Кіріспе

Сатып алу

Жеңілдіктер мен жеңіл сыйлықтар – тауарлар мен қызметтердің бастапқы бағасынан жасалатын төмендетулер. Олар тауар тарату тізбегінің кез келген сатысында кездесуі мүмкін, өндірушінің тізімдік бағасын (өндіруші анықтайды және көбінесе қаптамаға басылады), бөлшек сауда бағасын (сатушы белгілейді және көбінесе өнімге жапсырма арқылы бекітіледі) немесе тізімдік бағаны (әдетте жазбаша түрде ұсынылады) өзгертеді. Жеңілдіктердің мақсаты көп: қысқа мерзімді сатуды арттыру, өнімнің мерзімі өткен қалдықтарынан құтылу, тұрақты клиенттерді марапаттау, тарату тізбегінің қатысушыларын белгілі бір функцияны орындауға ынталандыру немесе жеңілдік берушіге пайда әкелетін іс-әрекеттерді ынталандыру. Кейбір жеңілдіктер мен жеңіл сыйлықтар – сатуды ынталандырудың бір түрі. Көптеген жағдайларда бұл бағалық дискриминация әдісі болып табылады, ол сатушыға тұтынушының пайдасын бір бөлігін алуға мүмкіндік береді.

Түрлері

Төменде ең көп кездесетін жеңілдіктер мен қосымшалар тізімі берілген.

Жедел төлем бойынша жеңілдік

Саудалық жеңілдіктер – көтерме саудагер немесе өндірушінің бөлшек саудагерге тізімдік немесе каталогтық бағадан жасалатын бағадан шегерімдер. Ақшалай жеңілдіктер – қарызкорды белгілі бір мерзімде төлем жасауға ынталандыру үшін берілетін бағаның төмендетілуі. Бұл жеңілдіктер төлемді жылдамдатуға және осылайша компанияға ақша ағынын қамтамасыз етуге бағытталған. Олар кейде тағына түсіру құралы ретінде де қолданылады.

Мысалдар

2/10 нетто 30 бұл сатып алушының шот-фактураның күнінен бастап 30 күн ішінде төлеуі тиіс екенін білдіреді, бірақ егер олар шот-фактураның күнінен бастап 10 күн ішінде төлесе, 2% жеңілдік алады. 3/7 EOM бұл сатып алушыға шот-фактурада көрсетілген айдың соңынан кейін 7 күн ішінде төленген жағдайда 3% ақшалай жеңілдік беріледі дегенді білдіреді. Егер шот-фактура айдың 25-іне дейін келіп түссе, төлем келесі күнтізбелік айдың 7-сіне дейін төленуі тиіс. Егер тиісті шот-фактура айдың 25-інен кейін келіп түссе, төлем екінші күнтізбелік айдың 7-сіне дейін төленуі тиіс. 3/7 EOM нетто 30 бұл сатып алушының шот-фактураның күнінен бастап 30 күн ішінде төлеуі тиіс екенін білдіреді, бірақ егер олар шот-фактурада көрсетілген айдың соңынан кейін 7 күн ішінде төлесе, 3% жеңілдік алады. Егер шот-фактура айдың 25-іне дейін келіп түссе, төлем келесі күнтізбелік айдың 7-сіне дейін төленуі тиіс. Егер тиісті шот-фактура айдың 25-інен кейін келіп түссе, төлем екінші күнтізбелік айдың 7-сіне дейін төленуі тиіс. 2/15 нетто 40 ROG бұл сатып алушының тауарды алғаннан кейін 40 күн ішінде төлеуі керек екенін білдіреді, бірақ егер шот-фактураның күнінен бастап 15 күн ішінде төленген болса, 2% жеңілдік беріледі. (ROG – «тауарды алу» дегеннің қысқартылған түрі).

Төлем әдісінің артықшылықты жеңілдіктері

Кейбір саудагерлер (әсіресе кішкентай, төмен пайдалы саудагерлер) клиенттерге қолма-қол ақшамен төлегенде жеңілдіктер ұсынады, себебі бұл оларға кредиттік карта арқылы жасалған операциялар үшін төленетін комиссиядан құтылуға көмектеседі.

Қиссалық төлем бойынша жеңілдік

Саудалық жеңілдікке ұқсас, бұл сатушы ақша ағынын немесе өтімділікті жақсартуды қалағанда, бірақ сатып алушы көбінесе қалаған жеңілдік мерзіміне үлкермейтінін байқағанда қолданылады. Сатып алушы төлеген сомаға берілетін ішінара жеңілдік сатушының ақша ағынын жартылай қамтамасыз етеді.

Жылжымалы шкала

Төлем қабілетіне қарай берілетін жеңілдік. Бұл коммерциялық емес ұйымдарда, коммерциялық бөлшек саудадағыдан гөрі көбірек кездеседі.

Алға қарай санау

Бұл жағдайда сатып алушы тауарлар келгеннен кейін көп уақыт өткен соң ғана төлем жасайды. Есеп-фактурадағы дата кейінгі күшке жылжытылады, мысалы: қараша айында желтоқсан мерекелік маусымында сату үшін тауар сатып алынады, бірақ есеп-фактурадағы төлем күні 27 қаңтарға белгіленеді.

Маусымдық жеңілдік

Бұл - сұраныс азайып кеткен кезде берілетін баға жеңілдіктері (мысалы: солтүстік жарты шарда сәуір айында немесе оңтүстік жарты шарда қыркүйек айында шаңғы сатып алу). Ұзақ мерзімді емес кезеңдерде акциялық сағаттар да осы санатқа жатуы мүмкін. Бөлшек саудагерлер жаңа тауарларға орын ашу үшін әр маусымда үлкен жеңілдіктер ұйымдастырады. Мұндай жеңілдіктер көбінесе "X-жарнамасы" немесе "Ескі мерзім" деп аталады. X-жарнамасының мысалы: 3/7 net 30 + 10 – бұл сатып алушы шот-фактура күнінен бастап 30 күн ішінде төлеуге тиіс, бірақ шот-фактурада көрсетілген айдың соңынан кейін 7 күн ішінде төлесе, 3% жеңілдік алады, соған қоса тағы 10 күн беріледі.

Келіссөздер

Сауда-саттық – сатушы мен сатып алушы бастапқы бағадан арзан бағаға келісу процесі.

Саудалық жеңілдік

Сауда жеңілдіктері, сондай-ақ функционалдық жеңілдіктер деп аталады, тарату арнасының мүшелеріне белгілі бір функцияларды орындағаны үшін төленетін сыйақылар. Мұндай функциялардың мысалдары – тауарды қоймада сақтау және сөрелерге тізу. Сауда жеңілдіктері көбінесе бірнеше функцияны қамтуы мүмкін, мысалы, 20/12/5 деген жазба тауарды қоймаға қою үшін 20% жеңілдік, тауарды жеткізу үшін қосымша 12% жеңілдік және сөрелерді толық ұстау үшін қосымша 5% жеңілдік екенін көрсетеді. Сауда жеңілдіктері көбінесе бөлшек саудагерлердің үлестіру арнасында басымдыққа ие болатын салаларда жиі кездеседі (бұл жағдайда олар «арна капитандары» деп аталады). Сауда жеңілдіктері жеткізушінің сату көлемін арттыру мақсатында беріледі. Сауда бағасы бойынша жеңілдік деп аталатын бұл жеңілдік кейде «сауда дисконты» деп те аталады. Сауда жеңілдігі – бұл тауардың немесе өнімнің бөлшек бағасынан берілетін жеңілдік. Мысалы, кремнің бөлшек бағасы 25 болса, сауда жеңілдігі 2% құрайды.

Сауда бағамы бойынша жеңілдік

Сауда бағасына жеңілдік, кейде "саудалық жеңілдік" деп те аталады, сатушының соңғы тұтынушыға емес, сауда жасау немесе қайта сату мақсатында сатып алушыға ұсынатын жеңілдігі. Мысалы, дәріхана дәрігерлерге өздерінің пациенттеріне тарату үшін дәрі-дәрмектерге жеңілдік жасай алады. Саудагерлермен немесе қайта сатушылармен қатар, жалпы халыққа да тауар сататын сатушы, барлығына бірдей тізімдік баға белгілейді және шын ниетті сауда клиенттеріне саудалық жеңілдік ұсынады.

Сауда-саттық кредиті

Кредитпен сауда жасау, сондай-ақ «көтеру кредиті» деп те аталады, – бұл бір нәрсені қайтару үшін берілетін жеңілдік немесе несие. Қайтарылған заттың ақшалай құны аз болуы мүмкін, мысалы, жаңа заттың ескі нұсқасы сатып алынғанда, немесе оны қолданылған зат ретінде қайта сатуға болады. Сатушының тұрғысынан алғанда, мақсаты – біраз жеңілдік ұсынып, сатып алушыдан осы арнайы жеңілдікті алу үшін белгілі бір шаралар қадамын жасауды күту. Сатушылар мұны ұнатады, себебі жеңілдік тегін берілмейді және болашақта баға мен құн туралы келіссөздерді оңайлатуға көмектеседі. Ал сатып алушылар енді қажеті жоқ заттың құнын қайтару мүмкіндігіне ие болады. Мұндай мысалдарды көптеген салаларда кездестіруге болады.

Санымен жұмыс істеу

Бұл - көп мөлшерде тауар сатып алуға берілетін баға жеңілдіктері. Олардың мақсаты – өндіріс көлемін ұлғайту арқылы шығындарды азайту және осы үнемдеудің бір бөлігін (немесе барлығын) тұтынушыға жеткізу. Кейбір салаларда осы жеңілдіктерден пайдалану үшін сатып алушылардың топтары мен кооперативтері құрылған. Әдетте, олардың екі түрі болады:

Жиынтық сандық жеңілдік

Жинақтама мөлшерлік жеңілдіктер, сондай-ақ жинақтама жеңілдіктер деп те аталады, белгілі бір кезеңде сатып алынған тауардың жалпы санына байланысты бағаның төмендеуі. Олар сатып алушыны сатушыға байланыстырып, басқаға өту құнын арттыруға бағытталған.

Жиынтық емес мөлшерлік жеңілдік

Бұл бір тапсырыстың санына байланысты бағаның төмендеуі. Олардың үлкен тапсырыстарға ынталандыру жасап, есеп айырысу, тапсырыстың орындалуы, тасымалдау және сату қызметкерлеріне кеткен шығындарды азайтуы күтілуде. Егер біреуге қалағаннан артық сатып алуға тура келсе, артық тауарды пайдаланбау немесе артық тауардың қиындық тудыруын – мысалы, үлкен контейнерді тасымалдау қажеттігін ажыратуға болады.

Клиенттің ерекшеліктерімен жұмыс істеу

Төмендегі жеңілдіктер клиенттің нақты қасиеттеріне байланысты.

Мүгедектік жеңілдік

Мүмкіндігі шектеулі жағдайда деп саналатын мүгеделіктері бар клиенттерге ұсынылатын жеңілдік.

Білім беру немесе студенттік жеңілдік

Бұл – білім беру мекемелерінің мүшелеріне, әдетте студенттерге, бірақ сондай-ақ оқытушылар мен мекеме қызметкерлеріне берілетін бағаның төмендеуі. Провайдердің мақсаты – сатып алушының өмірінің басында бренд танымалдығын қалыптастыру немесе өніммен таныстыру, соның арқасында диплом алғаннан кейін ол өнімді жеке пайдалану үшін немесе жұмыс берушісі үшін қалыпты бағамен сатып алуы мүмкін. Студенттерге жеңілдіктер ұсыну – студенттердің бюджетіне сай, әйтпесе тым қымбат болатын өнімді ұсынудың және осылайша қосымша сатуға қол жеткізудің бір жолы. Студенттер өнімдерге, қызметтерге, ойын-сауыққа және тағы да басқаларға жеңілдіктер ала алады. Білім беру жеңілдіктерін саудагерлер тікелей немесе студенттік жеңілдіктер бағдарламасы арқылы ұсынады. Apple, Dell сияқты көптеген брендтер студенттерге өздерінің техникалық өнімдеріне арнайы жеңілдіктер береді, осылайша студенттер ең соңғы технологияны меңгеріп, жұмыстарын жеңілдетеді. Сонымен қатар, саяхат веб-сайттары студенттерге саяхатты қолжетімді етуге көмектесетін студенттік жеңілдіктер ұсынады. Кейбір веб-сайттар студенттерге тегін жою немесе қосымша адалдық ұпайлары сияқты қосымша артықшылықтар ұсына алады. Студенттер жеңілдіктерді техника мен саяхаттан ғана емес, сонымен қатар өмір салты брендтерінен де ала алады.

Қызметкерлерге арналған жеңілдік

Компания өз өнімдерін сатып алатын қызметкерлеріне ұсынатын жеңілдік. 2005 жылы американдық автокөлік өндірушілері сатып алушыларды қызықтыру мақсатында барлық клиенттерге "қызметкерлік жеңілдік" акциясын өткізді, және бұл шара белгілі бір табысқа жетті.

Әскери жеңілдік

Әскери қызметте немесе бұрын қызмет еткен тұтынушыларға ұсынылатын жеңілдік. Әскери жеңілдіктердің түрлеріне қазіргі әскери қызметтегілерге, ардагерлерге, зейнеткер әскери қызметшілерге, сондай-ақ әскери жұбайлар мен олардың тәуелді адамдарына берілетін жеңілдіктер жатады. АҚШ-та әскери жеңілдіктерді алу үшін көбінесе куәліктерді көрсету қажет, мысалы, Қарулы күштердің кез келген тармағынан алынған DD 214, DD 215 немесе DD 217 нысандары, TRICARE карталары, Ветерандар істері басқармасының карталары, Бірыңғай қызметтердің артықшылықтары мен идентификациялық карталары (USPIC) немесе басқа да ресми құжаттар. Әскери жеңілдіктерге құқықтылығын тексеру компаниялары арқылы онлайн режимінде немесе мобильді қосымша арқылы да растауға болады. Австралияда DefCom Australia осыған ұқсас жеңілдік картасы болып табылады.

Кішкентайлар үшін жеңілдік, балалар үшін жеңілдік, бала үшін жеңілдік

Белгілі бір жасқа дейінгі балаларға, көбінесе ойын-сауықтар мен тартуларға, мейрамханаларға және қонақүйлерге кіру үшін ұсынылатын жеңілдік немесе тегін қызмет. Бала толық баға төлейтін ересек адаммен бірге болуы қажет болуы мүмкін. Кішкентай балалар көбінесе қоғамдық көлікте тегін жүреді, ал үлкендерге айтарлықтай төмен баға қолданылуы мүмкін; жасын растайтын құжат талап етілуі мүмкін.

Ағалық бойынша жеңілдік

Белгілі бір жасқа жеткен тұтынушыларға ұсынылатын жеңілдік, әдетте 50, 55, 60, 65, 70 және 75 сияқты дөңгелек сандарда болады; нақты жас жағдайларға қарай өзгереді. Компаниялардың қарттарға жеңілдік ұсыну себебі, тұтынушының зейнеткерлікке шығып, шектеулі кіріспен өмір сүретіні және толық баға төлеуге ынталанбауы деп есептеледі; төмендетілген бағамен сату, сатудың болмауынан жақсы. Коммерциялық емес ұйымдар әлеуметтік саясат ретінде жеңілдік бағалар ұсынуы мүмкін. Егде жастағы адамдар үшін тегін немесе жеңілдікпен саяхаттау мүмкіндігі көбінесе бар (мысалы, Freedom Pass). АҚШ-та көптеген азық-түлік дүкендері қарттарға жеңілдіктер ұсынады, олар 50 жастан басталады, бірақ көбінесе 60 жастан асқандарға арналған.

Бірінші көмек көрсетуші немесе денсаулық сақтау қызметкері үшін жеңілдік

Өрт сөндірушілерге, жедел жәрдем қызметкерлеріне, полиция қызметкерлеріне және басқа да шұғыл қызметтердегі қызметкерлерге арналған ерекше жеңілдіктер "бірінші кезектегі жауап берушілердің жеңілдіктері" деп аталады. Аурухана қызметкерлері де кейде жеңілдіктер ала алады.

Сатушының достарына ұсынылатын арнайы бағалар

Сатушының достарына ұсынылатын жеңілдік бағасы, сатушының "Бұл [мұндай-дей] тұрады, бірақ сізге арнайы" деген стереотипімен пародиленіп көрсетіледі. Австралияда, Жаңа Зеландияда және Ұлыбританияда достарына берілетін жеңілдіктер "достар бағасы" деп аталады. Француз тілінде бұл жеңілдік prix d'ami деп, ал Испанияда испан тілінде "precio de amigo" немесе каталон тілінде "preu d'amic" деп аталады. Немец тілінде бұл үшін "Freundschaftspreis" термині жиі қолданылады.

Жергілікті тұрғындарға ұсынылатын арнайы бағалар

Туристік жерлерде жеңілдіктер көп кездеседі. Мысалы, Гавайиде көптеген туристік орындар, қонақүйлер мен мейрамханалар Гавайиде тұрғанын растайтын құжатты көрсеткен адамға айтарлықтай төмен баға ұсынады; бұл "Кама'айна жеңілдігі" деп аталады, яғни "жердің баласы" немесе жергілікті тұрғын. Оны Гавайиде немесе басқа жерде "тұрғын жеңілдігі" деп те атай беруге болады. Кейде жеңілдік алу құқығын растау үшін төлем картасына ұқсас пластикалық карта беріледі. Ал басқа жағдайларда, мәртебесін көрсететін қолданыстағы құжаттар (студент, мүгедек, тұрғын және т.б.) қабылданады. Кейде жасы бойынша жеңілдікке лайық екені анық көрінетін жандарға құжат талап етілмейді. Ал кейбір жағдайларда, картаны сұраған әркімге беруге болады.

Купондар

Талон иесіне белгілі бір сомада немесе пайыздық үлес ретінде берілетін жеңілдік, көбінесе нақты шарттармен. Көп жағдайда, басқа жеңілдіктер сияқты, белгілі бір мөлшерде тауар сатып алынса немесе клиент белгілі бір жасқа жеткен жағдайда ғана қолданылады. Купондар жиі газеттерде, буклеттерде және журналдарда жарияланады, сондай-ақ интернеттен жүктеуге болады.

Төлемдер

Сатып алу кезінде кейбір жеңілдіктер ұсынылғанымен, сатып алынғаннан кейін өнімнің бір бөлігі немесе кейде толық құны қайтарылады. Ерекше жағдай – бірнеше жылдан кейін белгілі бір мерзім ішінде өтініш берілген жағдайда толық қайтару туралы уәде беру. Бұл уәде клиенттерді қызықтырып, сатуды арттыруға бағытталған, бірақ көптеген адамдардың талаптарға сай келе алмауы күтіледі.

Басқа

Жарнамалық жеңілдіктер (Сауда алмасу жеңілдіктері) Бұл сатып алушыға белгілі бір жарнамалық іс-шараны орындағаны үшін берілетін баға төмендетуі. Мұнда дүкен ішіндегі көрмелерді құру мен күтіп ұстауға берілетін жеңілдіктер немесе бірлескен жарнамаға арналған төлемдер кіруі мүмкін. Сауда алмасу жеңілдіктері көбінесе автомобиль өнеркәсібінде кездеседі, бірақ олар басқа да ұзақ пайдалануға арналған тауарлар үшін де беріледі. Брокерлік жеңілдік Өндірушінің тұрғысынан қарағанда, төленген кез келген брокерлік комиссиясы жарнамалық жеңілдікке ұқсас. Ол әдетте брокер жасаған сатудан алынған пайыздық үлеске негізделген.