Кіріспе

Маркетингте брендті басқару брендтің қазіргі уақытта нарықта қалай қабылданатынының талдауымен басталады, содан кейін бренд өзінің мақсаттарына жетуі үшін қалай қабылдануы керек екенін жоспарлауға және бренд жоспарланғандай қабылданып, мақсаттарына жететініне көз жеткізумен жалғасады. Мақсатты нарықтармен жақсы қарым-қатынас орнату брендті басқару үшін маңызды. Брендті басқарудың материалдық элементтеріне өнімнің өзі, оның сыртқы түрі, бағасы және қаптамасы жатады. Ал материалдық емес элементтер – мақсатты нарықтардың брендпен бөлісетін тәжірибелері және брендпен арақатынастары. Бренд-менеджер тұтынушының брендпен байланысының барлық аспектілерін, сондай-ақ жеткізу тізбегінің қатысушыларымен қарым-қатынастарды қадағалайды.

Анықтамалар

2001 жылы Хислоп брендингті "кәсіпорынның өнімі мен тұтынушының эмоционалдық қабылдауы арасындағы қарым-қатынас немесе байланыс құру процесі, бәсекелестерден ерекшелену және тұтынушылардың адалдығын нығайту мақсатындағы іс-әрекет" деп анықтады. 2004 жылы Капферер, ал 2008 жылы Келлер оны тұтынушылар күтіміне сай келу және тұрақты қанағаттандыру деп түсіндірді. Бренд басқару өнімнің қабылданатын құнын арттыру үшін маркетингтік құралдар мен техникалар жиынтығын пайдаланады (қараңыз: Бренд капиталы). Орнатылған маркетингтік стратегияның мақсаттарына сүйене отырып, бренд басқару өнімдердің бағасын өсіруге және оң қарым-қатынастар мен бейнелер немесе бренд туралы күшті хабардарлық арқылы адал тұтынушылар құруға мүмкіндік береді. Бренд басқару – нақты брендтің негізгі құндылығын анықтап, осы құндылықты нысаналы аудиторияға жеткізу процесі. Қазіргі заманда бренд корпоративтік, өнімдік, қызметтік немесе жеке тұлға болып табылуы мүмкін. Бренд басқару брендтің сенімділігін арттырады, тек сенімді брендтер ғана тұтынушылардың адалдығын қалыптастыра алады, жағдайға байланысты туындаған дағдарыстардан еңсеруге және бағаға сезімтал тұтынушылардан пайда көре алады.

Тарих

Брендтің ең ерте тамырларын тарихқа дейінгі дәуірге дейін табуға болады. Бұл практика алғаш рет неолит дәуірінде Орта Шығыста мал өсірушілердің малдарына белгі салудан бастау алған болуы мүмкін. Тас және қола дәуіріндегі үңгір суреттерінде белгіленген малдар бейнеленген. Египеттік жерлеу рәсімдеріндегі суреттерде де белгіленген жануарлар кездеседі. Уақыт өте келе, бұл практика жеке мүлікті, мысалы, керамиканы немесе құралдарды белгілеуге дейін кеңейді, соңында саудаға арналған тауарларға белгілі бір бренд немесе таңба жабыстырылды. Шамамен 4000 жыл бұрын өндірушілер өнімдеріне қарапайым тас мөрлерді жабыса бастады, олар уақыт өте келе өндірушінің жеке басын көрсететін бейнелермен мөрленген саз мөрлерге айналды, осылайша өнімге жекелік берді. Беван мен Венгроу брендтің б.з.д. 4 ғасырдағы ежелгі Месопотамиядағы қалалық революциядан кейін қажет болғанын айтады, сол кезде ірі экономикалар алкогольді сусындар, косметика және мата сияқты тауарларды жаппай өндіре бастады. Бұл ежелгі қоғамдар тауарлардың сапасын қатаң бақылап, сонымен қатар бренд арқылы тұтынушыға құндылық жеткізуді талап етті. Диана Тведе "қорғау, пайдалылық және байланыс функциялары пакеттер транзакциялар нысаны болған кезде қажет болды" деп мәлімдейді (107 бет). Ол б.з.д. 1500-500 жылдар аралығында Жерорта теңізі саудасында қолданылған амфоралардың әртүрлі пішіндері мен таңбалары бар екенін көрсетті, олар алмасу кезінде сатып алушыларға ақпарат берді. Мөрленген таңбаларды жүйелі түрде қолдану б.з.д. 4 ғасырға дейін созылады. Көптеген сауатсыз қоғамда амфораның пішіні және оның бейнелі белгілері тауар белгісі ретінде қызмет етіп, өнімнің мазмұны, шығу аймағы және тіпті өндірушінің жеке басы туралы ақпаратты жеткізді, бұл өнімнің сапасы туралы ақпаратты жеткізеді деп түсіндірілді. Бірқатар археологиялық зерттеулер антикалық дәуірде брендтеу, таңбалау және жапсырмалау туралы көптеген дәлелдерді тапты. Археологтар Рим империясының ерте кезеңіндегі шамамен 1000 түрлі құмырашының белгілерін анықтады, бұл брендтеудің салыстырмалы түрде кең таралған практика болғанын көрсетеді. Помпейде (б.з.б. 35 ж.), балық соусын (гарум деп те аталады) өндіретін Умбриций Скавр бүкіл Жерорта теңізі арқылы саяхаттайтын амфорасын брендтеді. Оның үйінің ауласындағы мозаикалық суреттер оның жеке бренді мен сапасы туралы мәлімдемелер жазылған амфоралардың бейнелерімен безендірілген. Мозаика төрт түрлі амфорадан тұрады, олар атриумның әр бұрышында орналасқан және мынадай жазулар бар:
1. G(ari) F(los) SCO[m]/ SCAURI/ EX OFFI[ci]/NA SCAU/RI "Скаурус дүкенінен алынған, Скаурус өнімдері - макрельден жасалған гарум гүлі" деп аударылады.
2. LIQU[minis]/ FLOS "Ликвамен гүлі" деп аударылады.
3. G[ari] F[los] SCOM[bri]/ SCAURI "Скаурус өнімдерінің макрелінен жасалған гарум гүлі" деп аударылады.
4. LIQUAMEN/ OPTIMUM/ EX OFFICI[n]/A SCAURI "Скаурус дүкенінен шыққан ең жақсы ликвамен" деп аударылады.
Скаурус балық соусы Жерорта теңізі бойынша өте жоғары сапалы екені белгілі болды және оның беделі қазіргі Францияға дейін жетті. Кертис бұл мозаиканы "жарнама және суретшінің емес, меценаттың шабыттанған сирек, нақты мысалы" деп сипаттады. Помпеи мен жақын маңдағы Геркуланумда археологиялық деректер брендтеу мен таңбалаудың салыстырмалы түрде кең таралған қолданысын көрсетеді. Мысалы, шарап құтыларына "Лассий" және "Л. Евмах" деген есімдер жазылған. Геркуланумда табылған көмірленген нан нанға өндірушінің аты және басқа да ақпараттарды, соның ішінде қолданылуы, бағасы немесе тағайындалған алушыны таңбалаған. Бұл белгілер нарықтың күрделілігін арттыруда өнім туралы ақпаратқа деген қажеттілікті көрсетеді. Шығыста брендтің пайда болуының дәлелі ерте дәуірге жатады. Жақында жүргізілген зерттеулер қытайлық саудагерлер брендті, таңбалауды, жарнаманы және сауда белгілерін кеңінен қолданғанын көрсетеді. Б.з.д. 200 жылдан бастап қытайлық таңбалар мен брендтер отбасы, жер атаулары мен өнім сапасын көрсету үшін қолданылды, ал 600 және 900 жылдар аралығында үкімет таңған өнім брендтерін пайдалану қолданылды. Экхарт пен Бенгтсонның пікірінше, Сун династиясы (960-1127) кезінде Қытай қоғамында тұтынушылық мәдениет дамыды, онда тек элитаның емес, қарапайым тұтынушылардың кең ауқымына жоғары тұтыну деңгейіне қол жеткізілді (212 бет). Тұтынушылық мәдениеттің өркендеуі компанияның абайлап басқарылатын имиджін, сауда белгілерін, символикалық брендтерді, сауда белгілерін қорғауды және баоджи, хао, лей, гонпин, пиази және пинпай брендтік түсініктерін дамытты, бұл отбасылық мәртебе, сапа бағалау және дәстүрлі қытайлық құндылықтарды сақтау сияқты Батыс түсініктерімен шамалы сәйкес келеді (219 бет). Экхарт пен Бенгтсонның талдауы брендтер Қытайда тұтынушылық мәдениеттегі әлеуметтік қажеттіліктер мен кернеулердің нәтижесінде пайда болғанын көрсетеді, онда брендтер әлеуметтік мәртебе мен жіктелуді қамтамасыз етеді. Осылайша, Қытайдағы брендтердің эволюциясы Батыс елдерінен өзгеше, онда өндірушілер брендтерді нарыққа енгізіп, аралық үлесті бөлісуді және соңғы пайданы арттыруға тырысты (218-219 беттер). Жапонияда брендтің ұзақ тарихы бар. Көптеген жапондық компаниялар үшін "мон" немесе мөр - бұл Шығыс Азия брендінің немесе сауда белгісінің бір түрі. Барлық тарихшылар да ежелгі заманда қолданылған ерекше қаптамалар мен таңбаларды қазіргі брендтермен немесе жапсырмалармен салыстыруға болады деп келіспейді. Мысалы, Мур мен Рейд ежелгі контейнерлердегі ерекше пішіндер мен таңбаларды қазіргі түсінігіміз бойынша қазіргі брендтер емес, "протобрендтер" деп атау керек деп мәлімдейді. Протобренд - бұл кем дегенде үш сипаттаманың біріне ие болған бренд: орналасқан жері - өндіріс орны туралы ақпаратты белгі, қолтаңба немесе тіпті шикізаттың физикалық қасиеттері арқылы білдіреді, соның ішінде қаптама материалдары, сақтау, тасымалдау және сұрыптау сияқты негізгі маркетингтік функцияларды орындайды; және сапалық атрибуттар - өндірушінің аты, шығу орны немесе ингредиенттер немесе сапаның басқа да қабылданған көрсеткіштері арқылы білдірілетін өнімнің сапасы туралы ақпарат. Брендтеуді кеңінен таратуға ықпал ететін фактор көбінесе үкіметтік заңдар болды, бұл өндірушілерді ең төменгі сапалық талаптарға сәйкес келуге немесе салмақ пен өлшемдерді стандарттауға мәжбүр етті, бұл өз кезегінде сапа мен әділдікке қатысты қоғамдық алаңдаушылықтың нәтижесі болды. Қымбат металлдарға жабылатын белгілер 4 ғасырдың басында Византияда кеңінен қолданылды. Б.з.д. 350 жылға дейінгі күміс таяқшалардың таңбаланған белгілері сақталған, бұл тұтынушыны қорғаудың ең ерте белгілі нысандарының бірін көрсетеді. Византияның ерте кезеңінен табылған және құжатталған жүзделген күміс заттар, соның ішінде тостағандар, кеселер, табақтар, жүзіктер және құймалар бар. Күміс пен алтынға арналған белгілер 1300 жылы Ұлыбританияда енгізілді. Орта ғасырлық Еуропада брендтеу тауарлар мен қызметтердің кең ауқымына қолданылды. Осы кезеңде Еуропа бойынша пайда болған қолөнершілердің цехтары сапаны және стандарттарды қамтамасыз ету үшін өнімдерді таңбалау жүйелерін кодификациялады және күшейтті. Нан пісірушілер, күмісшілер және алтыншылар осы кезеңде өз өнімдерін таңбалады. 1266 жылға қарай ағылшын нан пісірушілері сатқан әрбір өніміне белгі салуға міндетті болды. Bricui және басқалар 14 ғасырдан бастап Еуропалық ашылулар мен кеңею кезеңінен кейін брендтердің түрлерінің саны гүлденгенін айтады. Кейбір жеке брендтік таңбалар ғасырлар бойы үздіксіз қолданылып келеді. Мысалы, Staffelter Hof бренді 862 жылға дейін созылады және компания бүгін де осы атпен шарап өндіреді. Саудагерлерге, базарлар мен жәрмеңкелерге патшалық жарлық беру Еуропа бойынша Орта ғасырлық кезеңнен бастап қолданылып келді. Өнім сапасы туралы алаңдаушылықтар негізгі қоғамдық мәселе болған кезде...

Брендтер терминологиясы

Брендтік ассоциациялар – жадта сақталатын және бір-бірімен байланысқан ақпараттық түйіндердің жиынтығы, олар ассоциациялар желісін құрайды және негізгі айнымалымен байланысты. Мысалы, бренд имиджі, брендтік бейне, брендке қатысты көзқарас, брендтік басымдық сияқты айнымалылар брендтің өзімен сәйкестігінің көздерін сипаттайтын желідегі түйіндер болып табылады. Тағы бір мысал келтейік, брендті тану және брендті еске түсіру айнымалылары тұтынушының бренд туралы хабардарлығын немесе бренд туралы білімін сипаттайтын байланысты желі құрайды. Брендке қатысты көзқарас – «сатып алушының қазіргі уақыттағы маңызды қажеттіліктерді қанағаттандыру қабілетіне қатысты брендтің жалпы бағалауы». Брендке сенім – клиенттердің брендтен дұрыс әрекет етуді күтуі. Әртүрлі нарықтардағы тұтынушылардың 81%-ы осыны сатып алу шешімдерінде маңызды фактор деп атады. Бренд танымалдылығы – тұтынушылардың әртүрлі жағдайларда брендті анықтай білу деңгейі. Маркетологтар әдетте бренд танымалдылығының екі түрлі түрін бөліп қарастырады: атап айтқанда, брендті тану және брендті еске алу. Брендті тану – тұтынушылардың компанияның атын көрмей-ақ, оның логотипі, ұраны, түс схемасы немесе басқа визуалды элементтері арқылы брендті қаншалықты оңай анықтай алатыны. Бренд капиталы туралы әдебиетте екі түрлі анықтаманы кездестіруге болады. Біріншіден, есептеу анықтамасы бренд капиталын брендтің қаржылық құнының өлшемі деп қарастырады және бренд нәтижесінде немесе брендтің материалдық емес активінің құны нәтижесінде туындайтын таза қосымша ағымдарды өлшеуге тырысады. Екінші анықтама маркетингтен келген, онда бренд капиталы тұтынушылардың брендке деген байланысының күшін өлшейтін өлшем ретінде қарастырылады; тұтынушының бренд туралы ассоциациялары мен сенімдерінің сипаттамасы. Бренд имиджі – ұйымның көрсетуге тырысатын бейнесі; брендпен байланысты психологиялық мағына немесе мағыналық профиль. Брендке адалдық – тұтынушының брендке қатысты сезімі. Бұл тұтынушылардың белгілі бір брендтен қайта-қайта сатып алуға бейімділігі. Брендтік бейне – «брендтерге қатысты және олар үшін маңызды болатын адамның мінез-құлқының жиынтығы». Өз-бренд сәйкестігі тұтынушылардың өздеріне ұқсас мінез-құлқы бар брендтерді артық көретіні туралы идеяға негізделген; тұтынушылар брендтік бейне өздеріне сәйкес келетін брендтермен күшті байланыс орнатуға бейім. Брендтік басымдық – «тұтынушылардың белгілі бір брендтерге деген бейімділігі, бұл олардың танымдық ақпаратты өңдеуін брендтік ынталандыруларға бағыттайды».

Брендке бағдарлану

Брендке бағдарлану – "ұйымның брендтерді қаншалықты бағалайтыны және оның қызметі брендтік мүмкіндіктерді құруға бағытталғандығының дәрежесі". Бұл брендтермен жұмыс істеудің әдейі, ішкі және сыртқы тәсілі. Мықты брендтерге деген осы қызығушылықтың басты себебі – ғаламданудың қарқынының артуы. Бұл көптеген нарықтарда бәсекелестік күшейіп, шиеленіске ұшырауына әкелді. Өнімнің жоғары сапасы ғана оның табысқа жетуіне жеткіліксіз. Технологиялық дамудың жылдамдығы және нарықтағы имитациялардың тез таралуы өнімнің өмірлік циклын қысқартты. Соның салдарынан өнімге байланысты бәсекелестік артықшылықтары тез арада бәсекеге қабілеттіліктің қажетті шартына айналу қаупі бар. Осы себепті, көбірек компаниялар брендтер сияқты, ұзаққа сақталатын, бәсекеге қабілетті құралдарды іздеуде.

Негіздемесі

Бренд менеджменті өнімдер, компаниялар және олардың тұтынушылары мен мүдделі тараптары арасында эмоционалды байланыс орнатуға бағытталған. Бренд менеджерлері мен маркетинг менеджерлері бренд имиджін басқаруға тырысуы мүмкін. Мысалы, 1990 жылдардағы Cool Britannia.

Әлеуметтік желілер

Әлеуметтік желілер брендтердің маркетингтік тактикасын өзгерткенімен, оның басты мақсаттары – тұтынушыларды тарту және сақтап қалу өзгерісіз қалды. Дегенмен, әлеуметтік желілердің енгізілуімен компаниялар жаңа сынға тап болды. Бұл өзгеріс – тұтынушыларға бренд туралы ақпаратты вирусқа ұқсас платформалар арқылы таратуға мүмкіндік беру, сонымен бірге компанияның негізгі стратегиялық маркетингтік мақсаттарын бақылау арасындағы дұрыс тепе-теңдікті табу болып табылады. Әлеуметтік желілер арқылы ауыздан-ауызға таралатын маркетинг – вирусқа ұқсас маркетингтің бір түрі, ол адамдарды хабарды таратуға ынталандыратын кез келген стратегияны қамтиды, осылайша хабардың таралу аясы мен ықпалының үрделді өсуіне жағдай жасайды. Мұның қарапайым мысалдары – тұтынушының өнім немесе компания туралы пікір білдіруі немесе брендті жақтауы. Бұл маркетингтік тәсіл пайдаланушыларға бренд туралы ақпаратты таратуға мүмкіндік береді, бұл компанияның танылуын арттырады. Осы себепті, брендтер әлеуметтік желілерді коммерциялық үлгіде пайдалануға немесе зерттеуге қызығушылық танытуда.

Брендтің мұрасы

Мұралық брендтер жай ғана көне ұйымдармен байланысты емес; керісінше, олар құндылықтарды белсенді түрде дәріптеп, өздерінің мұраларымен байланысты позиция алады. Брендтер ұйымдарға әртүрлі нарық деңгейлерінде көптеген пайда әкеледі, бұл тұтынушыларға ұсынылған толық тәжірибелік процесті көрсетеді. Егер ерікті ұйымдар өздерінің бренд мұрасын ашып, еріктілердің қатысуын жақсарта алса, онда "ұзақ тарихы, негізгі құндылықтары, жақсы нәтижелері және символдарды қолдануы бар ұйымдар, саналы немесе санасыз, бәсекелестік күшейген сайын табиғи артықшылыққа ие болады". Туризм саласында бренд мұрасы туралы қалыптасқан түсініктер, саяхатшылардың тәжірибесінен шынайылықты сезінуін күшейтеді, осы арқылы саяхатшылардың қанағаттануын арттырады. Тұтыну тауарлары үшін брендтік уәденің үзіліссіздігін жеткізу, брендтің шынайылығын арттыруға мүмкіндік береді. Мұралық брендтердің ерекшелігі – өткен, қазіргі және болашақ уақыт өлшемдерін үйлесімді түрде біріктіру қабілеті.