Кіріспе
538-710 жылдар аралығындағы Жапон тарихының Асука кезеңі (飛鳥時代) – 538-710 жылдар аралығында Жапония тарихындағы кезең. Бұл кезеңнің басталуы алдыңғы Кофун кезеңімен қабаттасуы мүмкін. Асука аймағының атымен аталған Асука кезеңінде Ямато мемлекеті үлкен өзгерістерге ұшырады, бұл аймақ қазіргі Нара қаласының оңтүстігінде орналасқан. Асука кезеңі маңызды көркемдік, әлеуметтік және саяси өзгерістермен ерекшеленеді, олардың бастауы Кофун кезеңінің соңында жатыр. Буддизмнің енгізілуі жапон қоғамындағы маңызды өзгеріс болды. Асука кезеңі ел атауының Ва (Япония) (Ва) -дан Нихон (Ниппон) -ға өзгеруімен де ерекшеленеді.
The Asuka period (飛鳥時代) was a period in the history of Japan lasting from 538 to 710, although its beginning could be said to overlap with the preceding Kofun period. The Yamato polity evolved greatly during the Asuka period, which is named after the Asuka region, about south of the modern city of Nara. The Asuka period is characterized by its significant artistic, social, and political transformations, having their origins in the late Kofun period. The introduction of Buddhism marked a change in Japanese society. The Asuka period is also distinguished by the change in the name of the country from Wa (Japan) (Wa) to Nihon (Nippon).
Атау беру
"Асука кезеңі" термині алғаш рет жапон бейне өнері мен сәулет тарихындағы бір кезеңді сипаттау үшін қолданылды. Оны 1900 жыл шамасында көркем өнер зерттеушілері Секино Тадасу (関野貞) және Окакура Какудзо ұсынған. Секино Асука дәуірін 646 жылғы Тайка реформасымен аяқталды деп есептеген. Ал Окакура оны астананы Нара қаласындағы Хейдзё сарайына көшірумен аяқталды деп қарастырған. Тарихшылар көбінесе Окакураның мерзімін пайдаланса да, көптеген өнер және сәулет тарихшылары Секиноның мерзімін қалайды және одан кейінгі кезеңді атау үшін "Хакухо кезеңі (白鳳時代)" терминін қолданады.
Ямато императорлық соты
6 ғасырдағы Асука кезеңінен бастап, Ямато кезеңінің (大和時代) бір бөлігі ретінде, Жапония тарихында Жапония императорының қазіргі Нара префектурасынан – сол кезде Ямато провинциясы деп аталған жерден салыстырмалы түрде қарсылықсыз билік еткен алғашқы кезеңі болды. Кофун дәуірінің екінші жартысында Кюсю және Хонсюдағы кландарға билік жүргізіліп, клан басшыларына кейбір мұрагерлік атақтар берілді. Ямато есімі басқа кландарды басып, ауыл шаруашылығы жерлерін иеленген Ямато билеушілерінің арқасында бүкіл Жапониямен байланысты болды. Қытай үлгілеріне (соның ішінде қытай жазуының қабылдануына) сүйене отырып, олар орталық басқару жүйесін және бағынышты клан басшыларының қатысуымен императорлық сарайды құрды, бірақ тұрақты астанасы болған жоқ. 7 ғасырдың ортасына қарай ауыл шаруашылығы жерлері орталық саясатқа бағынышты маңызды мемлекеттік меншікке айналды. Гокисичидо (五畿七道) жүйесінің негізгі әкімшілік бірлігі округ болды, ал қоғам кәсіби топтарға бөлінді. Көпшілігі шаруалар болды, ал қалғандары балықшылар, тоқымашылар, қыш құмыра жасаушылар, қолөнершілер, қару жасаушылар және діни обрядтарды орындаушылар еді.
Сога кланы мен Шотоку Тайши
Сога кланы император отбасымен араласқан, ал 587 жылы Соганың басшысы Сога но Умако өзінің немере інісін император етіп тағайындауға, кейін оны өлтіріп, оның орнына Императрица Суиконы тағайындауға жеткілікті күшті болды. Суико, сегіз императордың біріншісі, кейде Умаконың және принц-регент Шотоку Тайшидің (574–622) қарапайым бейнесі болып саналады. Алайда ол өз билігін өзі жүргізді, ал Шотоку Тайшидің рөлі көбінесе аңызға айналдырылған. Бұл реформа кезеңінің ұлы зиялысы ретінде танылған Шотоку буддизмге берілгендік танытып, қытай әдебиетін жақсы білген. Оған конфуцийлік принциптер, соның ішінде "Аспанның мандаты" әсер етті, бұл билеушінің жоғары күштің еркімен билік ететінін білдіреді. Шотокудың басшылығымен конфуцийлік дәрежелер мен әдеп нормалары қабылданды, ал оның он жеті баптан тұратын конституциясы конфуцийлік ұстанымдар бойынша хаостық қоғамға үйлесімділік әкелудің жолдарын белгіледі. Сонымен қатар, Шотоку қытай күнтізбесін қабылдады, сауда жолдары жүйесін (жоғарыда аталған Гокисичидо) жасады, көптеген будда ғибадатханаларын салды, сот жылнамаларын жинақтады, буддизм мен конфуциандық зерттеулер үшін студенттерді Қытайға жіберді және Оно но Имоконы Қытайға жапон императорлық елшілігі ретінде жіберді (елші). Нәтижесінде, бұл кезеңде Жапония қытайлық династиялардан лауазым алмады, бірақ құрмет көрсетті (有貢無封). Қытайлықтардың көзқарасы бойынша, Жапонияның мәртебесі немесе орны бұрынғы ғасырлардағы патшалар лауазым алған кезден төмендеді. Екінші жағынан, Жапония Қытаймен саяси байланыстарын әлсіретті және осының нәтижесінде ерекше мәдени және интеллектуалдық қарым-қатынастарды орнатты.
Тайка реформасы
Шотоку Тайши (622 жылы), Сога но Умако (626 жылы) және Императрица Суико (628 жылы) қайтыс болғаннан кейін шамамен жиырма жыл өткен соң, мұрагерлік мәселесіндегі сарай интригалары 645 жылы Сога кланының үкіметке монополиялық бақылауына қарсы сарай төңкерісіне әкелді. Көтеріліске ханзада Нака но Оэ мен Накатоми но Каматари бастамашылық етті, олар Сога әулетінен сарайды тартып алып, Тайка реформасын енгізді. Ритсурио жүйесі бірнеше кезеңде кодификацияланды. Император Тендзидің ордасы орналасқан провинцияның атымен аталған Оми кодексі шамамен 668 жылы аяқталды. 689 жылы Императрица Джито Асука Киёмихара кодексін жариялады, ол император Теммудің ордасы орналасқан жермен байланысты аталды. Ритсурио жүйесі 701 жылы Тайхо кодексімен одан әрі консолидацияланып, кодификацияланды, ол бірнеше түзетулерден және негізінен рәсімдік функцияларға шектелуден басқа, 1868 жылға дейін күшінде болды. Тайхо кодексі конфуцийлік үлгідегі қылмыстық ережелерді (қатаң емес, жеңіл жазалар) және Цзинги кан (神祇官), синтоизм мен сарай рәсімдеріне арналған, және орталық басқарудың қытай үлгісін Daijō kan (太政官) арқылы қарастырды, оның құрамында сегіз министрлік (орталық басқару, рәсімдер, азаматтық істер, императорлық үй, әділет, әскери істер, халық істері және қазына) болды. Қытай үлгісіндегі мемлекеттік қызмет емтиханы жүйесі қабылданбаса да, болашақ бюрократтарды Конфуций классикасы негізінде даярлау үшін колледж кеңсесі (大学寮) құрылды. Дегенмен, дәстүр бұл жүйені айналып өтті, өйткені аристократиялық тегі жоғары лауазымға ие болудың басты шарты болып қала берді және атақтар көп ұзамай қайтадан мұрагерлікке айналды. Тайхо кодексі билеушіні таңдау мәселесін қарастырмады. Бесінші ғасырдан сегізінші ғасырға дейін бірнеше императрицалар билік етті, бірақ 770 жылдан кейін мұрагерлік еркектерге ғана шектелді, әдетте әкеден ұлына, кейде билеушіден бауырына немесе туысына дейін. Қытай дін қызметкерлері де тіл мамандары ретінде белсенді қатысып, Императрица Джитодан екі рет сыйлық алды.
Сыртқы қатынастар
Қытай мәдениеті Жапонияға Қытайдағы императорлық жапон елшіліктері құрылмас бұрын Кореяның үш патшалығы арқылы енгізілген. Миссиялар жалғаса берсе де, Кофун кезеңінің басындағы тығыз байланыстарға қарамастан, қытай ықпалы арқылы Жапонияның өзгеруі баяулады. Бұл Бэкчеге ең көп пайда әкелді, себебі Жапонияның осы патшалыққа берген әскери қолдауы артты. Корея түбегінен көптеген шеберлер мен білікті жұмысшылар, соның ішінде 595 жылы Жапонияға келген екі бас діни қызметкер – Когурёдан Эджи және Бэкчеден Эсо көшіп келді. Канроку да Бэкчеден келген және принц Шотокудың ұстазы болып, оған саяси кеңес берді. Жапония Бэкчемен одақтасқанда, Гогурё діни қызметкерлері Жапониядан кетіп қалды. Асука аймағында шоғырланған Ямато әкімшілігі Кюсю және Хонсюдағы тайпаларға билік етіп, тайпа басшыларына кейбір мұрагерлік атақтар берді. Ямато есімі Жапонияның бүкіл аумағын білдіретіндей болды, өйткені Ямато билеушілері тайпаларды басып, егістік жерлерді иеленді. Қытай үлгілеріне (қытай жазу жүйесін қабылдауды қоса алғанда) сүйене отырып, олар орталық басқару жүйесін және бағынышты тайпа басшыларымен бірге императорлық сарайды құрды, бірақ тұрақты астанасы болған жоқ. VII ғасырдың ортасына қарай егістік жерлер орталық саясатқа бағынған маңызды мемлекеттік меншікке айналды. Негізгі әкімшілік бірлік – округ, ал қоғам кәсіби топтарға бөлінген. Көпшілігі шаруалар болса, қалғандары балықшылар, тоқымашылар, қыш құмыра жасаушылар, қолөнершілер, қару жасаушылар және діни ғұрыптарды орындаушылар еді. 600-659 жылдары Жапония Тан Қытайына жеті елші жіберді. Бірақ келесі 32 жыл бойы, Жапония қытай мәтіндеріне негізделіп заңдарын жасап жатқан кезде, ешқандай хат жіберілмеді. Жапония Қытаймен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп, Силлаға 11 елші жіберді, ал Силла Нихон Шокиде император Тенму мен императрица Джитоның тұсында Жапонияға 17 рет елшілік жібергендігі туралы жазылған. Ямато мен Бэкченің билеуші топтары жақсы қарым-қатынаста болды, және Ямато 660-663 жылдары Силла мен Тан Қытайының Бэкчеге жасаған шапқыншылығына қарсы әскери-теңіз күштерін жөнелтті (Бэкган шайқасын қараңыз). VII ғасырда Қытайға көптеген елшілер, діни қызметкерлер мен студенттер жіберілді. Кейбіреулері 20 жыл немесе одан да көп уақытқа солып қалды, ал оралғандардың көпшілігі маңызды реформаторларға айналды. Қытайлықтардың наразылығын тудырған Шотоку, "Күннің шығып тұрған жеріндегі Аспан ұлынан Күннің батып бара жатқан жеріндегі Аспан ұлына" деген ресми хат жіберіп, Қытай императорымен теңдік орнатуға тырысты. Шотокудың осы батыл қадамы үрдіс орнатты: Жапония енді Қытаймен қарым-қатынаста бағынышты мәртебеге келіспеді.
Буддизмнің пайда болуы
Буддизмді Жапонияға енгізу 538 жылы Бэкже патшасы Сонгқа байланысты, бұл Жапонияны жаңа діни доктринамен таныстырды. 531 жылы император Кинмей таққа отырғанда беделді болған Сога кланы буддизмді және қытайлық конфуциандыққа негізделген үкіметтік және мәдени үлгілерді қабылдауды қолдады. Бірақ Ямато сарайының кейбір өкілдері – сарайда синтоизм ритуалдарын орындауға жауапты Накатоми әулеті және әскери клан Мононобе – өздерінің құқықтарын сақтап, буддизмнің шетелдік діни ықпалына қарсылық көрсетті. Сога қытай үлгісіндегі қаржы саясатын енгізді, алғашқы ұлттық қазынаны құрды және Корея мемлекеттерін аумақтық кеңею нысаны ретінде емес, сауда серіктестері ретінде қарастырды. Сога мен Накатоми және Мононобе кландары арасындағы алауыздық бір ғасырдан астам уақытқа созылды, осы кезеңде Сога уақытша үстемдікке ие болды. Тайка реформасында жаназа рәсімдерін жеңілдету туралы еңбек жарияланды және ірі кофун (топшамал) салуға тыйым салынды. Бұл еңбек сонымен қатар кофунның мөлшері мен пішінін әлеуметтік топтар бойынша реттеді. Бұл тыйым Асука дәуірі бойы қайта жаңартылды, бірақ Хэйан дәуірінде күшін жойды. Бұл тыйым зиянды жануарлар – бұғы және қабанға қатысты болмады.
Даоизмнің ықпалы
Асука дәуірінде даоизм де әкелінді. Осы дәуірдегі монархтардың қабірлерінің сегізбұрышты нысаны және Китора мен Такамацуцука кофундарында салынған жұлдыздық карталар даостық космологияны көрсетеді. Даостық сенімдер ақырында Шинто және буддизммен бірігіп, жаңа ғұрыптардың пайда болуына әкелді. Онмиоддо (陰陽道), жапондық геомантия мен космологияның бір түрі, осы діни араласулардың нәтижесі болып табылады. Асука дәуірі діни сенімдер үшін кландар арасындағы қақтығыстармен басталса, дәуірдің кейінгі кезеңінде әкелінген діндер Жапонияның жергілікті халықтық нанымдарымен бірікті.
Асука мәдениеті
Бұл кезеңде салынған кейбір сәулеттік құрылыстар бүгінге дейін сақталған. VII ғасырда салынған Хёрю-дзидегі ағаш ғимараттар Қытай және Батыс Азия елдерінің ықпалын көрсетеді. Мысалы, Хёрю-дзидегі бағаналар ежелгі Грекиядағы Парфенон бағаналарымен ұқсас, олардың энтазисінен көрініп тұр. Бес қабатты пагода (五重の塔) – бұл ступа деп аталатын үнділік дөңгелек тәрізді реликвиялық құрылыстың өзгеруі. Сонымен қатар, V ғасырға жататын Такамацузука және Китора кофундарының қабырға суреттері Тан әулеті мен Когурё қабырға суреттерінен күшті ықпал алған. Осы кезеңдегі жапон буддалық мүсін өнерінің Қытайдың Алты династиясы стиліне ұсқынды келгеніне сенуге болады. Бұл дәуірдегі мүсіндердің ерекшеліктері қытай иммигранты Шиба Таттоның немересі, көрнекті мүсінші Курацукури Торидің есімімен аталатын Тори стилі деп аталады. Бұл стильдің кейбір ерекшеліктері – айқын, бадам пішіндес көздер және киімдегі симметриялық бүктемелер. Бұл мүсіндердің ең айқын және ерекше белгісі – "архаикалық күлімсіреу" деп аталатын күлімсіреу. Хёрю-дзидегі Кудара Каннон – осы кезеңдегі ең танымал будда мүсіні.
Хакухо мәдениеті
Буддистік өнердің екінші кезеңі Асука (мәдени) кезеңінен кейін Хакухо мәдениеті (Хакухо мәдениеті) деп аталады және әдетте Тайка реформасы (646) басталып, 710 жылы астананың Нараға көшірілуімен аяқталады. VIII ғасырдың екінші жартысында жауынгерлерден императорға дейін әртүрлі шенді адамдар көптеген әндер мен өлеңдер жазып, орындады. Осы өлеңдердің ең алғашқы жинағы Маньёшу (万葉集) деп белгілі. Онда Принцесса Нуката және Какиномото но Хитомаро сияқты көрнекті ақындардың шығармалары бар. Осы кезде вака (поэзия) (Вака) поэзияның жаңа түрі ретінде пайда болды. Бұл термин Қытайдан келген стильдерден жергілікті стильдерді ажырату үшін қолданылды; вака поэзиясының ішінде танка (短歌) ең танымал түрлерінің бірі. Ол 5/7/5/7/7 буын үлгісімен бес жолға бөлінген, барлығы 31 жапон буынынан (море) тұрады.