority) declared the island as the highest abaca producing province in 2010. In 2009–2013, The Philippine Rural Development Program (PRDP) and the Department of Agriculture, Bicol Region had 39% share of Philippine Abaca production, emerged as the biggest produce while overwhelming 92% comes from Catanduanes the biggest abaca producing province in the country. The home of the finest grade of abaca fiber. Lately, the indigenous abaca fiber, commonly called "pinukpok," produced and woven by the locals of Baras, Catanduanes, has now found its niche in the local and international fashion industry. This indigenous fabric has shown its versatility in the globally appealing designs and creations of famous fashion designer Dita Sandico Ong. Until now wild type of abaca can still be found in the interior forests of the province which is often not cultivated.

Әлемдегі ең ірі абака өнімі

Соңғы екі онжылдықта үш жойқын тайфунға ұшырағанына қарамастан, Катандуанес Филиппиннің абака талшығын ең көп өндіретін провинциясы ретінде "абака елі" мәртебесін сақтап келеді. 2015 жылы ғана аралдағы 12 789 абака фермері 23 550 тонна шикі талшық өндірді, бұл бүкіл елдегі абака талшығы өндірісінің 40 пайызын құрайды. Жергілікті талшық жинымы Филиппиннен кейін екінші орында тұратын Эквадордың өндірісінен де жоғары.

Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы

Катандуаның саз крабы индустриясын Балық шаруашылығы және су ресурстары бюросы, Ғылым және технология департаменті, Қоршаған орта және табиғи ресурстар департаменті, Еңбек және жұмыспен қамту департаменті және Катандуа мемлекеттік университеті қолдап жатыр. Облыстық әкімдік Catanduanes Crab Center (CCC) орталығын ұстап тұрады, ол балық шаруашылығымен айналысатын операторларға крабтарды өсіру және майлау үшін краблеттердің көзі болып табылады. Провинция бұрын "Филиппиннің краб астанасы" деген атаққа ие болғандықтан, өнеркәсіптің тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған, "аналық" немесе "жүкті" крабтарға арналған арнайы бағдарламаны жүзеге асырады. Облыстың саз крабы индустриясы, әсіресе Жапония, Тайвань, Гонконг және Сингапур сияқты Азия елдерінде сатуда маңызды рөл атқаратын аналық крабтарды өндіруге бағытталған.

Кірістер

Коммуналдық заң № 687 Катандуанисті тәуелсіз провинция ретінде құрды; алайда, 7160 жылғы Республика заңы жергілікті өзін-өзі басқару бірлігіне (LGU) тұрақты әлеуметтік және экономикалық өсуге бағытталған ұлттық үкіметтің мақсаттарына сәйкес әкімшілік, қаржылық және даму мәселелерін басқаруда толық тәуелсіздік берді. Қала/Аудандық кірістер (₱) Жылдық аудит есебі (COA аудиті) % 2017 2016 2015 Багаманок 10.44% 58,975,644.35 53,398,518.58 48,182,700.71 Барас 11.9% 63,503,475.34 56,752,088.44 51,274,551.38 Бато 11.67% 69,500,968.30 62,236,498.59 56,138,194.29 Карамран 12.28% 110,097,505.71 98,055,390.00 88,452,458.75 Гигмото 12.71% 66,574,740.50 59,065,645.59 53,523,021.94 Пандан 11.96% 77,091,350.54 68,854,349.29 62,253,452.90 Панганибан 70.66% 88,573,029.13 51,899,257.58 52,858,777.12 Сан-Андрес 10.35% 111,788,532.40 101,307,641.44 92,035,068.69 Сан-Мигель 10.9% 70,934,178.83 63,963,111.70 53,469,734.94 Вига 12.04% 85,522,880.27 76,329,204.85 68,903,426.34 Вирак † 12.25% 207,779,852.29 185,097,730.28 166,472,690.60 Провинциялық орталық Ауылдық муниципалитет

Туризм

Аралдың жыл бойына тайфундарға ұшырауына қарамастан, провинцияның туризм индустриясы салыстырмалы түрде жылдам дамып келеді, соның салдарынан провинция "Филиппиннің тайфун астанасы" деп аталып, "Құйындардың жері" деген таңбасымен белгіленген. Катандуан өз жағажайларымен, ежелгі үңгірлерімен, сәнді тас шіркеулерімен және алып шіркеулерімен танымал. Тайфундарға қарамастан, оның көптеген шығанақтары мен ковлары, әсіресе Калапалан, Гигмото, Собок және Кабугао қауіпсіз тұрақ беруге мүмкіндік береді. Оның Тынық мұхитының жағалауы, әсіресе Барас жерінде серфингшілерді қызықтырады. Облыста ұсақ құм мен коралдық құрылымдары бар жағажайлар және Луянг үңгірі сияқты бірнеше үңгірлер бар. PAGASA ауа райы радар станциясы айналасына панорамалық көрініс ұсынады, ал Катандуан музейі құнды жәдігерлер жинағына ие. Катандуанға сапар жасау үшін жылдың ең қолайлы уақыты – наурыз және тамыз айлары, осы кезде ауа райы құрғақ болады. Қазаннан қаңтардың басына дейін ауа ең суық және жаңбырлы, ал наурыздан мамырға дейін ең ыстық болады. Катандуандағы туризм индустриясы шетелдік және отандық саяхатшылардан жағымды жауап алып келеді, провинциялық туризм кеңсесінің мәліметінше, 2014 жылы туристер саны өткен жылмен салыстырғанда 15,89%-ға өскен. Саяхатшылардың салыстырмалы деректеріне сүйенсек, өткен жылы аралға 151 550 шетелдік және отандық турист келді, бұл 2013 жылы келген 130 766 туристен 21 000-ға артық.

Катандуган фестивалі

Катандуган фестивалі – арал провинциясының жыл сайынғы тойы. Бұл провинцияның құрылтайшыларына арналған мереке және Альбайдан тәуелсіздігінің құрметіне еске алу. Фестивальдің басты шаралары: көше билері – Пантомина биі, сұлулық конкурсы, ауыл шаруашылығы тауарлары жәрмеңкесі, спорт фестивалі, экскурсиялық турлар, серфинг турнирі және өнер/фото көрмелері. Фестиваль әр жылдың 24-26 қазанында өтеді.

Абака мейрамы

Абака фестивалі – провинцияның жыл сайынғы мәдени мерекесі, ол абаканың жергілікті экономикадағы маңыздылығын мойындауға және оның негізгі күнкөріс көзі ретіндегі жан-жақтылығын көрсетуге арналған. Фестивальдің басты шаралары – Пададьяу Гинмаланган немесе Пададьяу кан Абака, Пинукпок сән көрсетілімі, Ураг Катандуган спорттық жарыстары, Кантанг Катандуган немесе Музика кан Исла, Фестивальдік би сайысы, Бинибини және Джинонг Бикол, Хагян са Кабитунан және Жұмыс жәрмеңкесі. Ол жыл сайын мамыр айының төртінші аптасында өтеді.

Халықтық мерекелер

Жергілікті діни ғұрыптардың аясында тойланатын халықтық мерекелерде испан отарлауының ерекше іздері бар. Осы мерекелердің ішінде: Бурак/Бурак фестивалі – Вирак халқының өздерінің қасиетті қамқоршысы Нуэстра Сеньора де Иммакулада Консепсьонның құрметіне өткізетін тойы. Вирак қаласының аты жергілікті гүл атауынан – «Бурактан» шыққан деп есептеледі. Динахит фестивалі – Пандан муниципалитетіндегі маңызды фестиваль, әр сәуір айында тойланады. «Динахит» сөзі – австронезиялықтардың Панданға, провинцияның солтүстік шегіндегі муниципалитетке жету үшін мұхит арқылы жүзу үшін қолданған дәстүрлі қайық. Фестиваль барысында көше билері, сұлулық конкурсы, сауда жәрмеңкесі, сондай-ақ қарабуқа және қайық жарысы сынды түрлі жарыстар ұйымдастырылады. Манок-Манок фестивалі – Багаманок халқының мерекесі, жыл сайын 12-13 маусымда қалалық той ретінде өткізіледі. Бұл фестиваль Багаманок халқының мінез-құлқының, мәдениетінің және өмір салтының ерекшеліктерін көрсетеді, олар «манок» (тауық) есімді құстың ерекшеліктеріне байланысты. Фестивальде тауықтың ерекше қозғалыстарын бейнелейтін көше билері көрсетіледі. Сугбо фестивалі – Карамборанның Хитома ауылындағы жеті ауылдық округте сугбо немесе жолбарыс шөбі өсіріледі. Бұл шөптен сыпырғыштар жасалады. Фестиваль Хитома ауылының мерекесімен бірге мамыр айында өткізіледі. Провинциялық үкімет, Карамборан муниципалитеті және мемлекеттік органдардың қолдауымен бұл фестиваль жергілікті жолбарыс шөбі өнеркәсібін дамытуға және одан ерекше өнімдер жасауға бағытталған. Бадас фестивалі – жыл сайын 10 тамызда өткізіледі. Бұл фестиваль Барас халқының батырлық қасиеттерін көрсетеді. «Бадас» – жергілікті ратанның бір түрі, ол бұрынғы заманда мори шабуылшыларынан қорғану үшін сүңгі жасауға қолданылған. Сондықтан, бұл атау Барас халқының бейімделгіш рухын көрсетеді. Соғыс кезінде олар Катандуанес аймағында жапон басқыншыларына қарсы тұрған алғашқылардың бірі болды. Абакако фестивалі – жыл сайын 10 маусымда тойланатын мереке. Бұл мереке муниципалитеттің табиғи сұлулығы мен ауыл шаруашылығының мол өнімін көрсетеді. Абака өнеркәсібінің дамуына ықпал етті. Какао отбасының дастарқанына тәттілік сыйлады. Ал кокос – өмір ағашы, олардың күнделікті өмірінің бір бөлігіне айналды және копра өнеркәсібінің дамуына септігін тигізді. Умасильхаг фестивалі – Гигмото қаласының жыл сайын 14-15 мамыр күндері өткізілетін қуаныш пен алғыс айту мерекесі. Кинис фестивалі – «Жүгірткелердің астанасы». Панганибан қаласы 218,47 гектар балық шаруашылығы және кең мангр аймақтарына ие болғандықтан, Катандуанес аймағындағы крабтардың астанасы саналады. Бұл аймақтарда дәмді және қоректі саз крабы көптеп өседі, оның таңғылы дамы, текстурасы және тағамдық құндылығы жоғары бағаланады, тіпті Бикол аймағындағы ең дәмді краб деп танылған. Фестивальде крабтардың патшайымдарымен жүзу парады, краб костюмдеріндегі көше билері және теңіз өнімдерінен жасалған тағамдарды шексіз жеу мүмкіндігі ұсынылады, әсіресе бумен пісірілген немесе қуырылған крабтар. Бұл фестиваль жыл сайын 25 шілдеде өткізіледі. Буруньёган фестивалі – «Буруньёг» – ежелгі Биколано сөзі, біріккендікті білдіреді. Осы сөзді «Ныёг» немесе кокос сөзімен біріктіріп, біздің мерекеге ерекше атау берілді. «Буруньёган» Сан-Андрес қаласында кокостың пайдасын көрсетуге бағытталған. Химулуан фестивалі – егіс, егін жинау, астық бастыру, кептіру және т.б. жалпы дәстүрлі тәсілдердің қуаныштары мен қиындықтарын бейнелейді. Химулуан фестивалі Виганондықтардың қиындықтарға қалай қарсы тұратынын, белгісіздікке қалай төзе алатынын, ауа райының қолайсыз жағдайларына және амихан желдеріне қарамастан, қалай аман қалатынын көрсетеді. Кагаронг – Рождество мерекесінде жыл сайын көрсетілетін Рождество сахнасының жергілікті бейнесі. Пантомина – маңызды оқиғаларда танымал және көбінесе ауылдық жерлерде орындалатын дәстүрлі би. Бұл би әтештің әтешке ұсынып, оның махаббатына қол жеткізуге тырысуын пантомима арқылы көрсетеді. Кальбарио немесе Кальвари – әдетте, Қасиетті аптада сахналанады. Бұл фестиваль жыл сайын Сан-Андрес муниципалитетінде Қасиетті сәрсенбі және Ұлы жұма күндері Мәсіхтің крест жолын қайта жасайды. Пададьяо са Тинампо – провинцияның құрылған күніне арналған 24 қазанда өткізілетін көше биінің жергілікті мәдени көрсетілімі. Катандуанес аймағындағы балықшылар әрқашан Бенхам биігімен байланысты. Катандуган халқы оны «Калипунг аван» (жалғыздық оқшау жерде) деп атайды. Бенхам биігі – Катандуган мәдениетінің ажырамас бөлігі. Бұл теңіз биоәртүрлі аймағы Катандуган халқына бай теңіз ресурстарын сыйлайды. Шындығында, Катандуган халқы бұл жерді ежелден-ақ өздерінің халық әндерімен, әңгімелерімен және өлеңдерімен дәріптеп келеді.

The folk festivals celebrated as part of the local religious rituals are with unique traces of the Spanish colonization. Among these festivals include:

Burak/Burac Festival is a Viracnons’ celebration in honor of their patroness Nuestra Señora de Immaculada Concepcion. The capital town Virac is believed to have its name originated from “Burac”, a local term for a flower. Dinahit Festival is a prime festival in the municipality of Pandan celebrated every April. The word Dinahit is a native sailing vessel used by the Austronesians to travel across the ocean to reach Pandan, the northernmost municipality of the province. Festival activities include street dancing, beauty pageant, trade fair, and different contests such as carabao race and boat race. Manok Manok Festival held annually as a town fiesta every 12th 13 June, a celebration of the Bagamanocnon character, culture and way of life centered on the peculiarities of “manok” (chicken), the very word from where the name of the municipality was taken. Street dancing depicting the salient characteristics and movements of the chicken highlights the festival. Sugbo Festival is celebrated by the seven barangays of Hitoma in Caramoran that produces sugbo or tiger grass, a bamboo like perennial grass used to make brooms. Celebrated every month of May coinciding with the Hitoma barangay fiesta, it is being institutionalized with the support of the provincial government, LGU of Caramoran and national line agencies to promote the commercial development of the local lasa or tiger grass industry and to create signature products from tiger grass. Badas Festival happened every year 10 August. The festival captures the heroic character of the people of Baras. “Badas”, local term for wild rattan, was made into spears in olden times to ward of Moro raiders thus, emerging as an apt description of the indomitable spirit of the Barasnons. During the war they were the first in Catanduanes to resist the invading Japanese forces. Abacaco Festival is an annual celebration in the 10th of June. It is about the nature's beauty and agricultural abundance of the municipality. Abaca became a prime industry. The cacao gave sweetness to a family's dining table. The coconut, which is the tree life, became part of their everyday life gave strength to the copra industry. Umasilhag Festival Gigmoto's town festival of merrymaking and thanksgiving, happen every 14th 15th of the month of May. Kinis Festival the Crab's capital Festival. The town of Panganiban was considered as Catanduanes Crab Capital for its 218.47 hectares of fishpond and its vast mangrove areas producing abundant supply of delicious and palatable mud crab well liked for its taste, texture and nutritive value and even branded as the tastiest crab in Bicol. Highlighted with float parade with their princess of crab, exotic street dance in their crab costumes and eat all you can promo of their seafood menu especially steamed or cooked crab. It happen annually every 25 July. Burunyogan Festival “Burunyog” is an old Bikolano word for being united. Combining this to “Niyog” or coconut a unique name for our celebration was created. “Buruniyogan” gives importance to the benefits of coconut in the town of San Andres. Himuluan Festival depicting the joys and hardships of the common traditional way of planting, harvesting, threshing, drying, airing and the like, himuloan festival gives the clear picture of how Viganons face hardships and bear uncertainties, how they survived and go on, with life despite the weather disturbances aggravated by the visit of amihan and even floods. Kagharong is a native depiction of The Nativity scene held annually during Christmas season. Pantomina is a native dance, popular on occasions of importance and mostly practiced in rural areas. It is a dance interpretation (pantomime) of a rooster courting a hen. Kalbaryo or Calvary, commonly staged during Holy Week, is a reenactment of the passion of Christ's way of the cross annually celebrated in the Municipality of San Andres during Holy Wednesday and Good Friday. Padadyao sa Tinampo is native cultural presentation of street dancing held every October 24 to commemorate the province's founding anniversary. Fishermen from Catanduanes have always been linked to Benham Rise. Catandunganon people have been calling it Kalipung awan (loneliness in an isolated place). Benham Rise is an integral part of Catandunganon culture. Rich marine resources are given by this marine biodiverse zone to Catandunganons. In fact, Catandunganons have long been celebrating this place even in their ancient folksongs, stories and poetry.

Білім

Вирак, провинцияның астанасы, білім беру орталығы болып табылады, онда түрлі мамандықтарға қатысты бірнеше мектеп бар. Ең белгілілерінің қатарында Катандуанес мемлекеттік университеті (CatSU) және оның солтүстік Панганибан қаласындағы кампусы бар. Ол 1971 жылғы 19 маусымда Катандуанес конгрессмені Хосе М. Альберто ұсынған 6341-ші Республикалық заң арқылы құрылды, бұл Вирак ұлттық ауыл шаруашылығы және сауда мектебін Катандуанес мемлекеттік колледжіне айналдырды. Колледж 2012 жылғы қазан айында университет статусына көтерілді. Басқа да маңызды оқу орындарына Catanduanes колледждері (CC), Catanduanes технология институты (CITFI) және Catanduanes христиан политехникалық институты (CPIC) жатады.

Жоғары мектеп

Төмендегі кестеде Білім және ғылым министрлігі жариялаған мемлекеттік жоғары мектептердің тізімі берілген. Тізімге муниципалитеттер, мектеп идентификаторы, мектеп атаулары және білім беру бағдарламалары кіреді. Мектеп идентификаторы Мектеп атауы Құрылған жылы Орналасқан жері Аудан Білім беру бағдарламалары Мамандық 302072 Багаманок ауылдық дамыту жоғары мектебі 1972 Магсайсай көшесі, Багаманок Багаманок Оңтүстік Жоғары мектеп GAS & TVL Аспаздық, нан және кондитерлік өнімдер, тағам және сусын қызметі, тігіншілік, компьютер жабдықтарын жөндеу, анимация, электр монтаждау және техникалық қызмет көрсету 302076 Бугао ұлттық жоғары мектебі 1988 Магсайсай көшесі, Багаманок Багаманок Солтүстік Жоғары мектеп GAS & TVL Аквамәдениет 302070 Агбан ұлттық жоғары мектебі 1979 Агбан Барас Солтүстік Жоғары мектеп GAS & TVL 302073 Барас ауылдық дамыту жоғары мектебі 1972 Осмена көшесі, Барас Барас Оңтүстік Жоғары мектеп GAS & TVL Мал өнімдері, жасанды ұрықтандыру, мүйізді мал, компьютер жабдықтарын жөндеу, компьютер бағдарламалау, аспаздық, тағам және сусын қызметі, нан және кондитерлік өнімдер, электр монтаждау және техникалық қызмет көрсету 302074 Бато ауылдық дамыту жоғары мектебі 1974 Банаванг көшесі, Бато Бато Шығыс Жоғары мектеп STEM, GAS & TVL Нан және кондитерлік өнімдер, аспаздық, тағам және сусын қызметі, ағаш өңдеу, электр монтаждау және техникалық қызмет көрсету 500032 Кабугао біріктірілген мектебі 2001 Кабугао Бато Батыс Жоғары мектеп TVL Мал өнімдері, жасанды ұрықтандыру, мүйізді мал, нан және кондитерлік өнімдер, денсаулық сақтау массажы, тағам және сусын қызметі, үй шаруашылығы, компьютер жабдықтарын жөндеу, компьютер бағдарламалау, электр монтаждау және техникалық қызмет көрсету 302081 Караморан ауылдық дамыту жоғары мектебі 1972 Тойтой көшесі, Караморан Караморан Солтүстік Жоғары мектеп GAS & TVL Нан және кондитерлік өнімдер, аспаздық, тағам және сусын қызметі, тігіншілік, киім тігу, электр монтаждау және техникалық қызмет көрсету, техникалық сурет салу, компьютер жабдықтарын жөндеу 302082 Караморан балық шаруашылығы мектебі 1969 Аймақ 6, Инансаган Караморан Оңтүстік Жоғары мектеп GAs & TVL Аквамәдениет, электр монтаждау және техникалық қызмет көрсету, тағам (балық) өңдеу, бағбандалық, EPAS, SMAW, CSS, тігін 302102 Супанг Датаг ұлттық жоғары мектебі 1967 Супанг Датаг Караморан Оңтүстік Жоғары мектеп GAs & TVL Нан және кондитерлік өнімдер, тағам және сусын қызметі, үй шаруашылығы, денсаулық сақтау массажы, ағаш өңдеу, сантехника, қорғанышты металл доғамен дәнекерлеу 302106 Тубли ұлттық жоғары мектебі 1962 Сабанган, Тубли Караморан Солтүстік Жоғары мектеп GAS & TVL Компьютер жабдықтарын жөндеу, анимация, аспаздық, нан және кондитерлік өнімдер, тағам және сусын қызметі, электр монтаждау және техникалық қызмет көрсету 302088 Гигмото ауылдық дамыту жоғары мектебі 1972 Гигмото Гигмото Жоғары мектеп GAs & TVL Нан және кондитерлік өнімдер, аспаздық, тағам және сусын қызметі, ағаш өңдеу, компьютер жабдықтарын жөндеу, техникалық сурет салу 500033 Сикмил біріктірілген мектебі 1938 Сикмил Гигмото Жоғары мектеп GAS 302094 Пандан өнер және сауда мектебі 1962 Пандан Пандан Батыс Жоғары мектеп GAS & TVL Анимация, техникалық сурет салу, сұлулық/тырнақ күтімі, шаштараздық, нан және кондитерлік өнімдер, ағаш өңдеу, электр монтаждау және техникалық қызмет көрсету, қорғанышты металл доғамен дәнекерлеу 302094 Табугок ұлттық жоғары мектебі 1967 Панлилибон, Табугок Пандан Шығыс Жоғары мектеп GAS & TVL Нан және кондитерлік өнімдер, тағам және сусын қызметі, бармен, ағаш өңдеу, бағбандалық 309802 Кобо біріктірілген мектебі 2009 Сан-Хуан, Кобо Пандан Батыс Жоғары мектеп TVL Ауылшаруашылық дақылдары өндірісі, органикалық егіншілік, тігіншілік, киім тігу, электр монтаждау және техникалық қызмет көрсету 302095 Панганибан ұлттық жоғары мектебі 1967 Сан Николас Панганибан Жоғары мектеп GAS 309801 Панганибан ЖМС CSU кампусы 2001 Санта-Ана Панганибан Жоғары мектеп GAS & TVL Ауылшаруашылық дақылдары өндірісі, органикалық егіншілік, анимация, техникалық сурет салу 302078 Кабкаб ұлттық жоғары мектебі 1989 Кабкаб Сан-Андрес Батыс Жоғары мектеп GAs & TVL Нан және кондитерлік өнімдер, аспаздық, тағам және сусын қызметі 302091 Манамбраг ұлттық жоғары мектебі 1977 Санта-Лурдес, Манамбраг Сан-Андрес Батыс Жоғары мектеп GAS & TVL Ағаш өңдеу, бағбандалық 302092 Майнгваэй ұлттық жоғары мектебі 1976 Майнгваэй Сан-Андрес Батыс Жоғары мектеп GAS & TVL Нан және кондитерлік өнімдер, тігіншілік, сұлулық/тырнақ күтімі, компьютер жабдықтарын жөндеу, кеңжолақты орнату, сымсыз жүйелер, бағбандалық 302096 Сан-Андрес кәсіптік мектебі 1970 Сан-Андрес Сан-Андрес Шығыс Жоғары мектеп STEM, ABM, GAS, HUMSS & TVL Компьютер жабдықтарын жөндеу, техникалық сурет салу, шаштараздық, үй шаруашылығы, нан және кондитерлік өнімдер, қорғанышты металл доғамен дәнекерлеу, киім тігу, тігіншілік 302098 Сан-Мигель ауылдық дамыту жоғары мектебі 1972 Аудан 1 Сан-Мигель Оңтүстік Жоғары мектеп STEM, GAS & TVL Мал өнімдері, жасанды ұрықтандыру, мүйізді мал, компьютер жабдықтарын жөндеу, техникалық сурет салу 302097 Сан-Хосе (Око) ұлттық жоғары мектебі 1967 Сан-Хосе (Око) Вига Батыс Жоғары мектеп GAS & TVL Аспаздық, нан және кондитерлік өнімдер, тағам және сусын қызметі 302104 Тамбогнон ұлттық жоғары мектебі 1988 Тамбогнон Вига Шығыс Жоғары мектеп GAS & TVL Нан және кондитерлік өнімдер, аспаздық, үй шаруашылығы, ағаш өңдеу 302107 Вига ауылдық дамыту жоғары мектебі 1972 Сан-Винсенте Поб. Вига Батыс Жоғары мектеп STEM, ABM & TVL Электр монтаждау және техникалық қызмет көрсету, шаштараздық, нан және кондитерлік өнімдер, сұлулық/тырнақ күтімі

The table below contains the list of public senior high schools published by the Department of Education or DepEd. Included on the list are the municipalities, school ID, school names, and program offerings. School ID Name of School Year Est. Location District Education Programs Specialization 302072 Bagamanoc Rural Development High School 1972 Magsaysay St. Bagamanoc Bagamanoc South Senior High GAS & TVL Cookery, Bread and Pastry Production, Food and Beverage Services, Dressmaking, Computer Hardware Servicing, Animation, Electrical Installation and Maintenance 302076 Bugao National High School 1988 Magsaysay St. Bagamanoc Bagamanoc North Senior High GAS & TVL Aquaculture 302070 Agban National High School 1979 Agban Baras North Senior High GAS & TVL 302073 Baras Rural Development High School 1972 Osmena St., Baras Baras South Senior High GAS & TVL Animal Production, Artificial Insemination Ruminants, Computer Hardware Servicing, Computer Hardware Servicing, Computer Programming, Cookery, Food and Beverage Services, Bread and Pastry Production, Electrical Installation and Maintenance 302074 Bato Rural Development High School 1974 Banawang St. Bato Bato East Senior High STEM, GAS & TVL Bread and Pastry Production, Cookery, Food and Beverage Services, Carpentry, Electrical Installation and Maintenance 500032 Cabugao Integrated School 2001 Cabugao Bato West Senior High TVL Animal Production, Artificial Insemination Ruminants, Bread and Pastry Production, Wellness Massage, Food and Beverage Services, Housekeeping, Computer Hardware Servicing, Computer Programming, Electrical Installation and Maintenance 302081 Caramoran Rural Development High School 1972 Toytoy St., Caramoran Caramoran North Senior High GAS & TVL Bread and Pastry Production, Cookery, Food and Beverage Services, Dressmaking, Tailoring, Electrical Installation and Maintenance, Technical Drafting, Computer Hardware Servicing 302082 Caramoran School of Fisheries 1969 Zone6 Inansagan Caramoran South Senior High GAs & TVL Aquaculture, Electrical Installation and Maintenance, Food (Fish) Processing, Horticulture, EPAS, SMAW, CSS, Dress Making 302102 Supang Datag National High School 1967 Supang Datag Caramoran South Senior High GAs & TVL Bread and Pastry Production, Food and Beverage Services, Housekeeping, Wellness Massage, Carpentry, Plumbing, Shielded Metal Arc Welding 302106 Tubli National High School 1962 Sabangan, Tubli Caramoran North Senior High GAS & TVL Computer Hardware Servicing, Animation, Cookery, Bread and Pastry Production, Food and Beverage Services, Electrical Installation and Maintenance 302088 Gigmoto Rural Development High School 1972 Gigmoto Gigmoto Senior High GAs & TVL Bread and Pastry Production, Cookery, Food and Beverage Services, Carpentry, Computer Hardware Servicing, Technical Drafting 500033 Sicmil Integrated School 1938 Sicmil Gigmoto Senior High GAS 302094 Pandan School of Arts and Trade 1962 Pandan Pandan West Senior High GAS & TVL Animation, Technical Drafting, Beauty/ Nail Care, Hairdressing, Bread and Pastry Production, Carpentry, Electrical Installation and Maintenance, Shielded Metal Arc Welding 302094 Tabugoc National High School 1967 Panlilibon, Tabugoc Pandan East Senior High GAS & TVL Bread and Pastry Production, Food and Beverage Services, Bartending, Carpentry, Horticulture 309802 Cobo Integrated School 2009 San Juan, Cobo Pandan West Senior High TVL Agricultural Crops Production, Organic Agriculture, Dressmaking, Tailoring, Electrical Installation and Maintenance 302095 Panganiban National High School 1967 San Nicolas Panganiban Senior High GAS 309801 Panganiban NHS CSU Campus 2001 Santa Ana Panganiban Senior High GAS & TVL Agricultural Crops Production, Organic Agriculture, Animation, Technical Drafting 302078 Cabcab National High School 1989 Cabcab San Andres West Senior High GAs & TVL Bread and Pastry Production, Cookery, Food and Beverage Services 302091 Manambrag National High School 1977 Santa Lourdes, Manambrag San Andres West Senior High GAS & TVL Carpentry, Horticulture 302092 Mayngaway National High School 1976 Mayngaway San Andres West Senior High GAS & TVL Bread and Pastry Production, Dressmaking, Beauty/ Nail Care, Computer Hardware Servicing, Broadband Installation Fixed Wireless Systems, Horticulture 302096 San Andres Vocational School 1970 San Andress San Andres East Senior High STEM, ABM, GAS, HUMSS & TVL Computer Hardware Servicing, Technical Drafting, Hairdressing, Housekeeping, Bread and Pastry Production, Shielded Metal Arc Welding, Tailoring, Dressmaking 302098 San Miguel Rural Development High School 1972 District 1 San Miguel South Senior High STEM, GAS & TVL Animal Production, Artificial Insemination Ruminants, Computer Hardware Servicing, Technical Drafting 302097 San Jose (Oco) National High School 1967 San Jose (Oco) Viga West Senior High GAS & TVL Cookery, Bread and Pastry Production, Food and Beverage Services 302104 Tambognon National High School 1988 Tambongon Viga East Senior High GAS & TVL Bread and Pastry Production, Cookery, Housekeeping, Carpentry 302107 Viga Rural Development High School 1972 San Vicente Pob. Viga West Senior High STEM, ABM & TVL Electrical Installation and Maintenance, Hairdressing, Bread and Pastry Production, Beauty/ Nail Care

Полиция қызметі

Облыстағы Филиппин ұлттық полициясы жергілікті полиция күшінен және өрт сөндіру бригадасының қызметтерінен құралған. 2006 жылы облыстағы қылмыс көрсеткіші 6,39 болды. Осы кезеңде қылмыстардың саны 191 құрады.

БАҚ/ойын-сауық

Көптеген қалаларда жергілікті кабельдік компаниялар жұмыс істейді. Телевизия ретрансляторлары Манила телеарналарын қабылдауға мүмкіндік береді. Шаңырақта спутниктік антенналарды шалғайдағы үйлердің көп жерінде кездестіруге болады.

Электрмен жабдықтау

Электр энергиясы дизельдік генераторлар мен су электр станцияларының қосымшасынан электр станцияларымен қамтамасыз етіледі. Электр энергиясы барлық он бір (11) муниципалитетке тәулік бойы жеткізіледі. Катандуанес 220 вольттық көп жерге негізделген электр жүйесіне ие, ал электр тарату жүйесі FICELCO (First Catanduanes Electric Cooperative) басқарады. Бұл аралда электр энергиясын таратумен NAPOCOR және SUNWEST компаниялары айналысады.

Ауа

Вирак әуежайы Катандуанес аймағын қызмет көрсететін және Манилаға жоспарлы рейстерді жүзеге асыратын басты әуежай болып табылады.

Теңіз

Табако теңіз портынан M/V Regina Calixta V немесе VI Сан-Андрес портына қатынайды. MV Eugene Elson және жылдам кеме MV Silangan бір жарым сағаттың ішінде Вирак портына жетеді.

Жер

Маниладан Табакоға (Альбай) дейін 12 сағаттық автобус сапары жасау қажет. Табако портындағы бірнеше паром қызметтері Сан-Андреске қатынайды, бұл шамамен 2,5 сағатқа созылады, ал Вирак теңіз портына – 3,5 сағатқа, немесе жылдам кемелермен кем дегенде 1,5 сағатқа жетеді. Көптеген автобус компаниялары Маниладан Альбай облысындағы Табакоға дейін кондиционерлі және қарапайым автобустар мен автобустарды іске қосады. Кейбір автобустар паромға түсіріліп, Вирак қаласындағы соңғы аялдамасына дейін барады. Арал ішінде саяхаттау үшін жипнейлер, микроавтобустар және қалааралық автобустар пайдаланылады, ал қала ішінде трициклдер мен педикабтар қолжетімді. Жеке көліктерді де жалдауға болады, олар сізді аралдың кез келген нүктесіне жеткізе алады.