Мазасыздық және психикалық аурулар: Қоғамдық проблемалар мен салдары
Substance-related disorder
Қоғамда кең таралған заттарға тәуелділік туралы мақала. 18-25 жастағылар, ерлер және қала тұрғындары тәуелділікке бейім. Психикалық аурулармен қатар жүреді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Есірткіге байланысты бұзылыстар, сондай-ақ заттарды қолдану бұзылыстары деп те аталады, үлкен әлеуметтік проблемаларға алып келуі мүмкін. Бұл бұзылыс 18-25 жас аралығындағы адамдарда ең көп кездеседі, ерлерде әйелдерге қарағанда, ал қала тұрғындарына қарағанда ауыл тұрғындарына қарағанда жиірек болады. Медициналық мекемелердегі пациенттердің шамамен 22% есірткіге байланысты бұзылыстармен ауырады, бұл кейіннен психикалық ауруларға әкелуі мүмкін. Заттарды қолдану бұзылыстары бар адамдардың 50% астамы "екілік диагноз" алады, яғни олар заттарды қолданумен қатар психиатриялық диагноз да қояды, ең көп таралғандары – үлкен депрессия, тұлғалық бұзылыстар, ұайқас бұзылыстары және дистимия. Заттарды қолдану, сондай-ақ есірткі қолдану, дегеніміз – пайдаланушының өзін немесе басқаларды зиянды жағдайға түсіретін мөлшерде немесе тәсілмен зат (дәрі) қолдануы. Қолданылатын дәрі-дәрмектер көбінесе медициналық әсерлерге қатысы жоқ, шешім қабылдау, сезім қабылдау, назар және денелік бақылауды өзгертетін заттың улану деңгейімен байланысты. Көбінесе негізгі қолданылатын заттар заңсыз есірткілер мен алкоголь деп есептелсе де, қазіргі кезде рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектер мен темекі де кең таралған проблемаға айналуда.
Substance related disorders, also known as substance use disorders, can lead to large societal problems. It is found to be greatest in individuals ages 18–25, with a higher likelihood occurring in men compared to women, and urban residents compared to rural residents. On average, general medical facilities hold 22% of patients with substance related disorders, possibly leading to psychiatric disorders later on. Over 50% of individuals with substance related disorders will often have a "dual diagnosis," where they are diagnosed with the substance use, as well as a psychiatric diagnosis, the most common being major depression, personality disorder, anxiety disorders, and dysthymia. Substance use, also known as drug use, is a patterned use of a substance (drug) in which the user consumes the substance in amounts or with methods which are harmful to themselves or others. The drugs used are often associated with levels of substance intoxication that alter judgment, perception, attention and physical control, not related with medical effects. It is often thought that the main used substances are illegal drugs and alcohol; however it is becoming more common that prescription drugs and tobacco are a prevalent problem.
Жіктеу және терминология
Есірткіге байланысты бұзылулар бастапқыда "эсірткі пайдалану бұзылулары" (SUD) және "эсірткі шақырылған бұзылулар" (SID) деп жіктемеленген. DSM IV екеуінің арасында нақты айырма жасағанмен, SID көбінесе SUD аясында дамиды.
Substance related disorders were originally subcategorized into "substance use disorders" (SUD) and "substance induced disorders" (SID). Though DSM IV makes a firm distinction between the two, SIDs often occur in the context of SUDs.
Есірткі әсерінен пайда болған аурулар
Заттардың әсерінен туындаған бұзылыстар – заттарды қолданумен тікелей байланысты медициналық жағдайларды қамтиды. Осы жағдайларға мас болу, абстиненттік синдром, заттардың әсерінен туындаған делирий, заттардың әсерінен туындаған психоз және заттардың әсерінен туындаған көңіл-күй бұзылыстары жатады.
Substance induced disorders include medical conditions that can be directly attributed to the use of a substance. These conditions include intoxication, withdrawal, substance induced delirium, substance induced psychosis, and substance induced mood disorders.
Есірткілік заттардың әсерінен пайда болған бұзылулар
Есірткілерді қолдану бұзылыстары есірткілерді пайдалану және оған тәуелділікті қамтиды. DSM-IV бойынша бұл жағдайлар жеке-жеке диагностикаланатын, бірақ DSM-V екеуін де "Есірткілерді қолдану бұзылысы" деп аталатын бір жағдайға біріктіру ұсынылып отыр.
Substance use disorders include substance use and substance dependence. In DSM IV, the conditions are formally diagnosed as one or the other, but it has been proposed that DSM V combine the two into a single condition called "Substance use disorder".
Жіктеудегі өзгерістер
Жақында жарияланған DSM-5 есірткіге құмарлықты және есірткіге тәуелділікті бір жалғасымдылық ретінде біріктірді; бұл жай ғана есірткі пайдалану бұзылысы деп аталады және диагноз қою үшін көбірек белгілердің болуын қажет етеді. Сондай-ақ, әр түрлі заттарды ортақ негізгі критерийлерге сүйене отырып, жеке бұзылыс ретінде қарастырады. Бұдан бөлек, тәуелділік пен нашақорлық арасындағы айырмашылықты екі бөлек бұзылыс ретінде ажыратады, оларды бірімен-бірін шатастырмау керек.
The more recently published DSM 5 combined substance abuse and substance dependence into a single continuum; this is simply known as substance use disorder and requires more presenting symptoms before a diagnosis is made. It also considers each different substance as its own separate disorder, based upon the same basic criteria. It also distinguishes the difference between dependence and addictions as two separate disorders, not to be confused.
Асқынулар
Массаң қолданудың көптеген мүмкін болатын салдары бар, мысалы, ауыр физиологиялық зақымдану, психологиялық өзгерістер және көбінесе қанағаттандырмайтын әлеуметтік өзгерістер. Физиологиялық зақымдану көбінесе ең айқын болып табылады, ол организмнің денесіне әсер ететін қалыптан тыс жағдай ретінде көрінеді: Мысалы, алкогольден туындаған бірнеше ауру белгілі (мысалы, алкогольдік гепатит, алкогольдік бауыр ауруы, алкогольдік кардиомиопатия). Массаң қолдану жиі ерте қартаюмен, сүексіздік мәселелерімен, мидың зақымдануымен және әлсіреген иммундық жүйеге байланысты жұқпалы аурулардың жоғары тәуекелімен байланысты. Ұзақ мерзімді қолдану депрессия, паранойя, алаңдаушылық сияқты жеке тұлғаның өзгеруімен байланысты, бұл психологиялық ауруларға қатысты болуы мүмкін. Көптеген жағдайларда, массаң қолдану шекаралық жеке тұлғалық бұзылысы сияқты жеке тұлғалық бұзылулармен бірге жүреді деген хабарлар бар. Сондай-ақ, бұл мидың ауыр зақымдануына әкелуі мүмкін, бұл мінез-құлқын бақылау қабілетінің жоғалуына алып келеді, бұл массаң қолданушылардың көптегенінің неліктен тәуелділікке ұшырағанын түсіндіруге болады. Қоғам массаң қолдануды көбінесе жағымсыз деп қарастырады, сондықтан мұндай іс-әрекеттерге қатысқандар әлеуметтік кемсітуге ұшырауы мүмкін. Көптеген есірткілерді қолдану, есірткінің өзі заңсыз болса да немесе оларды қолданушылар заттарын қаржыландыру үшін заңсыз әдістерді қолданса да, қылмыстық айыптауларға әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, есірткінің әсерімен адамдар қылмыстық немесе қоғамға қарсы әрекеттерге бару ықтималдығы жоғары.
There are many potential complications that can arise due to substance use such as severe physiological damage, psychological changes and social changes that are often not desirable. Physiological damage is often the most obvious, observed as an abnormal condition affecting the body of an organism: For instance, there are several known alcohol induced diseases (e. g. alcoholic hepatitis, alcoholic liver disease, alcoholic cardiomyopathy.) Substance use is also often associated with premature ageing, fertility complications, brain damage and a higher risk of infectious diseases due to a weakened immune system. Long term use has been linked to personality changes such as depression, paranoia, anxiety which can be related to psychological disorders. It is often reported that substance use coincides with personality disorders, such as borderline personality disorder. It has also now been linked to severe brain damage leading to an inability to control behaviours, which could explain why many people who use substances go on to develop addictions. Substance use is often regarded as negative in society and therefore those who engage in such behaviours can often be subject to social discrimination. The use of many drugs can lead to criminal convictions, whether the drug itself is illegal or people who use them use unlawful methods to fund their substances. It is also more likely that someone will partake in criminal or anti social behaviour when they are under the influence of a drug.