Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдің Астрахань облысының әкімшілік орталығы.
Administrative centre of Astrakhan Oblast, Russia
Этимология
Атауы Хаштарханның бұрмалануы, өзінің бұрмалануы Хаджи Тархан – ортағасырлық жазбаларда кеңінен кездесетін атау. Тархан, мүмкін түркі-моңғолдық титул, "үлкен хан" немесе "патша" деген мағынаны білдірсе, хаджи немесе хаджжи – Меккеге қажылық жасаған адамға берілетін атақ. Екеуі де "Меккеге барып қайтқан патша" дегенді білдіреді. Қала, жас қарақұл қойларының терілеріне, әсіресе олардан жасалатын дәстүрлі бас киімдерге атын берген. Жергілікті жұрт арасында қала Астра деп аталады. Тағы бір кең таралған лақап аты – Каспий астанасы.
The name is a corruption of Hashtarkhan, itself a corruption of Haji Tarkhan —a name amply evidenced in the medieval writings. Tarkhan is possibly a Turco Mongolian title standing for "great khan", or "king", while haji or hajji is a title given to one who has made the Islamic requisite of pilgrimage to Mecca. Together, they denoted "the king who has visited Mecca". The city has given its name to the particular pelts from young karakul sheep, and in particular to the hats traditionally made from the pelts. Colloquially, the city is known by the short form Astra. Another popular nickname is The Caspian Capital.
Ортағасырлық тарих
Астрахань Волга өзенінің дельтасында орналасқан, онда бекіреш және экзотикалық өсімдіктер көп. Бұрын осы құнарлы аймақта Хазария мен Алтын Орданың астаналары болған. Астраханды саяхатшылар 13 ғасырдың басында Хацитархан деп атаған. 1395 жылы Алтын Ордамен соғысқан кезде Тамерлан оны толығымен өртеп жіберді. 1459-1556 жылдары Хацитархан Астрахан татарларының Астрахан хандығының астанасы болды. Археологтар бұл ортағасырлық елді мекеннің қираған қалдықтарын қазіргі қаладан 12 шақырым жоғарыда тапты. 1324 жылы танымал бербер мұсылман саяхатшысы Ибн Баттута өзінің туған қаласы Танжерден (қазіргі Марокко) Меккеге қажылық сапарына шықты. 7500 мильді (12070 км) құрайтын, шамамен 29 жылға созылған саяхаты барысында Баттута көптеген жаңа мәдениеттермен танысты. Ол саяхатында өткен нақты бір ел – Шыңғыс ханның ұрпақтары басқарған Алтын Орда, ол Ресейдің оңтүстігіндегі Волга өзенінде орналасқан; Баттута оны Атал өзені деп атады. Ол Атал өзенін "дүниедегі ең ұлы өзендердің бірі" деп сипаттайды. Қыс мезгілінде хан Астраханда тұрады. Судың мұзық болуына байланысты, Өзбек хан Астрахан халқына тоңған өзенге көптеген шөп будаларын төсеуді бұйырды. Ол мұның арқасында адамдар мұз үстінде қауіпсіз жүре алады деп ойлады. Баттута мен хан Константинопольге сапарлау туралы сөйлескенде, хан оған рұқсат берді, сосын Баттутаға 1500 динар, көптеген жылқылар және құрмет киімі сыйлады. 1556 жылы хандықты Иван Грозный басып алды, ал 1558 жылы Волгаға қарап тұрған тік төбеде жаңа бекініс, яки кремль салдырды. Осы жыл қазіргі қаланың негізі қаланған жыл ретінде саналады. 1569 жылы орыс-түрік соғысы кезінде Астраханды османдықтар қоршап алды, бірақ тәртіпсіздікке ұшырап, шегінуге мәжбүр болды. Бір жыл өткен соң Осман сұлтаны Астраханға деген талаптарынан бас тартып, Волга өзенін ресейлік кемелер үшін толығымен ашты. Осман империясы әскери тұрғыдан жеңілгенімен, Орталық Азиядан келген мұсылман қажылары мен саудагерлеріне қауіпсіз өтуді талап етті, сондай-ақ Терек өзеніндегі орыс бекінісін бұзуды талап етті. 17 ғасырда қала Ресейдің Шығысқа қарайтын қақпасы ретінде дамыды. Армения, Сафави Персиясы, Моғол Үндісі және Хива хандығынан келген көптеген саудагерлер қалаға қоныстанды, осылайша қалаға халықаралық сипат берді.
Astrakhan is in the Volga Delta, which is rich in sturgeon and exotic plants. The fertile area formerly contained the capitals of Khazaria and the Golden Horde. Astrakhan was first mentioned by travelers in the early 13th century as Xacitarxan. Tamerlane burnt it to the ground in 1395 during his war with the Golden Horde. From 1459 to 1556, Xacitarxan was the capital of Astrakhan Khanate by the Astrakhan Tatars. The ruins of this medieval settlement were found by archaeologists 12 km upstream from the modern day city. Starting in A. D. 1324, Ibn Battuta, the famous Berber Muslim traveler, began his pilgrimage from his native city of Tangier, present day Morocco to Mecca. Along the 7500 mile (12070 km) trek, which took nearly 29 years, Battuta came in contact with many new cultures, which he writes about in his diaries. One specific country that he passed through on his journey was the Golden Horde ruled by the descendants of Genghis Khan, located on the Volga River in southern Russia; which Battuta refers to as the river Athal. He then claims the Athal is, "one of the greatest rivers in the world". In the winter, the Khan stays in Astrakhan. Due to the cold water, Özbeg Khan ordered the people of Astrakhan to lay many bundles of hay down on the frozen river. He does this to allow the people to travel over the ice. When Battuta and the Khan spoke about Battuta visiting Constantinople, which the Khan granted him permission to do, the Khan then gifted Battuta with fifteen hundred dinars, many horses, and a dress of honor. In 1556, the khanate was conquered by Ivan the Terrible, who had a new fortress, or kremlin, built on a steep hill overlooking the Volga in 1558. This year is traditionally considered to be the foundation of the modern city. In 1569, during the Russo Turkish War, Astrakhan was besieged by the Ottomans, who had to retreat in disarray. A year later, the Ottoman sultan renounced his claims to Astrakhan, thus opening the entire Volga River to Russian traffic. The Ottoman Empire, though militarily defeated, insisted on safe passage for Muslim pilgrims and traders from Central Asia as well as the destruction of the Russian fort on the Terek River. In the 17th century, the city was developed as a Russian gate to the Orient. Many merchants from Armenia, Safavid Persia, Mughal India, and Khivan Khanate settled in the town, giving it a cosmopolitan character.
Қазіргі тарих
1670-1671 жылдары он жеті ай бойы Астраханды Стенка Разин және оның қазақтары басып ұстады. Келесі ғасырдың басында Ұлы Петр мұнда кеме жасау шебін салып, Астраханды Парсыға қарсы әскери қимылдарының базасына айналдырды. Қала 1707 жылдан бастап Булавин көтерілісі кезінде Кондратий Булавинның қазақтарымен ұсталды, бірақ келесі жылы олар жеңіліске ұшырады. Осыған дейін бірнеше жыл бұрын Калмык ханы кремльді шабуылға алған болатын. 1717 жылы Астрахан губернаторлығының орталығы болды, ал алғашқы губернаторлары Артемий Петрович Волынский мен Василий Никитич Татищев болды. Алты жылдан кейін Астрахан Ресейдің Орталық Азияға жасаған алғашқы жорығының базасы ретінде қызмет етті. 1702, 1718 және 1767 жылдары қала өрттен қатты зардап шекті; 1719 жылы Сафавид парсылары қаланы тонады; ал 1830 жылы холера тұрғындардың көп бөлігін мерт етті. 1941 жылы Кеңес Одағына жасалған неміс шабуылы – «Барбаросса» операциясы кезінде Астраханнан Архангельскке дейінгі АА желісі неміс әскери операциялары мен оккупациясының шығыс шегі болуы тиіс еді. Алайда, Германия екі қаланы да, Мәскеуді де басып алған жоқ, сондықтан бұл жоспар іске аспады. 1942 жылдың күзінде Астраханның батысындағы аймақ «Көк шегініс» (Case Blue) шабуылы кезінде, Сталинград шайқасына әкелген неміс Вермахтының Кеңес Одағына басып кірген ең шығыс нүктелерінің біріне айналды. Германияның А армиялық тобының жеңіл брондалған күштері Астраханға 35 км-ге дейін барлау миссияларын жүргізіп, кейін шегінді. Осы кезеңде Люфтваффеге қарасты KG 4 және KG 100 бомбалаушылық қанаттарының бөлімдері Астраханға шабуыл жасап, бірнеше әуе шабуылдарын жүргізіп, қаланың мұнай терминалдары мен портын бомбалады. 1943 жылы Астрахан РСФСР құрамындағы Кеңес облысының орталығы болды. Облыс 1991 жылы Кеңес Одағының тарауынан кейін тәуелсіз Ресей Федерациясының құрамындағы ұлттық провинция ретінде сақталды. Қазіргі таңда Астрахан – Ресейдің Волга аймағындағы ірі өнеркәсіптік орталық, халқы 500 000-нан астам. Шамамен 400 жыл бұрын басталып, бүгінге дейін жалғасып келе жатқан Астрахан Ресейдің балық өңдеу орталығы болып табылады. Балық нарығы қала экономикасының маңызды бөлігін құрайды. Каспий теңізінің ортақ шекарасының арқасында Астрахан Ресей мен Әзербайжан арасындағы қарым-қатынастарда маңызды рөл атқарады. Әзербайжан үкіметі қаланың әл-ауқатын арттыруға көп инвестиция жасағандықтан, Астрахан екі ел арасындағы достықтың символы болып қалыптасты. 2010 жылы Әзербайжанның қаржылай көмегімен «Достық көпірі» аталған көпір салынды. Сонымен қатар, Әзербайжан үкіметі ұлттық көшбасшы Гейдар Әлиевтің есімімен аталатын №11 мектепті және «Арман» балалар ойын-сауық орталығын демеушілік етті. Бұдан басқа, Астрахан қаласының орталығында екі ел арасындағы достыққа арналған саябақ салынды. Соңғы 5 жылда Әзербайжанның жоғары деңгейдегі делегациялары бірнеше рет Астраханға келді. 2012 жылғы қала әкімі сайлауында заңбұзушылықтар болды деп айтылып, «Біріккен Ресей» партиясының үміткері жеңіске ие болғаннан кейін, 2011-2012 жылғы Ресейдегі наразылықтарды ұйымдастырушылар жеңілген үміткер Олег В.Шейнді аштыққа шақырды. Реформа қозғалысын қолдаған белгілі тұлғалардың қолдауымен 14 сәуірде өткен митингке 5000-ға жуық адам жиналды.
For seventeen months in 1670–1671, Astrakhan was held by Stenka Razin and his Cossacks. Early in the following century, Peter the Great constructed a shipyard here and made Astrakhan the base for his hostilities against Persia, and later in the same century Catherine the Great accorded the city important industrial privileges. The city was held from 1707 by the Cossacks under Kondraty Bulavin during the Bulavin Rebellion until they were defeated the next year. A Kalmuck khan laid an abortive siege to the kremlin several years before that. In 1717, it became the seat of Astrakhan Governorate, whose first governors included Artemy Petrovich Volynsky and Vasily Nikitich Tatishchev. Six years later, Astrakhan served as a base for the first Russian venture into Central Asia. In 1702, 1718 and 1767, it suffered severely from fires; in 1719 it was plundered by the Safavid Persians; and in 1830, cholera killed much of the populace. During Operation Barbarossa, the German invasion of the Soviet Union in 1941, the A A line running from Astrakhan to Arkhangelsk was to be the eastern limit of German military operation and occupation. The plan was never carried out, as Germany captured neither the two cities nor Moscow. In the autumn of 1942, the region to the west of Astrakhan became one of the easternmost points in the Soviet Union reached by the invading German Wehrmacht, during Case Blue, the offensive which led to the Battle of Stalingrad. Light armored forces of German Army Group A made brief scouting missions as close as 35 km to Astrakhan before withdrawing. In the same period, elements of both the Luftwaffe's KG 4 and KG 100 bomber wings attacked Astrakhan, flying several air raids and bombing the city's oil terminals and harbor installations. In 1943, Astrakhan was made the seat of a Soviet oblast within the RSFSR. The oblast was retained as a national province of the independent Russian Federation in the 1991 administrative reshuffle after the dismemberment of the Soviet Union. In the present day, Astrakhan is a large industrial centre of the Volga country, Russia, with a population of over 500,000. Starting nearly 400 years ago and continuing to the present day, Astrakhan has been Russia's main center of fish processing. The market for fish is a large component of the economy in this city. Owing to shared Caspian borders, Astrakhan recently has been playing a significant role in the relations between Russia and Azerbaijan. As the latter's government has been heavily investing into the wellbeing of the city, Astrakhan has recently begun to symbolize the friendship between both countries. In 2010 a bridge was constructed with donations from Azerbaijan, which was named "Bridge of Friendship". Moreover, Azerbaijani government sponsored secondary school number 11, which carries the name of the national leader Heydar Aliyev, as well as a children's entertainment center named "Dream". Apart from that, a park has been built in the center of Astrakhan which is dedicated to friendship between the two countries. In the last 5 years Astrakhan has been visited by top Azerbaijani delegations on several occasions. After fraud was alleged in the mayoral election of 2012 and the United Russia candidate was declared the winner, organizers of the 2011–2012 Russian protests supported the defeated candidate, Oleg V. Shein of Just Russia, in a hunger strike. Protestors, buoyed by celebrities who support the reform movement, attracted 5,000 people to a rally on April 14.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Астрахань – облыстың әкімшілік орталығы. Әкімшілік-территориялық бөлініс шеңберінде ол Астрахань облысының облыстық маңызы бар қаласы ретінде, аудандармен бірдей мәртебедегі әкімшілік бірлік ретінде құрастырылған. Муниципалдық бөлініс ретінде Астрахань облысының облыстық маңызы бар қаласы Астрахань қалалық округі болып табылады. Астрахань қаласы төрт әкімшілік ауданға бөлінеді: Кировский, Ленинский, Советский және Трусковский.
Astrakhan is the administrative center of the oblast. Within the framework of administrative divisions, it is incorporated as the city of oblast significance of Astrakhan—an administrative unit with the status equal to that of the districts. As a municipal division, the city of oblast significance of Astrakhan is incorporated as Astrakhan Urban Okrug. The city of Astrakhan is further subdivided into four administrative districts: Kirovsky, Leninsky, Sovetsky and Truskovsky.
Дін
Астрахан – Ресей Православ шіркеуінің метрополияларының бірінің және (Астрахан мен Енотаевка секілді) епархияларының архиепископтық орталығы. Оның басқа бір ғана суфраган епархиясы – Ахтубинск. Католик қауымы да бар, олар Марияның көтерілуі шіркеуімен (Астрахан) қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар, Астрахан татарлары және басқа мұсылмандардан құралған ірі мұсылман халқы да бар. 1777 жылы ақ мешіт салынды, ал 1907–1909 жылдары Баку мешіті тұрғызылды.
Astrakhan is the archiepiscopal see of one of the metropolitanates and (as Astrakhan and Yenotayevka) eparchies of the Russian Orthodox Church, its only other suffragan being Akhtubinsk. There is also a Catholic community, served by the Church of the Assumption of Mary (Astrakhan). There is also a substantial Muslim population made up of Astrakhan Tatars and other Muslims. At 1777 the white Mosque was built, and the Baku Mosque was built in 1907–1909.
География
Қала Волганың екі жағасында, Волга дельтасының жоғарғы бөлігінде, Каспий теңізінен 100 шақырым қашықтықтағы Каспий маңы ойпатының он бір аралында жатыр. Теңіз деңгейінен 28 метр төменде орналасқандықтан, ол Ресейдегі ең төмен қала болып табылады.
The city lies on two banks of the Volga, in the upper part of the Volga Delta, on eleven islands of the Caspian Depression, 60 miles (100 km) from the Caspian Sea. At an elevation of 28 meters (92 ft) below sea level, it is the lowest city in Russia.
Климат
Астраханьда суық қыстар мен ыстық жаздармен бірге орташа континенталды "Аралия" жартылай құрғақ климат (Кёппен климаттық жіктелімі: BSk) бар. Астрахань – Еуропадағы ең құрғақ қалалардың бірі. Жауын-шашын аз, бірақ жыл бойы біркелкі таралады, алайда ыстық маусымда (жылдың ең ыстық алты айы) жауын-шашынның 58%-ы түседі, бұл "Аралия" типін анықтайды ("Түркімен" типінен өзгеше, онда суық айларда жауын-шашын көп болады). Астраханның теңіз деңгейінен төмен орналасуы климатқа әсер етеді. Бұл және мұхиттан алыс болуы салдарынан, жазда Еуропаның батысындағы және 46° солтүлік ендіктегі әлемнің басқа аймақтарындағы температураға қарағанда Астраханда температура әлдеқайда жоғары болады (тек АҚШ-тың Тынық мұхитының солтүстік-батысы ерекше жағдай). Жаңбырдың тең таралуы және жылдық температураның салыстырмалы түрде төмендігі қаланың құрғақ климат емес, осы климаттық категорияға жатуына себеп болады. Қыстар қалада суық болады, бірақ ресейлік стандарттар бойынша, Астрахандағы қыстар салыстырмалы түрде жұмсақ. Жазда температура жоғары болуы мүмкін. Орташа жылдық температура амплитудасы (ең ыстық және ең суық айлардың орташа айлық температурасының айырмасы) шілдеде және қаңтарда тең болады, сондықтан климат шын мәнінде континенталды (амплитудасы артық немесе тең болса континенталды климатты анықтайды, ал жартылай континенталды климаттарда амплитудалар мен арасында өзгереді). Көктем мен күз – негізінен жаз бен қыс арасындағы ауысу маусымдары.
Astrakhan features a temperate continental "Aralian" semi arid climate (Köppen climate classification: BSk) with cold winters and hot summers. Astrakhan is one of the driest cities in Europe. Rainfall is scarce but relatively evenly distributed throughout the course of the year with, however, more precipitation (58%) in the hot season (six hottest months of the year), which determines the "Aralian" type (as opposed to the "Turkmenon" type, with the wet season during the cold months). The below sea level elevation of Astrakhan influences the climate. Partially a result of this and also being far from the oceans means that summers are much hotter than found further west on similar latitude in Europe and worldwide for 46°N with the notable exception of the interior Pacific Northwest of the United States. It is this even distribution of rainfall and the relatively low annual temperature that causes the city to fall under this climate category as opposed to an arid climate. Winters tend to be cold in the city, though by Russian standards, Astrakhan features relatively balmy winters. Summers in the city can be hot, with high temperatures in excess of The mean annual temperature amplitude (difference between the mean monthly temperatures of the hottest and coldest months) is thus equal to ( in July and in January), so the climate is truly continental (amplitudes superior or equal to determines continental climates, while in semi continental climates amplitudes vary between and ). Spring and fall are basically transitional seasons between summer and winter.
Білім
Астраханда бес жоғары оқу орны бар. Ең танымалдары – Астрахан мемлекеттік техникалық университеті және Астрахан мемлекеттік университеті.
Astrakhan has five institutions of higher education. Most prominent among these are Astrakhan State Technical University and Astrakhan State University.
Көлік
Қалаға Нариман Нариманов атындағы Нариманово әуежайы қызмет көрсетеді. Оны «Астрахан әуежайы» АҚ басқарады. 2011 жылдың ақпан айында қайта жаңартылып, халықаралық сектор ашылғаннан кейін Нариманово әуежайы Ресейдегі ең заманауи өңірлік әуежайлардың біріне айналды. Астрахан мен Актау, Стамбул, Санкт-Петербург және Мәскеу қалалары арасында тікелей рейстер бар. Жақын жерде әскери әуе базасы (Астрахань (әуе базасы)) орналасқан. Астрахань теміржол арқылы солтүстікке (Волгоград және Мәскеу), шығысқа (Атырау және Қазақстан) және оңтүстікке (Махачкала және Баку) байланысты. Мәскеу, Волгоград, Санкт-Петербург, Баку, Киев, Брест және басқа да қалаларға тікелей пойыз қатынасы бар. Қалааралық және халықаралық автобустар да қолжетімді. Жергілікті қоғамдық көліктер негізінен автобустар мен маршруткалар арқылы қамтамасыз етіледі. 2007 жылға дейін трамвайлар, ал 2017 жылға дейін троллейбустар жұмыс істеді.
The city is served by Narimanovo Airport named after Soviet Azerbaijani politician Nariman Narimanov. It is managed by OAO Aeroport Astrakhan. After its reconstruction and the building of the international sector, opened in February 2011, Narimanovo Airport is one of the most modern regional airports in Russia. There are direct flights between Astrakhan and Aktau, Istanbul, St. Petersburg and Moscow. There is also a military airbase nearby (Astrakhan (air base)). Astrakhan is linked by rail to the north (Volgograd and Moscow), the east (Atyrau and Kazakhstan) and the south (Makhachkala and Baku). There are direct trains to Moscow, Volgograd, Saint Petersburg, Baku, Kyiv, Brest and other towns. Intercity and international buses are available as well. Public local transport is mainly provided by buses and minibuses called marshrutkas. Until 2007 there were also trams, and until 2017 trolleybuses.