Будденбруктар: Төрт буын тарихы

Кіріспе

Будденбрукс – Томас Маннның 1901 жылғы романы. Роман төрт буын бойындағы бай солтүстік неміс саудагерлер отбасының құлдырауын суреттейді және 1835 жылдан 1877 жылға дейінгі кезеңдегі Ганзалық буржуазияның тұрмыс салты мен әдет-ғұрыптарын көрсетеді. Манн өзінің отбасы тарихынан, Любек қаласындағы Манн отбасынан және олардың ортасынан мол шабыт алды. Бұл Маннның 26 жасында жарық көрген тұңғыш романы. 1903 жылы екінші басылымы жарық көргеннен кейін «Будденбрукс» зор әдеби жетістікке ие болды. Оның ағылшын тіліне аудармасын Хелен Трейси Лоу Портер 1924 жылы жариялады. Бұл туынды Маннға 1929 жылы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын әкелді. Нобель сыйлығы көбінесе автордың барлық шығармаларын мойындаса да, Швед академиясы Маннға берген сыйлықтың басты себебі ретінде «оның ұлы романы – «Будденбрукс»» деп атады. 1993 жылы Джон Вудстың ағылшын тіліндегі жаңа аудармасы жарық көрді. 2023 жылы Дамион Сёрлс «Ханно Будденбруктың өмірінен бір күн» аудармасын шығарды. Ол бұл туындының «алғашқыда Маннның бірінші романы «Будденбрукс» кітабының 11-бөлімінің 2 және 3-тарауларынан тұрғанын, бірақ оны жеке туынды ретінде қарастырғанын» түсіндірді. Атауын өзі бергенін де қосты. Манн романды 1900 жылдың шілдесінде аяқтағанша, 1897 жылдың қазанында, жиырма екі жасында жаза бастады. Ол 1901 жылы жарық көрді. Оның мақсаты – бизнесмен мен суреткер әлемінің қақтығыстарын отбасылық сага түрінде бейнелеу болды. Бұл туынды Стендальдың 1830 жылғы «Қызыл және қара» романы сияқты 19 ғасырдың реалистік дәстүрін жалғастырды. «Будденбрукс» – Маннның ең танымал романы, әсіресе Германияда, ол 19 ғасырдың неміс буржуазиясының өмірін шынайы суреттегендігі үшін құрметке ие. «Будденбрукс» романынан бұрын Манн тек қысқа әңгімелер жазған, олар 1898 жылы «Кішкентай мырза Фридеманн» деген атпен жинақталған. Онда рухани құндылықтарын жоғалтқан, буржуазиялық қоғамда бақыт табуға тырысатын кейіпкерлер бейнеленген. Осы тақырыптар «Будденбрукс» романында да кездеседі, бірақ Маннның пісіп-жетілген туындыларына тән баяндау шеберлігімен, тонның нәзік ирониясымен және кейіпкерлердің терең сипаттамасымен толыққанды дамыған стильде жазылған. Романның декаденстік тақырыбына Шопенгауэрдің 1818 және 1844 жылдардағы «Еркік және бейнелеу ретінде әлем» атты еңбегінің жас Маннға тигізген әсерінен көрініс береді. «Будденбрукс» романындағы кезекті буын өкілдері қаржылық жағдайының және отбасылық идеалдарының біртіндеп құлдырауын бастан кешіреді. Құндылықтардың өзгеруі мен Германияның қарқынды индустриализациясының салдарынан ескі иерархиялар күйрегенде, олар бақыт табуда қиындыққа тап болады. Отбасылық фирманың мүддесіне жеке бақытын құрбан ететіндер де, олай жасай алмайтындар да кері жағдайға ұшырайды. «Будденбрукс» отбасының тұратын қаласы Маннның туған қаласы Любекпен көптеген көше аттары мен езге де егжей-тегжейлі мәліметтерді бөліседі. Роман қаланың атын атамаса да, оның Любек екені анық көрінеді. Жас автор (демек, танымал тұлғалар туралы) аңызға толы, жамандау роман жазғаны үшін айыпталды. Манн жазушының өзінің тәжірибесінен материалдарды пайдалану құқығын қорғады. Романды қамтитын жылдар Германияны қайта құрған маңызды саяси және әскери оқиғалармен ерекшеленді, мысалы 1848 жылғы төңкерістер, Австрия-Пруссия соғысы және Германия империясының құрылуы. Дегенмен, тарихи оқиғалар кейіпкерлердің өміріне тікелей әсер етпейді және көбінесе фондық рөлде қалады.

1901 novel by Thomas Mann
the novel

Buddenbrooks is a 1901 novel by Thomas Mann, chronicling the decline of a wealthy north German merchant family over the course of four generations, incidentally portraying the manner of life and mores of the Hanseatic bourgeoisie in the years from 1835 to 1877. Mann drew deeply from the history of his own family, the Mann family of Lübeck, and their milieu. It was Mann's first novel, published when he was twenty six years old. With the publication of the second edition in 1903, Buddenbrooks became a major literary success. Its English translation by Helen Tracy Lowe Porter was published in 1924. The work led to a Nobel Prize in Literature for Mann in 1929; although the Nobel award generally recognises an author's body of work, the Swedish Academy's citation for Mann identified "his great novel Buddenbrooks" as the principal reason for his prize. In 1993, a new English translation by John E. Woods was published. In 2023, Damion Searls published a translation of "A Day in the Life of Hanno Buddenbrook", which he explained "was originally part 11, chapters 2 and 3, of Mann's first novel, Buddenbrooks, but he considered it something of an independent work The title is provided by me". Mann began writing the novel in October 1897, when he was twenty two years old, and completed it three years later, in July 1900. It was published in 1901. His objective was to write a novel on the conflicts between the worlds of the businessman and the artist, presented as a family saga, continuing in the realist tradition of such 19th century works as Stendhal's Le Rouge et le Noir (1830; The Red and the Black). Buddenbrooks is his most enduringly popular novel, especially in Germany, where it has been cherished for its intimate portrait of 19th century German bourgeois life. Before Buddenbrooks Mann had written only short stories, which had been collected under the title Der kleine Herr Friedemann (1898, Little Herr Friedemann). They portrayed spiritually challenged figures who struggle to find happiness in (or at the margins of) bourgeois society. Similar themes appear in the Buddenbrooks, but in a fully developed style that already reflects the mastery of narrative, subtle irony of tone, and rich character descriptions of Mann's mature fiction. The exploration of decadence in the novel reflects the influence of Schopenhauer's The World as Will and Representation (1818, 1844) on the young Mann. The Buddenbrooks of successive generations experience a gradual decline of their finances and family ideals, finding happiness increasingly elusive as values change and old hierarchies are challenged by Germany's rapid industrialisation. The characters who subordinate their personal happiness to the welfare of the family firm encounter reverses, as do those who do not. The city where the Buddenbrooks live shares so many street names and other details with Mann's native town of Lübeck that the identification is unmistakable, although the novel makes no mention of the name. The young author was condemned for writing a scandalous, defamatory roman à clef about (supposedly) recognisable personages. Mann defended the right of a writer to use material from his own experience. The years covered in the novel were marked by major political and military developments that reshaped Germany, such as the Revolutions of 1848, the Austro Prussian War, and the establishment of the German Empire. Historic events nevertheless generally remain in the background, having no direct bearing on the lives of the characters.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1835 жылы астық саудасымен айналысатын бай және беделді Будденбруктар отбасы Любектегі жаңа үйлеріне достарын және туыстарын кешкі асқа шақырады. Отбасы патриарх Иоганн Будденбрук кіші және оның әйелі Антуанеттадан; олардың ұлы Иоганн III («Жан») және оның әйелі Елизавета, соңғысының мектеп жасындағы үш баласы – ұлдары Томас және Кристиан, қызы Антони («Тони»). Оларда бірнеше қызметшілер бар, ең бастысы – Ида Юнгман, оның міндеті балаларға күтім жасау. Кешке үлкен Иоганнның ұлы, кішісінің туған ағасы Готтольдтан хат келеді. Үлкен Иоганн Готтольдтың өмірлік таңдауларын мақұлдамайды және хатты назарға алмайды. Иоганн III мен Елизаветаның кейінірек тағы бір қызы Клара дүниеге келеді. Балалар өскен сайын, олардың мінездері көріне бастайды. Ынталы және еңбекқор Томас бір күні бизнесті мұраға алуға лайықты көрінеді. Керісінше, Кристиан көңіл көтеру мен демалысқа көбірек қызығушылық танытады. Тони өте мақтанды және өркендеп келе жатқан басқа бір отбасының ұлы Герман Хагенстремнің ұсынысын қабылдамайды. Герман оны жай ғана қабылдады, бірақ Тони оған өмір бойы реніш сақтайды. Үлкен Иоганн мен Антуанетта қайтыс болады, ал кіші Иоганн бизнесті басқарып, Готтольдқа мұраның әділ үлесін береді. Алайда, ағайын-інілер ешқашан жақын бола алмайды, ал Готтольдтың үш қызы Иоганнның отбасына реніш білдіруді жалғастырады және алдағы жылдары олардың бақытсыздықтарына қуанады. Томас Амстердамға оқуға кетеді, ал Тони – интернатқа. Мектепті бітіргеннен кейін Тони өзінің бұрынғы мұғалімі Тереза «Сесеми» Вайхбродтпен өмір бойы дос болып қалады. Гамбургтен келген Бендикс Грунлих деген ізетті кәсіпкер отбасымен танысады, бірақ Тони оны көріп ұнатпайды. Одан аулақ болу үшін ол Льюбектің солтүстік-шығысында орналасқан Балтық теңізінің жағалауындағы курорттық Травемундеге демалысқа кетеді. Сол жерде ол Мортен Шварцкопфпен танысады, ол медицина студенті, оған романтикалық қызығушылық танытады. Бірақ, соңында ол әкесінің қысымына көніп, 1846 жылы Грунлихке үйленеді. Ол қызы Эриканы дүниеге әкеледі. Кейіннен Грунлихтің өзінің есептерін жасыру үшін пісіргені және Тониге тек Иоганн оны құтқарып қалуына үміттеніп үйленгені белгілі болады. Иоганн бұдан бас тартады және Тони мен Эриканы үйіне алып кетеді. Грунлих банкротқа ұшырайды, ал Тони 1850 жылы одан ажырасады. Кристиан Чилидің Вальпараисо қаласына дейін саяхаттайды. Сол уақытта Томас үйге оралады, ал Иоганн оны жұмысқа орналастырады. 1848 жылы болған тәртіпсіздік кезінде Иоганн ашулы топты сөзбен тыныштандыра алады. Ол мен Елизавета қартайған шақтарында дінге көбірек бейім болады. 1855 жылы Иоганн қайтыс болады, ал Томас бизнесті басқарады. Кристиан үйге оралып, бауырына жұмыс істеуге келеді, бірақ оның саудаға қызығушылығы да, қабілеті де жоқ. Ол таңғажайып ауруларға шалдыққан, ақымақ, маскүнем, әйелге құмар және ертегі айтушы ретінде танымал болады. Томас ағасын жек көріп, оны өзінің беделін және бизнесін қорғау үшін жібереді. Кейін Томас Амстердамның бай саудагерінің қызы Герда Арнольдсенге үйленеді. Клара Ригадан келген пастор Сиверт Тибуртиусқа үйленеді, бірақ туберкулезден баласыз қайтыс болады. Тони екінші күйеуі Алоис Пермандермен, Мюнхеннен келген провинциялық, бірақ адал қымыз саудагерімен үйленеді. Алайда, ол оның қалыңдығын алғаннан кейін, ақшаны инвестициялайды және зейнеткерлікке шығады, күндерін жергілікті барында өткізе отырып, өзінің мүддесі мен дивидендтерімен өмір сүруге ниетті. Тони Мюнхенде бақытсыз, онда оның отбасы аты ешкімге әсер етпейді, онда оның сүйікті теңіз тағамдарын суытудан бұрын ешқандай бағамен алуға болмайды, тіпті диалекті де одан ерекшеленеді. Ол тағы бір сәбиін дүниеге әкеледі, бірақ ол туған күні өліп, оның жүрегі жараланады. Тони кейіннен Пермандерден кетеді, ол оны маскүнемдікпен қызметші қызды ұстап тұрғанын байқағаннан кейін. Ол Эрикамен Любекке оралады. Біршама таңғаларлық жайт, Пермандер оған өз мінез-құлқы үшін кешірім сұрап, ажырасуға қарсылық білдірмейтініне және қарынды қайтарып беретініне келіседі. 1860-шы жылдардың басында Томас әке болады және сенатор атанады. Ол сән-салтанатпен салынған сарай салады, бірақ көп ұзамай өкініп, жаңа үйді күтіп-ұстау оның уақыты мен ақшасын көп жұмсайтынын түсінеді. Ескі үй, енді онда тұратын адамдардың санына қарағанда үлкен болып, тозығы жетіп, бұзыла бастайды. Томас өзінің бизнесімен көптеген сәтсіздіктерге және шығындарға ұшырайды. Оның еңбегі бизнесті жалғастырып келеді, бірақ бұл оған зиян келтіреді. Томас 1868 жылы бизнестің 100 жылдығын тойлауға арналған кеш өткізеді, оның барысында оның тәуекелді бизнес мәмілелерінің бірі тағы бір шығынға әкелгені туралы хабарды естиді. Эрика, енді бойжеткен қыз, өрт сақтандыру компаниясында менеджер болып жұмыс істейтін Гуго Вайншенкке үйленеді және қыз, Елизаветаны дүниеге әкеледі. Вайншенк сақтандыру алаяқтығы үшін қамауға алынып, түрмеге жіберіледі. Томас ұлы Иоганн IV («Ханно») әлсіз, аурулы болып дүниеге келеді және өскен сайын солай болып қалады. Ол жабық, мұңды, оңай ренжітін және басқа балалармен қудаланады. Оның жалғыз досы, Кай Мёлльн – шалақы жас граф, Любекке жақын жердегі эксцентрикті әкесімен бірге тұратын орта ғасырлық аристократияның қалдығы. Иоганн мектепте жақсы оқымайды, бірақ оның анасынан мұра болған музыкаға бейімділігін ашады. Бұл оған үлкен ағасы Кристианмен жақындасуға көмектеседі, бірақ Томас ұлына көңілі толмайды. 1871 жылы үлкен Елизавета пневмониядан қайтыс болады. Тони, Эрика және кішкентай Елизавета қайғымен ескі үйлерінен көшіп шығады, ол кейін Герман Хагенстремге, енді табысты кәсіпкерге, көңіл көншілік бағамен сатылады. Кристиан Әлинеге үйленгісі келетінін білдіреді, ол күмәнді моральды және үш заңсыз баласы бар әйел, олардың бірі Кристианның баласы болуы мүмкін, болмауы мүмкін. Томас, олардың анасының мұрасын басқаратын адам, оған тыйым салады. Томас Иоганнды денсаулығын жақсарту үшін Травемундеге жібереді. Иоганн курорттың тыныштығы мен жалғыздығын жақсы көреді, бірақ күші жоқ күйінде үйге оралады. Вайншенк түрмеден босатылып, ұятқа толы және күйреген адам болып шығады. Ол әйелі мен қызын тастап, Германиядан ешқашан қайта оралмайды. Томас бизнесін сақтап қалудың қиындықтарынан көңілі толып, депрессияға түседі, көрінісіне көбірек мән береді және әйелінің оны алдап отырғанына күдік көреді. 1874 жылы ол Кристианмен және бірнеше ескі достарымен маусымнан тыс Травемундеге демалысқа кетеді, онда олар өмір, дін, бизнес және Германияның бірігуі туралы әңгімелеседі. 1875 жылы ол тіс дәрігеріне барғаннан кейін құлап, қайтыс болады. Оның ұлы мен жалғыз мұрагеріне деген толық үмітсіздігі мен сенімсіздігі өсиетінен көрінеді, онда ол бизнесін сатуды бұйырды. Барлық активтер, сарайды қоса алғанда, төмен бағаға сатылады, ал адал қызметші Ида жұмыстан босатылады. Кристиан әкесінің мұрасының өзіне тиесілі бөлігін алады және содан кейін Әлинеге үйленеді, бірақ оның аурулары мен ерекше мінез-құлқы оны психиатриялық ауруханаға жатқызуға себеп болады, Әлине Кристианның ақшасын ысырап етуге бостандық алады. Иоганн мектепке жинақылық танытпайды және емтиханды тек алдап өтеді. Оның денсаулығы мен дене бітімі әлі де нашар, және ол гомосексуалды болуы мүмкін деген қыңыр ойлар айтылады. Оның жақын туыстарынан басқа, тіпті пасторы да оны кемсітеді. 1877 жылы ол ішек қызбасымен ауырып, көп ұзамай қайтыс болады. Анасы Герда Амстердамға оралады, ал ащы Тони, қызы Эрика және немересі Елизавета бұрынғы Будденбрук отбасының жалғыз қалдықтары болып қалады, оларға тек қарт және денсаулығы нашар Тереза Вайхбродт ғана достық және моральдық қолдау көрсетеді. Жұмыссыздыққа бет тіреген олар, өмірден өткен туыстарымен қайта қосылатынына үміттеніп, соңғы үміттерін сақтайды.

In 1835, the wealthy and respected Buddenbrooks, a family of grain merchants, invite their friends and relatives to dinner in their new home in Lübeck. The family consists of patriarch Johann Buddenbrook Jr. and his wife Antoinette; their son Johann III ("Jean") and his wife Elizabeth, and the latter's three school age children, sons Thomas and Christian, and daughter Antonie ("Tony"). They have several servants, most notably Ida Jungmann, whose job is to care for the children. During the evening, a letter arrives from Gotthold, estranged son of the elder Johann and half brother of the younger. The elder Johann disapproves of Gotthold's life choices, and ignores the letter. Johann III and Elizabeth later have another daughter, Klara. As the older children grow up, their personalities begin to show. Diligent and industrious Thomas seems likely to inherit the business some day. By contrast, Christian is more interested in entertainment and leisure. Tony has grown quite conceited and spurns an advance from the son of another up and coming family, Herman Hagenström. Herman takes it in stride, but Tony bears a grudge against him for the rest of her life. The elder Johann and Antoinette die, and the younger Johann takes over the business, and gives Gotthold his fair share of the inheritance. The half brothers will never be close, though, and Gotthold's three spinster daughters continue to resent Johann's side of the family, and delight in their misfortune over the coming years. Thomas goes to Amsterdam to study, while Tony goes to boarding school. After finishing school, Tony remains lifelong friends with her former teacher, Therese "Sesemi" Weichbrodt. An obsequious businessman, Bendix Grünlich, of Hamburg, introduces himself to the family, and Tony dislikes him on sight. To avoid him, she takes a vacation in Travemünde, a Baltic resort northeast of Lübeck, where she meets Morten Schwarzkopf, a medical student in whom she is interested romantically. In the end, though, she yields to pressure from her father, and marries Grünlich, against her better judgment, in 1846. She gives birth to a daughter, Erika. Later, though, it is revealed that Grünlich had been cooking his books to hide unpayable debt, and had married Tony solely on the hopes that Johann would bail him out. Johann refuses, and takes Tony and Erika home with him instead. Grünlich goes bankrupt, and Tony divorces him in 1850. Christian begins traveling, going as far as Valparaíso, Chile. At the same time, Thomas comes home, and Johann puts him to work at the business. During the unrest in 1848, Johann is able to calm an angry mob with a speech. He and Elizabeth become increasingly religious in their twilight years. Johann dies in 1855, and Thomas takes over the business. Christian comes home and initially goes to work for his brother, but he has neither the interest nor the aptitude for commerce. He complains of bizarre illnesses and gains a reputation as a fool, a drunk, a womanizer, and a teller of tall tales. Thomas, coming to despise his brother, sends him away, to protect his own and his business's reputation. Later, Thomas marries Gerda Arnoldsen, daughter of a wealthy Amsterdam merchant, violin virtuoso and Tony's former schoolmate. Klara marries Sievert Tiburtius, a pastor from Riga, but she dies of tuberculosis without any issue. Tony marries her second husband, Alois Permaneder, a provincial but honest hops merchant from Munich. However, once he has her dowry in hand, he invests the money and retires, intending to live off his interest and dividends, while spending his days in his local bar. Tony is unhappy in Munich, where her family name impresses no one, where her favorite seafoods are unavailable at any price in the days before refrigeration, where even the dialect is noticeably different from her own. She gives birth to another baby, but it dies on the same day it is born, leaving her heartbroken. Tony later leaves Permaneder after she discovers him drunkenly trying to grope the maid. She and Erika return to Lübeck. Somewhat surprisingly, Permaneder writes her a letter apologizing for his behavior, agreeing not to challenge the divorce, and returning the dowry. In the early 1860s, Thomas becomes a father and a senator. He builds an ostentatious mansion and soon regrets it, as maintaining the new house proves to be a considerable drain on his time and money. The old house, now too big for the number of people living in it, falls into disrepair. Thomas suffers many setbacks and losses in his business. His hard work keeps the business afloat, but it is clearly taking its toll on him. Thomas throws a party to celebrate the business's centennial in 1868, during which he receives news that one of his risky business deals has resulted in yet another loss. Erika, now grown up, marries Hugo Weinschenk, a manager at a fire insurance company, and delivers a daughter, Elizabeth. Weinschenk is arrested for insurance fraud and is sent to prison. Thomas's son, Johann IV ("Hanno"), is born a weak, sickly runt and remains one as he grows. He is withdrawn, melancholic, easily upset and frequently bullied by other children. His only friend, Kai Mölln, is a dishevelled young count, a remnant of the medieval aristocracy, who lives with his eccentric father outside Lübeck. Johann does poorly in school, but he discovers an aptitude for music, clearly inherited from his mother. This helps him bond with his uncle Christian, but Thomas is disappointed by his son. In 1871, the elder Elizabeth dies of pneumonia. Tony, Erika, and little Elizabeth sadly move out of their old house, which is then sold, at a disappointing price, to Herman Hagenström, who is now a successful businessman himself. Christian expresses his desire to marry Aline, a woman of questionable morals with three illegitimate children, one of whom may or may not be Christian's. Thomas, who controls their mother's inheritance, forbids him. Thomas sends Johann to Travemünde to improve his health. Johann loves the peace and solitude of the resort, but returns home no stronger than before. Weinschenk is released from prison, a disgraced and broken man. He soon abandons his wife and daughter and leaves Germany, never to return. Thomas, becoming increasingly depressed and exhausted by the demands of keeping up his faltering business, devotes ever more time and attention to his appearance, and begins to suspect his wife may be cheating on him. In 1874, he takes a vacation with Christian and a few of his old friends to Travemünde during the off season, where they discuss life, religion, business and the unification of Germany. In 1875, he collapses and dies after a visit to his dentist. His complete despair and lack of confidence in his son and sole heir are obvious in his will, in which he directed that his business be liquidated. All the assets, including the mansion, are sold at distress prices, and faithful servant Ida is dismissed. Christian gains control of his own share of his father's inheritance and then marries Aline, but his illnesses and bizarre behavior get him admitted to an insane asylum, leaving Aline free to dissipate Christian's money. Johann still hates school, and he passes his classes only by cheating. His health and constitution are still weak, and it is hinted that he might be homosexual. Except for his friend Count Kai, he is held in contempt by everyone outside his immediate family, even his pastor. In 1877, he takes ill with typhoid fever and soon dies. His mother, Gerda, returns home to Amsterdam, leaving an embittered Tony, her daughter Erika and granddaughter Elizabeth as the only remnants of the once proud Buddenbrook family, with only the elderly and increasingly infirm Therese Weichbrodt to offer any friendship or moral support. Facing destitution, they cling to their wavering belief that they may be reunited with their family in the afterlife.

Негізгі тақырыптар

Томас Маннның прозалық стилінің ең танымал ерекшеліктерінің бірі – лейтмотивтерді қолдану. Рихард Вагнердің операларына деген құрметінен туындаған, «Будденбруктар» романында кейіпкерлердің терісі мен тістерінің түсі – сәйкесінше көк және сары түстермен сипатталуы осыған мысал бола алады. Мұндай әрбір сипаттама кейіпкерлердің денсаулығының жағдайына, жеке басына және тіпті тағдырына ишара жасайды. Тіс шіруі – бұл шіру мен құлдыраудың символы, себебі ол тіс жегіш тағамдарға құмарлықты білдіреді. Мысалы, Ханоның таңғы асындағы ыстық шоколады осыған дәлел. Томас Маннның жеке басының ерекшеліктері ойдан шығарылған отбасының үшінші және төртінші буындарының екі маңызды еркек өкілінде – Томас Будденбрук пен оның ұлы Хано Будденбрукта көрінеді. Маннның олардың біреуімен аттас болуы бекер емес. Томас Будденбрук Шопенгауэрдің «Еркі мен идея ретіндегі әлем» еңбегінен бір тарау оқиды, ал Ханно Будденбрук кейіпкері өмірлік алапаттардан музыка әлеміне, әсіресе Вагнердің «Тристан мен Изольда» операсына қашып құтылады. (Вагнердің өзі буржуазиялық отбасынан шыққан және өнеріне адануды шешкен еді.) Осы тұрғыдан алғанда, екі Будденбрук та автор бастан өткерген қайшылықты бейнелейді: консервативті буржуазиялық өмірден кәсіби өнерге бет бұру, бірақ буржуазиялық этиканы толығымен қабылдамау. Дегенмен, Томас Маннның романдарының орталық тақырыбы – өнер мен бизнес арасындағы қақтығыс, осы шығармада маңызды орын алады. Музыка да маңызды рөл атқарады: Ханно Будденбрук, анасы сияқты, суретші және музыкантқа бейім, ал әкесі сияқты коммерциямен айналыспайды.

Әдеби мәні және сын

Томас Манн қазіргі аристократиялық қоғам мен оның дәстүрлеріне қарсы эпос жазуды ниет етпеген. Керісінше, Манн көбінесе оның протестанттық этикасына симпатиямен қарап, оны ирониямен және бейтараптықпен сынаған. Макс Вебердің «Протестанттық этика және капитализм рухы» (1905) атты еңбегі жарық көрген кезде Манн оның романымен араласқан жерлерін мойындады. Романды жазу алдында Манн сол заманғы жағдайды, тіпті кейіпкерлерінің өміріндегі ең ұсақ-түйектерді де дәл бейнелеу үшін кең ауқымды зерттеулер жүргізді. Әсіресе, оның туысы Марти Любек экономикасы туралы, соның ішінде астық бағасы және қаланың экономикалық құлдырауы туралы маңызды мәліметтер берді. Манн кітаптағы экономикалық ақпаратты нақты көрсету үшін қаржылық талдаулар жасады. Көптеген зерттеулердің нәтижесінде алынған нақты мәліметтер Маннның басқа да романдарына да тән еді. «Буденбруктер» романының кейіпкерлерінің бірі Солтүстік Германияның төменгі неміс тілінде сөйлейді. Кітаптың басындағы әңгімелерде кейіпкерлердің көпшілігі неміс және француз тілдерін кезекпен қолданады. Француз тілі Маннның неміс мәтінінде түпнұсқа күйінде келеді, бұл Толстойдың «Соғыс және бейбітшілік» романындағыдай. Екі тілді білетін кейіпкерлер – Наполеон соғыстары кезінде ересек болған ескі буынның өкілдері; кітаптың соңғы бөлімдерінде, Германияның бірігуіне және Еуропадағы маңызды держава ретіндегі жаңа беделін нығайтуына қатысты отбасының жас буынына көңіл аударылады, сол кезде кейіпкерлердің француз тілін қолдануы азаяды. Кейіпкерлердің өміріндегі барлық оқиғалар баяндаушы мен отбасы мүшелері тарапынан отбасылық саудамен байланысты қарастырылады: онымен байланысты міндет сезімі мен тағдыр, сондай-ақ оқиғалардың экономикалық салдары. Туу, үйлену және қайтыс болу арқылы бизнес кейбір кейіпкерлер үшін, әсіресе Томас пен оның әпкесі Тони үшін, дерлік фетиш немесе дінге айналады. Романдағы басты әйел кейіпкер Тони Будденбруктың бейнесі 19 ғасыр реалистерінің (Флауберттің «Мадам Бовари» және Толстойдың «Анна Каренинасы») туындыларымен ұқсас, бірақ ирониялық және трагедиялық емес көзқараспен қарастырылған. Маннның фрау Консулдың өлімін эмоционалды түрде суреттеуі өлім және өлім процесін өзіндік санасымен қабылдау тақырыбын көркем әдебиетте маңызды тұрғыдан бейнелегені үшін ерекше атап өтілді. Уильям Фолкнер оны 20 ғасырдың ең ұлы романы деп есептейді.

Thomas Mann did not intend to write an epic against contemporary aristocratic society and its conventions. On the contrary, Mann often sympathizes with its Protestant ethics and criticizes with irony and detachment. When Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus (1905, The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism) by Max Weber was published, Mann recognised its affinities with his novel. Before writing the novel, Mann conducted extensive research in order to depict with precise detail the conditions of the times and even the mundane aspects of the lives of his characters. In particular, his cousin Marty provided him with substantial information on the economics of Lübeck, including grain prices and the city's economic decline. Mann carried out financial analyses to present the economic information provided in the book accurately. Accurate information through extensive research was a feature of Mann's other novels as well. Some characters in Buddenbrooks speak in the Low German of northern Germany. In the conversations appearing in the early parts of the book, many of the characters switch back and forth between German and French. The French appears in the original within Mann's German text, similar to the practice of Tolstoy in War and Peace. The bilingual characters are of the older generation, who were already adults during the Napoleonic Wars; in later parts of the book, with the focus shifting to the family's younger generation against the background of Germany moving towards unification and assertion of its new role as a major European power, the use of French by the characters diminishes. All occurrences in the lives of the characters are seen by the narrator and the family members in relation to the family trade business: the sense of duty and destiny accompanying it as well as the economic consequences that events bring. Through births, marriages, and deaths, the business becomes almost a fetish or a religion, especially for some characters, notably Thomas and his sister Tony. The treatment of the female main character Tony Buddenbrook in the novel resembles the 19th century realists (Flaubert's Madame Bovary and Tolstoy's Anna Karenina), but from a more ironic and less tragic point of view. Mann's emotional description of the Frau Consul's death has been noted as a significant literary treatment of death and the subject's self awareness of the death process. William Faulkner considered it to be the greatest novel of the 20th century.

Томас Буденбрук пен Шопенгауэр

10-бөлімнің 5-тарауында Томас Манн Томас Будденбруктың Артур Шопенгауэрдің философиясымен кездесуін сипаттады. Шопенгауэрдің «Әлем – ерік пен бейнелеу» атты еңбегінің екінші томын оқығанда, Томас Будденбрукты «Өлім және оның ішкі табиғатымыздың жойылмауымен байланысы» деп аталатын 41-тарау қатты әсер етті. Осы тараудың ықпалынан ол: «Өлгенімде қайда боламын? Мен «Мен» деп айтқан, айтып жүрген, айтатын барлық адамдардың ішінде боламын». «Егер мен болмасам, егер менің сыртқы түлға, менің сана, мені «мен» емес адамдардан бөлмесе, мен кіммін, немін, қалаймын?» «Жақын арада сені сүйетін нәрсе бостандыққа шығып, сенің бойыңда, сендермен бірге болады – сендердің барлығында». «Соқыр, ойсыз, құштарлық еріктің өрбуімен өмір сүремін!» Шопенгауэр былай деп жазған: «Эгоизм шынымен адамның барлық шындықты өз тұлғасына шектеуінен тұрады, ол тек осы жерде ғана өмір сүреді деп ойлайды, ал басқаларда емес. Өлім оған жақсырақ нәрсені үйретеді, себебі ол осы тұлғаны жояды, сондықтан адамның нағыз табиғаты, яғни оның еркі, енді тек басқа адамдарда ғана өмір сүреді». Осы оқуға сәйкес, адам өлгенде жоғалтатын өзі жоқ. Көбінесе «өз» деп есептелетін нәрсе барлық адамдар мен жануарларда, әр уақытта және барлық жерде бірдей. Ирвин Д. Ялом өзінің романындағы кейіпкері арқылы оны былай сипаттады: мәтін = негізінен, бұл өлім төсегінде жатқан әке туралы, ол өзі мен басқалар арасындағы шекаралардың жойылғанын сезінген. Нәтижесінде ол барлық тіршіліктің бірлігімен және өлімнен кейін ол өмір күшіне қайта оралатынымен, соның салдарынан барлық тірі нәрсемен байланысын сақтайтынымен жұбатты. |автор=Ирвин Д. Ялом|тақырыбы=Шопенгауэрмен ем, 32-тарау.

Дегенмен, Шопенгауэрді оқығаннан кейін бірнеше күн өткен соң, «оның орташа таптық сезімдері» Томас Будденбрукты жеке Құдай Әкеге және көкке, яғни қайтыс болған жеке жандардың мекеніне деген бұрынғы сеніміне қайтарды. Өлімнен кейін саналы жеке тұлға жоғалса, ешқандай жұбаныш болмайды. Роман аман қалған кейіпкерлердің өмірден кейінгі өмірде барлық жеке Будденбрук тұлғаларының үлкен отбасылық кездесуі болады деген берік сеніммен аяқталады.

Кино және теледидар бейімделулері

Герхард Лампрехт режиссерлік еткен үнсіз фильмнің нұсқасы Любек қаласында түсіріліп, 1923 жылы көрсетілді. Альфред Вайденманн 1959 жылы екі бөлімді "Будденбруктар" телефильмін режиссерлік етті, онда Лизелот Пульвер, Надя Тиллер, Хансйорг Фелми, Ханс Лотар, Лил Даговер және Вернер Хинц түсті. Франц Питер Вирт 1979 жылы 11 бөлімнен тұратын телесериал түсірді. Ол Любекке қарағанда соғыстан аз зардап шеккен Гданьск қаласында түсірілді. 2008 жылы Армин Мюллер-Шталь басты рөлде ойнаған тағы бір фильм жарық көрді.