Кіріспе
Тақ – билеушінің немесе жоғары лауазымды тұлғаның мемлекеттік орны, әсіресе монархтың (немесе вице-патшаның) ресми шараларда отыратын орны; немесе папаның немесе епископтың рәсімдік жиындарда отыратын орны. «Тақ» абстрактілі мағынада монархияның өзін де білдіре алады, бұл метафораның бір түрі, сондай-ақ «тақ артындағы билік» сияқты көптеген тіркестерде қолданылады. Тақ – құдайлық және дүниелік биліктің символы, ал тақтың орнатылуы – билік пен құқыққа талас етудің белгісі. Ол жоғары сүйенішімен және геральдикалық жануарлармен немесе басқа да әшекейлермен безендіріліп, билік пен күштің символы ретінде жасалуы мүмкін. Тақ шатырдың астына қойылуы мүмкін. Тақ көбінесе сатылармен немесе тұғырмен байланысты, сондықтан ол әрқашан биік тұрады. «Таққа отыру» деген тіркес таққа немесе платформаға апаратын сатылардан шыққан, бұл мағынасы бұрыннан бері сақталған. Тақта немесе шатырға гербтер мен белгілер бейнеленуі мүмкін, олар әулетті көрсетеді. Билеушінің физикалық қатысуынсыз бос тақ монархиялық биліктің мәңгілігін символдай алады. Саяси немесе үкіметтік контексте тақ монархиялық жүйеде ұйымдастырылған немесе басқарылатын мемлекетте, ұлтта, тайпада немесе басқа да саяси бірлестікте болады. Адамзат тарихының көп бөлігінде қоғамдар монархиялық жүйелермен басқарылды, бастапқыда автократиялық, кейіннен көп жағдайда либералды демократиялық жүйелерде конституциялық монархияларға айналды, нәтижесінде әртүрлі тақтар пайда болды. Олар Африкадағы қарапайым орындықтардан бастап Еуропа мен Азиядағы сәнді креслолар мен ұзын орындықтарға дейін өзгереді. Көбінесе, бірақ әрқашан емес, тақ ұлттың немесе халықтың философиялық немесе діни идеологиясымен байланысты, бұл билік басындағы монархтың астындағы халықты біріктіруде және тақта отырған монархты оның алдыңғыларымен байланыстыруда екі мақсатқа қызмет етеді. Сәйкесінше, көптеген тақтар сирек кездесетін немесе табу қиын материалдардан жасалған деп есептеледі, олар сол аймақ үшін құнды немесе маңызды болуы мүмкін. Тақтың мөлшеріне байланысты ол елдің билігінің символы ретінде орнатылған үлкен және әсем безендірілген болуы мүмкін, немесе дизайнында қымбат материалдар жоқ қарапайым орындық болуы мүмкін. Діни мағынада тақ екі түрлі мағынаны білдіруі мүмкін. Біріншісі – шіркеулерде епископ немесе жоғары дәрежелі діни лауазымды тұлғаның (архиепископ, папа және т.б.) арнайы орындыққа отыруымен байланысты. Бұл орындық шіркеуде «тақ» немесе «кафедра» (латынша «орындық») деп аталады және осындай жоғары лауазымды діни қызметкерлерге құлшылық орындарында отыруға мүмкіндік беру үшін арналған. Тақтың екінші мағынасы – көптеген монотеистік және политеистік діндерде құдайдың немесе құдайлардың тақта отырғанына сену. Мұндай сенімдер көне заманға дейін жетеді және тақта отырған көне құдайлар туралы идеяларды талқылайтын сақталған өнер туындылары мен мәтіндерде көрінеді. Ибрахимдік діндерде – яһудилікте, христиандық пен исламда – Яхве Тағы туралы діни кітаптар мен ілімдерде айтылады, бірақ бұл діндердегі Яхве Тағының шығуы, мәні және идеясы сол діннің идеологиясына сәйкес әртүрлі. Батыста тақ көбінесе монархиялық саяси жүйеде патша, патшайым, император немесе императрицаның отыратын орны ретінде танылады, бірақ кейбір ерекшеліктер бар, әсіресе діни лауазымды тұлғаларға қатысты, мысалы, папа мен христиан діндерінің епископтары. Геосаяси жағдайдың өзгеруі бірнеше диктаторлық және автократиялық үкіметтердің құлауына әкелді, нәтижесінде көптеген тақ орындықтары бос қалды. Бұл тақтардың көптегені – Қытайдың Аждаһа Тағы сияқты – бүгінде елдің бұрынғы үкіметінің тарихи мысалы ретінде сақталған.
royal and ecclesiastical thrones
A throne is the seat of state of a potentate or dignitary, especially the seat occupied by a sovereign (or viceroy) on state occasions; or the seat occupied by a pope or bishop on ceremonial occasions. "Throne" in an abstract sense can also refer to the monarchy itself, an instance of metonymy, and is also used in many expressions such as "the power behind the throne". A throne is a symbol of divine and secular rule and the establishment of a throne as a defining sign of the claim to power and authority. It can be with a high backrest and feature heraldic animals or other decorations as adornment and as a sign of power and strength. A throne can be placed underneath a canopy or baldachin. The throne can stand on steps or a dais and is thus always elevated. The expression "ascend (mount) the throne" takes its meaning from the steps leading up to the dais or platform, on which the throne is placed, being formerly comprised in the word's significance. Coats of arms or insignia can feature on throne or canopy and represent the dynasty. Even in the physical absence of the ruler an empty throne can symbolise the everlasting presence of the monarchical authority. When used in a political or governmental sense, a throne typically exists in a civilization, nation, tribe, or other politically designated group that is organized or governed under a monarchical system. Throughout much of human history societies have been governed under monarchical systems, in the beginning as autocratic systems and later evolved in most cases as constitutional monarchies within liberal democratic systems, resulting in a wide variety of thrones that have been used by given heads of state. These have ranged from stools in places such as in Africa to ornate chairs and bench like designs in Europe and Asia, respectively. Often, but not always, a throne is tied to a philosophical or religious ideology held by the nation or people in question, which serves a dual role in unifying the people under the reigning monarch and connecting the monarch upon the throne to his or her predecessors, who sat upon the throne previously. Accordingly, many thrones are typically held to have been constructed or fabricated out of rare or hard to find materials that may be valuable or important to the land in question. Depending on the size of the throne in question it may be large and ornately designed as an emplaced instrument of a nation's power, or it may be a symbolic chair with little or no precious materials incorporated into the design. When used in a religious sense, throne can refer to one of two distinct uses. The first use derives from the practice in churches of having a bishop or higher ranking religious official (archbishop, pope, etc.) sit on a special chair which in church referred to by written sources as a "throne", or “cathedra” (Latin for 'chair') and is intended to allow such high ranking religious officials a place to sit in their place of worship. The other use for throne refers to a belief among many of the world's monotheistic and polytheistic religions that the deity or deities that they worship are seated on a throne. Such beliefs go back to ancient times, and can be seen in surviving artwork and texts which discuss the idea of ancient gods (such as the Twelve Olympians) seated on thrones. In the major Abrahamic religions of Judaism, Christianity, and Islam, the Throne of Yahweh is attested to in religious scriptures and teachings, although the origin, nature, and idea of the Throne of Yahweh in these religions differs according to the given religious ideology practiced. In the west, a throne is most identified as the seat upon which a person holding the title King, Queen, Emperor, or Empress sits in a nation using a monarchy political system, although there are a few exceptions, notably with regards to religious officials such as the pope and bishops of various sects of the Christian faith. Changing geo political tides have resulted in the collapse of several dictatorial and autocratic governments, which in turn have left a number of throne chairs empty. Many of these thrones—such as China's Dragon Throne—survive today as historic examples of nation's previous government.
Ежелгі дәуір
Тақтар ежелгі жиһаздың ішінде кездеседі. Монархтар мен құдайлардың орындықтарда отырған бейнесі – ежелгі Таяу Шығыстың иконографиясында жиі кездесетін тақырып. "Тақ" сөзі грекше θρόνος (thronos) – "орындық", ал түбірі PIE тілінен "демеуге" (сонымен қатар "дхарма" сөзіндегі "пост, құрбандық бағанасы") байланысты. Ерте грек тіліндегі Διὸς θρόνους (Dios thronous) термині "көк тірегі", яғни axis mundi мағынасын білдірген. Зевс антропоморфтық құдай болған кезде бұл термин "Зевстің тағы" ретінде түсінілді. Ежелгі грек тілінде "thronos" – аяқ тірегі бар, жоғары мәртебелі, бірақ міндетті түрде билік символы емес, ерекше бірақ қарапайым орындық түрі. Гомердің айтуынша, ахейліктер патша сарайлары мен храмдарға қосымша, бос тақтар қою арқылы белгілі болған, осылайша құдайлар қалағанда оларға отыруға мүмкіндік берген. Осы тақтардың ең әйгілісі – Амикладағы Аполлонның тағы. Римдіктерде де екі түрлі тақ болған – біреуі императорға, екіншісі Рома құдайына арналған, олардың мүсіндері тақтарда отырып, құлшынып бағатын орталықтарға айналған.
Персия
Парсыда тақтың дәстүрлі атауы – Тахт-э Падешах. Ахеменид дәуірінен бастап, соңғы ирандық Пахлави әулетіне дейін, тақ патшалар отыру үшін қолданылды.
Еврей Киелі кітап
"Тақ" сөзі Библияның ағылшын тіліне аудармаларында еврейше כסא kissē' деп берілген. Мысырдан шығу оқиғасындағы перғауын тақта отырған күйінде сипатталған (Мысырдан шығу 11:5, 12:29), бірақ көбінесе бұл термин Израиль патшалығының тағына қатысты, оны жиі "Дәуіттің тағы" немесе "Соломонның тағы" деп атайды. Соломонның тағы Патшалар кітабының 10:18-20 аяттарында былай сипатталған: "Патша сондай-ақ піл сүйегінен жасалған үлкен таққа отырды және оны ең таза алтынмен қаптады. Тақтың алты сатыры болды, ал тақтың үстіңгі бөлігі артында дөңгелек болды. Отыру орнының екі жағында тіреулер болды, ал тіреулердің қасында екі арыстан тұрды. Алты сатырдың әр жағында он екі арыстан тұрды: ешбір патшалықта осындай тақ жасалмаған." Естер кітабында (5:3) осы сөз Парсы патшасының тағына қатысты қолданылады. Израильдің Құдайының өзі жиі тақта отырған күйінде сипатталған, Библиядан тыс жерлерде ол Құдайдың Тағы деп аталады, Забурларда және Исаяның көрігені (6:1), және ерекше айта келерлік болса, Исая 66:1 аятында YHWH өзі туралы былай дейді: "Аспан – менің тағым, ал жер – менің аяқ тірегім" (бұл аятқа Матай 5:34-35 аяттары сілтеме жасайды).
Киелі кітап
Ежелгі Келісімдегі 1 Патшалар кітабында Сүлейменнің тағы туралы былай делінген: «Патша піл сүйегінен үлкен тақ жасап, оны тазартылған алтынмен қаптады. Тақтың алты сатысы және дөңгелек үсті болды. Отырғыштың екі жағында қол тіреулер, олардың әрқайсысының жанында бір арыстан тұрды. Алты сатының екі жағында он екі арыстан тұрды» (10:18-20). Жаңа Келісімде, Лұқа Ізгі хабарында періште Жәбірейіл де осы таққа сілтеме жасайды: «Ол ұлы болады және Құдайдың Ұлы деп аталады, және Құдай Ие оған әкесі Давидтің тағын береді. Ол Яқуп үйінің үстінен мәңгі билейді, және оның патшалығының соңы болмайды». Иса өзінің елшілеріне Израильдің он екі тайпасын соттайтын «он екі таққа» отыратындарын уәде етті (Маттай 19:28). Жаңа өсиетте (Аян 20:11) былай делінген: «Мен үлкен ақ тақты және оның үстінде отырғанды көрдім, ал оның алдынан жер мен аспан жоғалып кетті». Апостол Пауыл Колосалықтарға 1:16-да «тақтар» туралы айтады. Псевдо-Дионисий Ареопагит өзінің «De Coelesti Hierarchia» (VI.7) еңбегінде мұны періштелердің біріне жатқызып, оны иврит тіліндегі Арелим немесе Офанимге сәйкес деп түсіндіреді. Томас Аквинский өзінің «Summa Theologica» (I.108) еңбегінде бұл тұжырымды кеңейтіп, тақтардың Құдайдың әділеттілігін іске асырумен байланысты екенін көрсетеді. Орта ғасырларда «Соломонның тағы» Күңгір Мариямен байланыстырылды, ол Иса отырған тақ ретінде бейнеленді. Библиядағы Сүлейменнің тағының сипаттамасындағы піл сүйегі тазалықты, ал алтын – құдайлықты бейнелейді, ал тақтың алты сатысы алты жақсы қасиетті білдіреді. 45-забур 9-тармағы да Мариямен байланыстырылды, ал бүкіл забур патшалық тақ бөлмесін сипаттайды.
Діндарлық
Көне заманнан бері Рим-католик, Шығыс православие, Англикан және епископтық кеңселерге ие басқа да шіркеулердің епископтары ресми түрде «кафедра» (κάθεδρα, орын) деп аталатын таққа отырады. Дәстүр бойынша киелі орында орналасқан кафедра епископтың имандылықты үйрету (сондықтан «ex cathedra» деген сөз) және қоғдамын басқару билігін көрсетеді. «Ex cathedra» – бұл түсіндіру өкілеттігіне, атап айтқанда Рим-католик канондық құқығы бойынша Папаның «адаспайтын» деп жариялауы үшін қолданылатын өте сирек процедураға сілтеме жасайды. Көптеген тілдерде кафедрадан туындаған сөз академиялық оқыту мандатын, профессорлық орынды білдіреді. Осы кафедраның (тақтың) болуы, ол әлемдік билеушіге лайықтай күрделі және құнды болуы мүмкін (егер прелат әлемдік мағынада шіркеу билеушісі болмаса да), епископтың бас шіркеуі кафедралық шіркеу деп аталады. Рим-католик шіркеуінде базилика – грекше «basilikos» сөзінен, яғни «патшалық» – қазір Папаның шатырының (ombrellino) болуын білдіреді, ол оның регалиясының бір бөлігі және көбінесе соборлар мен ұқсас маңызды немесе сәнді католик шіркеулеріне қолданылады. Рим дәуірінде базилика – бұл дүниелік қоғамдық зал болған. Осылайша, «базилика» термині ежелгі Рим базиликасының үлгісімен салынған шіркеуді де білдіруі мүмкін. Император Константин І және Юстиниан салған көптеген шіркеулер базилика стилінде салынған. Епископтардан басқа, кейбір басқа прелаттарға да тақтарды пайдалануға рұқсат етіледі, мысалы, аббаттар мен аббатиссалар. Бұл көбінесе епископтар қолданатын тақтардан қарапайым, және белгілі бір конфессияның ережелері мен дәстүрлеріне сәйкес, оларда қолданылатын стиль мен әшекейлеуге шектеулер қойылуы мүмкін. Рим-католик епископтары мен жоғары дәрежелі прелаттар белгілі бір діни қызметтерде тақтарының үстінде шатыр орнатуға құқылы. Кейде бұл құқық епископтардан төмен прелаттарға арнайы жеңілдік ретінде беріледі, бірақ оны қолдануға болатын күндер мен әшекейлеу сипаты бойынша шектеулер болады. Шатырдың литургиялық түсі басқа киімдердің түсімен сәйкес болуы керек. Егер биліктегі монархтар қызметке қатысса, оларға да шатыры бар таққа отыруға рұқсат етіледі, бірақ олардың орындары киелі орыннан тыс болуы керек. Грек православие шіркеуінде епископтың тағында монахтар хорының (kathisma) ерекшеліктері және Византия сарайынан мұра етілген, мысалы, тақтың алдында отырған екі арыстан сияқты элементтер біріктіріледі. «Трон» термині патриархтарға қатысты олардың шіркеулік билігін көрсету үшін жиі қолданылады; мысалы, «Экуменикалық Трон» Константинопольдің экуменикалық патриархының билігін білдіреді. Батыс епископтары өз кафедрасында болмаған кезде кафедраның литургиялық мақсатын орындау үшін фолдстулді де пайдалана алады.
Паптық
Рим-католик шіркеуінде папа – сайланған монарх, ол канондық құқық бойынша шіркеудің жоғарғы басшысы ретінде, ал халықаралық құқық бойынша Ватикан қаласы мемлекетінің ("Латеран келісімімен" 1929 жылы құрылған Рим қаласы ішіндегі тәуелсіз мемлекет) "әмірші пап" деп аталатын мемлекет басшысы ретінде танылады. 1870 жылға дейін папа Папалық штаттардың монархы болды, ол ғасырлар бойы бөлінген Италия түбегіндегі ең ірі саяси күштердің біріне айналды. Бүгінгі күнге дейін Киелі Тақ ресми түрде дипломатиялық мәртебеге ие, ал папалық нунцийлер мен легаттар бүкіл әлемдегі дипломатиялық миссияларға жіберіледі. Папаның тағы (Cathedra Romana) Рим епискобы ретінде оның резиденциясы – Қасиетті Иоанн Латеран архибазиликасының апсидасында орналасқан. Қасиетті Петір базиликасының апсидасында "Тақ құрбандық алтарының" үстінде Петір тағы (Cathedra Petri) орналасқан, бұл тақты Киелі Петірдің өзі және одан бұрынғы папалар қолданған деп есептеледі; бұл реликвия алтын қоладан жасалған құймамен қоршалған және Джан Лоренцо Бернинидің жасаған монументалды ескерткіштің бір бөлігін құрайды. Қасиетті Петір базиликасында папа үшін тұрақты тақ жоқ, сондықтан папа діни рәсімдерге басшылық еткен кезде қолдану үшін базиликада жылжымалы тақ орнатылады. Екінші Ватикан кеңесінен кейін болған діни реформаларға дейін "Тақ құрбандық алтарының" (Қасиетті Петірдің қабірінің үстіндегі бас алтарь және монументалды қола балдахин астында) хорындағы теңдей алынған платформаның үстінде алып, алынып-қойылатын тақ орнатылған; бұл тақ апсида мен Тақ құрбандық алтарының арасында тұрды. Бұл практика 1960 және 1970 жылдардағы Папалық діни рәсімдер реформасымен тоқтатылды және папа Қасиетті Петір базиликасында әдеттегі құдай қызметін өткізген кезде, енді Тақ құрбандық алтарының алдындағы платформаға қарапайым жылжымалы тақ орнатылады. Папа Бенедикт XVI Қасиетті Петірде Сағат Литургиясын өткізген кезде, Тақ құрбандық алтарының жанындағы платформаға әсемделіп жасалған жылжымалы тақ орнатылды. Папа Киелі Петір алаңына қарап тұрған базиликаның сатыларында құдай қызметін өткізген кезде де жылжымалы тақтар қолданылады. Бұрын папаны кейде "sedia gestatoria" деп аталатын жылжымалы тақта көтеріп алып жүретін. Бастапқыда sedia папалық рәсімдерді қоршаған әсем шерудің бір бөлігі ретінде қолданылған, ол фараондық сән-салтанаттың тікелей мұрагері деп есептелген және екі жағында түйе құстың қауырсынынан жасалған желдеткіштер (flabella) болды. Папа Иоанн Павел I бастапқыда осы құралдарды қолданудан бас тартты, бірақ кейіннен өзінің қысқа билік ету кезеңінде көпшілікке көріну үшін sedia-ны қолдана бастады. Папа Иоанн Павел II sedia-ны қолдануды тоқтатып, сыртта жүргенде "папамобиль" деп аталатын көлікке ауысты. Папалық билігінің соңына таяу, Папа Иоанн Павел II ішкі пайдалану үшін дөңгелекті арнайы тақ жасатты. 1978 жылға дейін папалық конклавта әр кардинал Сикстин капелласында тақта отырды. Әр тақтың үстінде шатыр болды. Сайлау сәтті аяқталғаннан кейін, жаңа папа сайлануын қабылдап, өзін қандай есіммен таныстыруды шешкеннен кейін, кардиналдар барлық шатырларын төмен түсіріп, жаңадан сайланған папаның үстіндегі шатырды ғана қалдырды. Бұл жаңа папаның алғашқы тағы болды. Бұл дәстүр 1968 жылы түсірілген "Балықшының аяқ киімі" фильмінде көрнекі түрде бейнеленген.
Орта ғасырлар мен ерте заманауи кезеңдер
Еуропаның феодалдық елдерінде монархтар көбінесе римдік сот төрелігіне негізделген тақтарда отыратын. Бұл тақтар бастапқыда өте қарапайым болған, әсіресе Азиядағы әріптестерімен салыстырғанда. Ең сәнді және маңыздыларының бірі – "Қорқынышты" Иванның тағы. 16 ғасырдың ортасына жататын бұл тақ жоғары арқасы және қол тіректері бар орындық сияқты, ал мифологиялық, геральдикалық және тұрмыстық сахналармен әсем безендірілген піл сүйегі мен морж сүйегінен жасалған жапсырмалармен әшекейленген. Дәуіт патшаның өмірінен алынған көріністер бейнеленген жапсырмалар ерекше маңызға ие, себебі Дәуіт христиан монархтары үшін үлгі-өнеге ретінде қарастырылды. Іс жүзінде, монархтың ресми шараларда отырған кез келген креслосы "тақ" қызметін атқарды, бірақ монархтың жиі баратын жерлерінде осы мақсатқа арналған арнайы креслолар да жиі кездесетін. Тақтар патша мен патшайым үшін жұптап жасала бастады, бұл кейінгі кезеңдерде де кең таралды. Кейде олар бірдей болса, патшайымның тағы аздап сәні кем болуы мүмкін. Византия империясының (Магнаура) тағында ән салатын құстардың күрделі автоматтары болған. Тунис бейлігінің "қарамағында" (номиналды түрде Осман мемлекетінің бір бөлігі, де-факто тәуелсіз аймақ) таққа курси деп аталды. Ортағасырлық үлгілер ерте заманғы кезеңде сақталып, дәстүрдің құндылығын алғанмен, жаңа тақтар жасалғанда олар ортағасырлық стильдерді жалғастырды немесе заманауи орындықтар мен креслолардың өте сәнді және әсем үлгілері болды.
Оңтүстік Азия
Үндістан субконтинентінде таққа арналған дәстүрлі санскрит атауы симхасана (әдеби мағынасында, арыстанның орны) болды. Моғол дәуірінде таққа Шахи такт деп аталды. Гади немесе гадди (сондай-ақ раджгадди деп те аталады) термині үнділік ханзадалардың тақ ретінде пайдаланған, жастықшасы бар орынды білдіреді. Бұл термин көбінесе индус княздық мемлекетінің билеушісінің тағына қатысты қолданылды, ал мұсылман княздары немесе навабтар арасында, Траванкор мемлекетінің патшалық отбасысы сияқты ерекше жағдайларды қоспағанда, муснад термині, сонымен қатар муснуд деп те жазылады, екі орын да ұқсас болғанымен, жиірек кездесетін. Джахангир тағын 1602 жылы моғол императоры Джахангир салған, ол Агра бекінісіндегі Диван-и-Хас (жеке қабылдау залы) орналасқан. "Пау тағы" – Үндістанның моғол императорларының тағы. Ол 17 ғасырдың басында император Шах Джаханның тапсырысымен Делидегі Қызыл бекіністе салынған. Алғашқы тақ 1739 жылы парсы патшасы Надир Шах тарапынан басып алынып, соғыс трофеі ретінде әкелінді және содан бері жоғалды. Кейіннен түпнұсқаға негізделген жаңа тақ жасалды және 1857 жылғы Үндістан көтерілісіне дейін сақталды. Махараджа Ранжит Сингхтің тағын алтын шебер Хафез Мұхаммед Мултани шамамен 1820-1830 жылдар аралығында жасаған. Ол ағаштан және шайырдан жасалған, сыртынан репуссе, оюланған және қашап жасалған алтын жалатылған. Алтын тақ немесе Чиннада Симахасана немесе Ратна Симахасана – каннада тілінде Майсур патшалығының билеушілерінің патшалық орны. Алтын тақ Майсур сарайында сақталады.
Оңтүстік-шығыс Азия
Бірмада тақтың дәстүрлі атауы – палин, ол пали тілінен алынған pallaṅka сөзінен шыққан, яғни «жатақ» немесе «диван» деген мағынаны білдіреді. Колониялық кезеңге дейінгі Бірмада палин егемен мен оның басты серігінің отыруына пайдаланылған, ал бүгінде діни көшбасшылар, мысалы, саядаулар мен Будданың мүсіндері үшін қолданылады. Патшалық тақтар – yazapalin (ရာဇပလ္လင်) деп аталады, ал Будданың бейнесі немесе мүсіні отырған тақтар gaw pallin (ဂေါ့ပလ္လင်) немесе samakhan (စမ္မခဏ်) деп аталады, бұл пали тілінен алынған sammakhaṇḍa сөзінен шыққан.
Шығыс Азия
Аждаһа тағы – Қытай императорының тағын белгілеу үшін қолданылатын термин. Аждаһар – императорлық биліктің символы болғандықтан, тірі құдай саналған императордың тағы Аждаһа тағы деп аталды. Бұл термин нақты орналасқан орындықтарды, мысалы, Бейжіңнің Тыйым салынған қаласындағы және Ескі жазғы сарайдағы құрылымдардағы арнайы орындықтарды білдіруі мүмкін. Абстрактілі мағынада «Аждаһа тағы» мемлекет басшысын және монархияның өзін де көрсетеді. Даогуан императоры өзінің тағын «құдайдың ыдысы» деп атаған. Вьетнам императорларының тағына көбінесе ngai vàng («алтын тақ») немесе ngôi báu (大寳/寶座), яғни «үлкен құнды» (орын/мәртебе) деп аталады. Тақ әрқашан Вьетнам айдаһарының бейнесімен безендіріледі, ол Вьетнам императорларының эксклюзивті және артықшылықты символы болып табылады. Вьетнамдағы соңғы императорлық тақ – Хуэдегі Императорлық қаланың Жоғарғы үйлесім залында орналасқан Нгуен императорларының тағы. Ол Вьетнамның ұлттық қазынасы саналады. Вьетнам халықтық дінінде құдайлар, қасиетті жандар және ата-бабалардың рухтары ғибадат орындарында таққа отырғандай саналады. Сондықтан вьетнамдық құрбандық алтарьларында әртүрлі литургиялық «тақтар» болады, олар көбінесе қызыл бояумен және алтын жалатумен әсемделген. Феникс тағы (御座/어좌 eojwa) – Корея королінің тағын анықтау үшін қолданылатын термин. Феникс тағы Жосон әулетінің (1392–1897) және Корея империясының (1897–1910) мемлекет басшыларын да білдіреді. Тақ Сеулдегі Гёнбок сарайында орналасқан. Хризантема тағы (皇位) – Жапония императорының тағын анықтау үшін қолданылатын термин. Бұл термин Киотодағы Император сарайындағы Шишин орнындағы такамикура (高御座) тағына да қатысты болуы мүмкін. Рюкю корольдігінің тағы Нахадағы Шури қаласында орналасқан.
Қазіргі заман
Ресей империясы кезінде Қысқы сарайдағы Георгий залында ("Үлкен тақтың бөлмесі") орналасқан тақ Ресейдің тағы деп есептелген. Ол жеті сатылы тұғырдың үстінде, ал үстінде сахна аркасы және оның артында императорлық отбасының символы – екі басты бүркіт орналасқан. Петр I бөлмесі ("Кіші тақ бөлмесі") бұрынғысына қарағанда қарапайым. Тақ Лондонда императрица Анна Ивановна үшін жасалған. Петергоф сарайындағы Ұлы тақтың бөлмесінде де тақ бар. Кейбір монархиялық елдерде тақтар әлі де қолданылады және маңызды символдық және рәсімдік мәнге ие. Қазірге дейін қолданылып келе жатқан ең танымал тақтардың қатарында Ұлыбритания монархының таққа отырғызылатын Сент-Эдвард креслосы және Ұлыбритания, Нидерланды, Канада, Австралия және Жапония парламенттерінің ашылу салтанатында монархтар қолданатын тақтар бар. Кейбір республикалар мемлекеттік рәсімдерде таққа ұқсас ерекше орындықтарды пайдаланады. Ирландия президенті өзінің қызметке орналасу салтанатында бұрынғы вице-король тағына отырады, ал көптеген британдық және ирландтық қалалардың лорд-мэрлері мен лорд-провостары көбінесе жергілікті кеңестердің отырыстарын таққа ұқсас орындықтардан жүргізеді. Символдық мәніне байланысты, дәретхананы көбінесе әзілде "тақ" (әсіресе, "фарфор тақ") деп атайды.
Солтүстік Америка
Канада монархы мен оның жұбайы немесе монархтың өкілі генерал-губернатор мен оның жұбайы үшін арналған Канада тақтары.