Кіріспе

Шела Морин Коппс (27 қараша 1952 жылы туған) – канадалық саясаткер, сондай-ақ 1993 жылдың 4 қарашасынан 1996 жылдың 30 сәуіріне дейін және 1996 жылдың 19 маусымынан 1997 жылдың 11 маусымына дейін Канаданың алтыншы вице-премьер-министрі қызметін атқарған. Оның әкесі Виктор Коппс бір кезде Онтарио провинциясының Гамильтон қаласының мэрі болған. Канаданың Либералдық партиясының белгілі солшыл мүшесі саналған Коппс әйелдердің құқықтарын, марихуананы заңдастыруды, аз ұлт өкілдерінің құқықтарын және қоршаған ортаны қорғауды қолдады. Оның қатыгездігімен көзге түсетін стилі мен жарқырағандығы саяси мансабының айрықша белгісі болды.

Ерте өмір

Коппс Онтарионың Гамильтон қаласында дүниеге келген. Ол Гамильтон аймағының саясатына муниципалитет, провинция және федералдық деңгейде басымдық танытқан саяси отбасының екінші буын өкілі. Оның анасы Джеральдин Флоренс (Гутро) Коппс – Гамильтон қалалық кеңесінің мүшесі болған. Оның әкесі Виктор Кеннеди Коппс – Гамильтон қаласының мэрі болды. Ол епископ Райан католик орта мектебінде білім алды. Бала кезінде Коппс Канаданың Қыздар Скауттарының жастар бағдарламаларына қатысты. Ол Остин Торнға (үшінші күйеуі) үйленген және екінші некесінен Данель есімді қызы бар. Канада тарихында парламент мүшесі болып тұрғанда бала туған алғашқы депутат ол болды. Коппс Лондондағы Батыс Онтарио университетінің Король университетінің колледжінде француз және ағылшын тілдері бойынша бакалавр дәрежесін алды, содан кейін Гамильтондағы Макмастер университетінде және Францияның Руан университетінде оқуын жалғастырды. Ол Гамильтон Spectator және Ottawa Citizen газеттерінде журналист ретінде жұмыс істеді.

Саяси мансап

Коппс 1977 жылғы провинциялық сайлауда провинциялық саясатқа қадам басты, Гамильтон орталығында Онтарио либералдық партиясынан бақ сынады. Ол 14 дауыс айырмасымен қолданыстағы жаңа демократ Майк Дэвисоннан жеңіліске ұшырады. Бұл сайлауда ол сол кездегі күйеуінің тегін пайдаланып, бюллетеньде "Шейла Коппс Миллер" деп тіркелді. Ал келесі барлық науқандарда өзін "Шейла Коппс" деп таныстырды. Партия жетекшісі Стюарт Смиттен кейінгі төрт жыл бойы сайлау округінің көмекшісі болып жұмыс істеген соң, Коппс 1981 жылғы сайлауда Гамильтон орталығынан қайта кандидат болды. Ол Дэвисонды 2804 дауыспен жеңіп, премьер-министр Уильям Дэвистің прогрессивті консервативтік үкіметіне қарсы ресми оппозиция құруға атсалысқан тағы 33 либералға қосылды. 1982 жылы Смит отставкаға кеткеннен кейін Коппс Онтарио либералдық партиясының төрағалығына үміткер болды. Тәжірибесінің жетіспеуіне қарамастан, ол Дэвид Петерсоннан кейін екінші орынды иеленді. 1984 жылғы федералды сайлауда Коппс ұлттық саясатқа бет бұрды және Гамильтон шығыс округінде федералды либералдар үшін науқан жүргізді. Бұл сайлауда Брайн Малрони және оның прогрессивті консервативтік партиясы күшті жеңіске жетті, 282 орынның 211-ін жеңіп алды. Коппс жеке өзі сайланды, Жаңа демократиялық партияның үміткері Дэвид Кристоферсонды 2661 дауыспен жеңді, бірақ келесі төрт жыл бойы Парламентте көптеген одақтастары болған жоқ. Коппс кішкентай либералдық оппозицияның ықпалды мүшесі болды. Ол Малрони үкіметіне қарсы күреске белсенді қатысқан жас либералдық депутаттар тобы болған "Шыртқы топтың" көрнекті мүшесіне айналды. Ол толыққанды екі тілді болғандықтан, Малрони мен оның министрлеріне қарсы өткізген сөздері үшін мақтау мен сынауға да іліккен. Федералдық мансабының басында, екі жыл өткен соң, ол өзінің автобиографиясын – "Ешкімнің баласы емес" деген атпен жариялады және Канада саясатындағы жас жұлдыз ретінде танылды. Бұл кітап Әділет министрі Джон Кросби Коппске ыстық пікірталас кезінде "тыныштал, балам" дегеннен кейін жарық көрді. Коппс оған "Мен ешкімнің баласы емеспін" деп жауап берді. 1987 жылы Коппс қызы Данель дүниеге келгенде Канада тарихында отырған депутат ретінде бала туған алғашқы адам болды. Кейін ол қызының өзінің "үйлесімді тобының" бір бөлігі болғанын және бүкіл елде достар тауып алғанын айтты. 1988 жылы Коппс федералды сайлауда қиындықсыз қайта сайланды. 1990 жылы Коппс Джон Тернердің орнын басу үшін либералдық партияның төрағалығына үміткер болды. Ол Жан Кретьен мен Пол Мартинден кейін үшінші орынды иеленді. 1992 жылы Коппс Мюррей Элстонның Дэвид Петерсонның орнын басу үшін Онтарио либералдық партиясының жетекшісі болуға жасаған сәтсіз әрекетін қолдады.

Федералды министр

Либералдық партия 1993 жылғы сайлауда Ким Кэмпбеллдің консервативтерін жеңіп, билікке келді. Кристиан сайлаудан кейін премьер-министр болды және Коппсты вице-премьер және қоршаған ортаны қорғау министрі етіп тағайындады. Бұл Канада тарихында әйелдің вице-премьер лауазымына тағайындалған алғашқы рет болды. 1996 жылы үкімет кабинетіндегі өзгерістерден кейін ол қоршаған ортаны қорғау саласын тастап, Канада мұрасы министрі болды. Осы кезеңде Коппс 1994 жылы Дүниежүзілік экономикалық форумының «Ертеңгі күннің жаһандық лидерлері» бағдарламасына қатысты, оған бұрынғы Квебек премьер-министрі Жан Шарест және Дүниежүзілік банктегі табиғи газ саласының жетекшісі Афсане Машаехи Бешлосс та қатысты. Коппс 1996 жылдың көктемінде қысқа мерзімге қызметтен шеттеді. Кристианның сайлау алдындағы уәделерінің бірі – Брайан Малрунидің өте танымал емес тауарлар мен қызметтер салығын жою еді, бірақ ол үкімет кірістерінің азаюын болдырмау үшін кейіннен уәдесінен бас тартты. 1993 жылғы сайлау науқаны барысында Коппс Канадалық радио хабар тарату корпорациясының «ашық микрофон» бағдарламасында егер тауарлар мен қызметтер салығы жойылмаса, ол отставкаға кететінін мәлімдеді. Біраз қысымнан кейін Коппс 1996 жылы Гамильтон Шығыс округінен депутаттығынан бас тарды және дереу өткізілген қосымша сайлауға қатысты. Қосымша сайлау кезінде Реформа партиясы оның сайлау округінің айналасына жарнамалық стендтер орнатты, олардың бірінде «ШЕЙЛА» деген жазуы бар шошқаның суреті бейнеленген, ал екіншісінде оның суреті және «Тауарлар мен қызметтер салығын қысқартуға уәде бердік: бұл өткен жолы жұмыс істеді!» деген жазу болды. Коппс 1993 жылғы сайлаумен салыстырғанда дауыс берушілердің үлесі азайып, жеңіске жетті, ал Кристиан оны бұрынғы лауазымына қайта тағайындады. Жеңіс сөзінде ол либералдардың «керемет жеңіске жеткенін» айтты, бірақ ертеңгі күні оңшыл «Торонто Сан» газетіндегі сатиралық карикатурада Гамильтон Шығыс сайлаушылары «ақылсыз» деп бейнеленді. 1997 жылғы сайлаудан кейін Коппс вице-премьер лауазымынан алынып, бұл лауазым саяси салмақты Херб Грейге берілді. Осы төмендеуден кейін ол үкімет саясатының бағытына елеулі ықпал ете алмады, көптеген адамдар Анн МакЛелланның осы кезеңде үкіметтегі ең беделді әйел ретінде оны басып өткенін айтады. Жан Кристиан 2004 жылдың ақпан айында зейнетке шығу ниетін жариялағаннан кейін Коппс партия төрағалығына үміткерлігін ресми түрде білдірген алғашқы кандидат болды. Әйелдер, ұлттық азшылықтар және партияның сол қанатынан қолдау алуға тырысқанына қарамастан, ол көшбасшылық сайысты басып, аяқтады, бірақ басым үміткер Пол Мартиннен қалып қойды. Ұлттық науқаны барысында ол 32 000-нан астам жаңа партия мүшесін тіркеді, бірақ кейбіреулер Джон Мэнли сияқты Либералдық партияның көшбасшылық конвенциясына дейін ол да бас тартады деп болжады.

2004 жылғы федералды сайлау алдындағы номинация күресі

Көлік министрі ретінде Мартиннің кабинетіне тағайындалған тағы бір либералдық депутат Тони Валеримен Коппс кандидаттыққа ие болу үшін күресті. Сайлау округтерінің қайта бөлінуі кезінде Валеридің Стони Крик округінің бір бөлігі Коппстың Гамильтон Ист округінің бір бөлігімен біріктіріліп, Гамильтон Ист—Стони Крик округі құрылды, ал қалған бөлігі басқа көршілес округтермен біріктіріліп, Ниагара Вест—Гланбрук округі құрылды. Гамильтон Ист округінің қалған бөлігі Гамильтон Вест округінің бөліктерімен біріктіріліп, Гамильтон Орталық округі құрылды. Гамильтон Ист—Стони Крик округінің 115 709 сайлаушысының көпшілігі (58 462) ескі Стони Криктен, ал аз бөлігі (57 247) ескі Гамильтон Исттен болды. Коппс Валеридің өзі тұратын Ниагара Вест—Гланбрук округінен кандидаттық іздеуі керек еді, онда оның көлік портфеліне толықтыратын өңірлік әуежай бар еді деген пікірде болды. Валеридің ұстанымы бойынша, оның бұрынғы Стони Крик округінен сайлаушылардың көпшілігі жаңа Гамильтон Ист—Стони Крик округінде тұрды, Коппс енді Гамильтонда тұрмады және ол округ шекарасынан 100 метрден аз қашықтықта тұрды. Желтоқсан айында Гамильтон қаласының CHCH телеарнасына берген сұхбатында Коппс Мартиннің өзін, басқа әйелдерді және Мартиннің қарсыластарын либералдық фракциядан шығаруға тырысқанын айтты. Жақын маңдағы Гамильтон Маунтин округін өкілдік еткен Бет Финни Коппс пайдасына орнынан бас тартуға ұсынды, бірақ Коппс бұл ұсыныстан бас тартты. 2004 жылдың 14 қаңтарында ол Валери либералдық партиядан кандидаттыққа ие болса, алдағы сайлауда Жаңа демократиялық партия үшін науқан жүргізе алатынын мәлімдеді. Кейіннен Коппс бұл уәдесінен бас тартты. 2004 жылдың 6 наурызында Валери Коппсты 2802 дауысқа қарсы 2491 дауыспен жеңді. Коппс кандидаттыққа ие болу процесінде және дауыс беру кезінде бұзушылықтар болды деп мәлімдеді және түрлі органдарды тергеуге шақырды (Кретиен мен Мартиннің жақтастары арасындағы басқа кандидаттыққа ие болу сайлауларында да ұқсас айыптаулар болған). Ол бастапқыда дауыс беру нәтижелерін Канаданың Либералдық партиясына шағымдады. Оның шағымы кешіктірілді, өйткені ол кандидаттыққа ие болу жиналысы басталғаннан кейін 72 сағаттан астам уақыт өткен соң берілді, бірақ Либералдық партияның апелляциялық комиссиясы мерзімді ұзартудан бас тартты. Дегенмен, 29 наурызда Коппс процестің ашықтығы жеткіліксіз екенін айтты. 2005 жылдың шілдесінде Гамильтон полициясы Коппстың айыптауларын растайтын ешқандай дәлел таба алмағандықтан тергеуді ресми түрде тоқтатып, оның телефонына қол сұғылған күніне қатысты да мәлімдеме жасады. Телефон жүйесіне кіру кодтары хабарландыру тақтасында жазылғандықтан, полиция кем дегенде 40 адамның телефон жүйесіне кіре алатынын болжады.

Саяси мансаптан кейінгі өмір

2004 жылдың 14 мамырында Коппс Канаданың Төменгі палатасында тұрып, тәуелсіз кандидат ретінде қайта сайлануға қатыспайтынын мәлімдеді. Кейін ол журналистерге берген сұхбатында Пол Мартин премьер-министр болғаннан кейін саясатқа оралуы мүмкін екенін айтты. Саясаттан кеткен соң алғашқы рет қоғамдық шараға қатысып, Кингстондағы "Сталь магнолия" спектаклінде рөл ойнады. Сонымен қатар, ол "Train 48" телесериалында эпизодтық рөлде ойнады. Оның екінші автобиографиясы "Worth Fighting For" 2004 жылдың қазан айында McClelland and Stewart баспасынан жарық көрді, бұл Пол Мартинмен және Либералдық партияның басқа мүшелерімен қоғамдық пікірталас тудырды. Коппс Мартиннің 1995 жылғы бюджетінде "ешкімге қажет" Канаданың денсаулық сақтау заңын күштен шығару туралы уәде бергенін және оның араласуы нәтижесінде бұл жобадан алынып тасталғанын мәлімдеді. Мартин, Дэвид Додж (Коппсқа бюджет жобасын факспен жібергенін айтады), Диана Марло (сол кездегі денсаулық сақтау министрі) және басқалар бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Саясаттан кеткеннен кейін Коппс "National Post" газеті үшін тұрақты мақалалар жазды. 2005 жылдың қыркүйегінде жаңа дизайнмен бірге ол "Toronto Sun" және Канаданың басқа "Sun" газеттерінде тұрақты тілші ретінде таныстырылды. Коппс 2007 жылдың желтоқсанында тілшілік қызметінен кетті. Ол сондай-ақ "Weekends with Sheila Copps" атты апталық радио ток-шоуының жүргізушісі болды, ол денсаулық пен қаржылық жоспарлау сияқты өмір салты мәселелеріне арналған. Ол Дини Петтиден бұл бағдарламаны қабылдады. 2006 жылдың наурыз айында Монреальдегі Сен-Жан-Баптист қоғамы, танымал сепаратисттік ұйым, Коппстан 2006 жылдың 6 қаңтарында телеарнадағы сұхбатында оларды қаралағаны үшін 100 000 доллар талап етті. Сепаратистер "Options Canada" ұйымы Квебекте федерализмді насихаттау үшін заңсыз 3,5 миллион доллар жұмсағанын ал, Коппс Сен-Жан-Баптист қоғамы Квебек үкіметінен 4,8 миллион доллар жұмсап, тәуелсіздікті қолдағандығын мәлімдеді, бірақ ұйым бұл айыптауды жоққа шығарды. Коппс 2006 жылдың 5 наурызында журналистер оған пікір білдіру үшін жүгінгенге дейін ұйымның талаптары туралы білмегенін және әлі олардан заңдық хабарлама алмағанын мәлімдеді. 2006 жылы Пол Мартин премьер-министр лауазымынан кеткеннен кейін Коппс Либералдық партия төрағалығына үміткер болмауға шешім қабылдады. 2006 жылғы сайлаудан кейін либералдық депутат Пол Зед (Нью-Брансуик) және бұрынғы депутат Деннис Миллс (Онтарио) Коппсқа құрмет көрсету және партия ішіндегі келіспеушіліктерден туған жараларды жазып, гала-кеш ұйымдастырды. 2006 жылдың 23 наурызында өткен шараға бұрынғы премьер-министр Джон Тернер және Алин Христианды қоса алғанда, көптеген танымал либералдар қатысты. Бұл шара сондай-ақ Канада саясатындағы либерал әйелдеріне қаржы жинау мақсатында өткізілді. Гамильтон қаласының қайтыс болған мэрі Виктор Коппстың қызы ретінде ол әкесінің ізін жалғастыра ма деген күмәндіктерге ұшырады, соңғы кезде саясатқа оралуы керек болса, "тек туған қаламда ғана, басқа еш жерде емес" дейтінін мәлімдеді. Коппс 2012 жылы Канада Либералдық партиясының президенті болуға үміттенді, бірақ Майк Кроулиге 26 дауыспен жеңілді. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Коппс саясаттан зейнетке шығуын жариялап, саяси науқандарға ерікті ретінде қатысатынын, бірақ тағы сайлауға түспейтінін мәлімдеді. 2014 жылдың 10 қарашасында Коппс өзі жыныстық зорлық-зомбылық пен зорлауға ұшырағанын, оның бірі Онтарио провинциялық парламентінде қызмет еткен кезде болғанын мәлімдеді. Q бағдарламасының бұрынғы жүргізушісі Цзиан Гомешиге қолдау білдіргеннен кейін бұл туралы айтуға мәжбүр болғанын айтты.

SNC-Lavalin ісі

Джастин Трюдо премьерлік кезінде SNC Lavalin ісінің қалың қызығында Копс осы іске қатысты пікірін ашық білдіруімен белгілі болды. Джоди Уилсон Рейболд пен Джейн Филпот үкіметтің мәселеге қатысты әрекеттеріне наразылық білдіріп, лауазымдарынан кеткеннен кейін, Копс оларды либералдық фракциядан шығаруды, яғни партиядан босатуды бірнеше рет талап етті. Копс Уилсон Рейболд пен Филпоттың отставкасы Джастин Трюдоның басшылығына жасалған сатқындық деп мәлімдеді және олардың қатысуы либералдық фракция ішіндегі саяси дау-жанжалды күшейтті. Копс тікелей Вильсон Рейболд пен Филпотты премьер-министрді жаңғыртуға ұшыратқан жария оқиғаларға кінәлады. Ол «олар саяси тәжірибесі бар болғанымен, саяси салада жетілмеген» екенін айтты және «саяси тәжірибеңіз аз болса, қысым көтере алмайсыз, өкінішке орай, бұл қысым оларға да тиген сияқты» деді. CBC News тілшісінің сұрауына жауап берген электрондық хатында, ол екеуі де «өздерінің көшбасшыларын құртуға тырысып жатыр» деп жазды. Копс Уилсон Рейболд пен Филпоттың «өздерінен басқаша жол таңдап, саяси салмаққа ие емес» екенін айтты. Дәлелдер келтірмей-ақ, Уилсон Рейболд «басқа адамдарды, тіпті премьер-министрді де тыңдауға құштар емес» екенін мәлімдеді және ол мен Филпоттың премьер-министрдің есебінен жеке пайда көру үшін құрбандық рөлін ойнағанын айтты. Ұлттық көшбасшылар бұл сын-ескертулер отаршылдық дәуірдегі, түпкілікті әйелдер билікте болуға лайық емес, керісінше, қақтығысқа ұмтылып, бұрмалаушы және өзімшіл деген сексистік стереотиптерді бекітеді деп мәлімдеді. Джонатан Кеймен Twitter-дегі әңгімелесуде Копс Уилсон Рейболдтың мінез-құлқы «қатыгез» екенін білдірді. Оның сөздері түпкілікті мәселелерді қауіпті етіп көрсетеді деген алаңдаулық туғанда, Копс «таңқалды», себебі оған «[түпкілікті халықтың күрес жолы] тек жақсы мағынада ғана қолданылады» екен.