Дэвид Чалмерс: Ақыл мен сана философиясының көрнекті ғалымы

Кіріспе

Австралиялық философ және когнитивтік ғалым Дэвид Джон Чалмерс (David John Chalmers) – австралиялық философ және когнитивтік ғалым, ақыл-ойының философиясы және тіл философиясы салаларында маманданған. Ол Нью-Йорк университетінің философия және нейроғылым профессоры, сонымен қатар Нью-Йорк университетінің Ақыл, Ми және Сана орталығының ко-директоры (Нед Блокпен бірге). 2006 жылы Австралия гуманитарлық академиясының мүшесі болып сайланды. 2013 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Чалмерс сананың қиын мәселесін тұжырымдағанымен және философиялық зомби ой экспериментін танымал еткенімен ең белгілі. Чалмерс пен Дэвид Бурже бірлесіп PhilPapers-ті құрды – философтарға арналған журнал мақалаларының дерекқоры.

Ерте өмір және білім

Дэвид Чалмерс Жаңа Оңтүстік Уэльстің Сидней қаласында дүниеге келді, кейін Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласында өсті, онда ол Унли орта мектебінде оқыды. Бала кезінде ол синестезияны бастан өткерді. Сонымен қатар, ол математикадан өте жақсы нәтижелер көрсетіп, Халықаралық математикалық олимпиадада қола медаль жеңіп алды. Чалмерс Аделаида университетінен таза математика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Бітіргеннен кейін Чалмерс алты ай бойы Еуропаны автостоппен шарлап, философиялық кітаптар оқыды, содан кейін Оксфорд университетінде оқуын жалғастырды.

1993 жылы Чалмерс Индиана университетінің Блумингтон қаласындағы философия және танымдық ғылымдар саласы бойынша докторлық диссертациясын қорғады, оның жетекшісі Дуглас Хофштадтер болды. Диссертациясының тақырыбы – "Сан туралы теорияға қарай". Өзінің репутациясын қалыптастырғаннан кейін, Чалмерс 1995 жылдың тамызынан 1998 жылдың желтоқсанына дейін UC Санта-Крус университетінде алғашқы профессорлық қызметін атқарды. 1996 жылы ол кеңінен танымал болған "Аң-сезім" атты кітабын жариялады. Кейіннен Чалмерс Аризона университетінде философия профессоры (1999–2004) және Аң-сезімді зерттеу орталығының директоры (2002–2004) болып тағайындалды, бұл орталық оны танымал еткен конференцияның демеушісі болды. 2004 жылы Чалмерс ARC Федерациясының стипендиясын алып, Австралияға оралды, содан кейін Австралия Ұлттық университетінде философия профессоры және Аң-сезім орталығының директоры болды. Чалмерс 2009 жылы Нью-Йорк университетінің философия факультетінде жартылай штаттан жұмыс істеп, 2014 жылы толық штатты профессор болды. 2013 жылы Чалмерс Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2018 жылдың мамырында ол Берггрюен сыйлығының қазылар алқасының құрамына енгені жарияланды. 2023 жылы Чалмерс 1998 жылы нейробиолог Кристоф Кохпен жасасқан келісім бойынша жеңіске жетті, келісім бойынша ол бір ящик шарап жеңіп алды, Кох сананың нейрондық негіздері 2023 жылға дейін анықталмайды деп болжаған, ал Кох керісінше айтқан.

Ақыл-ой философиясы

Чалмерс ең жақсы "білімнің қиын мәселесі" деп атаған 1995 жылғы "Білім мәселесіне тікелей қарау" мақаласы мен 1996 жылғы "Аң-сезімді ақыл" кітабы арқылы танымал. Ол сананың "оңай" мәселелерін, мысалы, нысандарды ажыратуды немесе сөздік хабарламаларды түсіндіруді және "сезімдік ақпаратты қабылдаумен байланысты сезім неге бар?" деген сұраққа жауап бере алатын жалғыз қиын мәселені ажыратады. (Когнитивтік) оңай мәселелер мен (феномендік) қиын мәселелердің арасындағы маңызды айырмашылық – біріншісі ақыл-ой философиясындағы басым стратегия арқылы, кем дегенде теориялық тұрғыдан жауап беруге болады: физикализм. Чалмерс объективті мен субъективті арасындағы "түсіндірушілік қақтығысты" көрсетеді және психикалық тәжірибенің физикалистік түсіндірмелерін сынап, оны дуалист етеді. Чалмерс өзінің көзқарасын "табиғи дуализм" деп сипаттайды: табиғи, өйткені ол психикалық күйлер физикалық жүйелерде (мысалы, мида) "табиғи" түрде пайда болады деп санайды; дуалистік, өйткені ол психикалық күйлер физикалық жүйелерден онтологиялық тұрғыдан ерекшеленеді және оларды физикалық жүйелерге келтіруге болмайды. Ол өзінің көзқарасын қасиеттік дуализм сияқты дәстүрлі формулировкалармен де сипаттайды. Мұны қолдау үшін Чалмерс философиялық зомбилердің логикалық (бірақ табиғи емес) мүмкіндігіне берілгендігімен танымал. Бұл зомбилер – тек қана сапалық тәжірибеден айырылған, адамдардың толық физикалық көшірмелері. Чалмерс мұндай зомбилер біз үшін ұғынылуы мүмкін болғандықтан, олар логикалық тұрғыдан мүмкін болуы керек деп санайды. Олар логикалық тұрғыдан мүмкін болғандықтан, квалиа мен сезімталдық тек физикалық қасиеттермен толыққанды түсіндірілмейді; олар туралы фактілер – қосымша фактілер. Керісінше, Чалмерс сананың кез келген белгілі (немесе мүмкін) физикалық қасиеттерден онтологиялық дербес негізгі қасиет екенін және қандай физикалық жүйелердің қандай типтермен байланысты екенін анықтайтын "психофизикалық заңдар" деп аталатын заңға ұқсас ережелер болуы мүмкін екенін айтады. Ол сондай-ақ барлық ақпарат таситын жүйелер саналы болуы мүмкін деп болжайды, бұл оны саналы термостаттар мүмкіндігіне және ол панпротопсихолизм деп атаған білікті панпсихизмге әкеледі. Чалмерс бұл мәселеде формалды агностицизмді сақтайды, тіпті панпсихизмнің мүмкіндігі оны замандастарының көпшілігімен келіспейтінін мойындайды. Чалмерстің айтуынша, оның аргументтері Лейбництің 1714 жылғы "диірмен" аргументіне ұқсас; философиялық "зомби" терминологиясының алғашқы маңызды қолданылуы Роберт Кирктің 1974 жылғы "Зомбилер мен материалистер" еңбегі болуы мүмкін. Чалмерстің маңызды мақаласы жарияланғаннан кейін, "Аң-сезімді түсіндіру: қиын мәселе" кітабында жинақталған және жарияланған оған жауап ретінде жиырмадан астам мақала жарияланды. Бұл мақалалар (Даниел Деннетт, Колин МакГинн, Франсиско Варела, Фрэнсис Крик және Роджер Пенроуз және басқалар) жазылған. Джон Сёрл Чалмерстің көзқарасын "Нью-Йорк кітап шолуында" сынады. Энди Кларкпен бірге Чалмерс ақыл-ойының шекаралары туралы "Кеңейтілген ақыл" атты мақала жазды.

Chalmers is best known for formulating what he calls the "hard problem of consciousness," in both his 1995 paper "Facing Up to the Problem of Consciousness" and his 1996 book The Conscious Mind. He makes a distinction between "easy" problems of consciousness, such as explaining object discrimination or verbal reports, and the single hard problem, which could be stated "why does the feeling which accompanies awareness of sensory information exist at all?" The essential difference between the (cognitive) easy problems and the (phenomenal) hard problem is that the former are at least theoretically answerable via the dominant strategy in the philosophy of mind: physicalism. Chalmers argues for an "explanatory gap" from the objective to the subjective, and criticizes physicalist explanations of mental experience, making him a dualist. Chalmers characterizes his view as "naturalistic dualism": naturalistic because he believes mental states supervene "naturally" on physical systems (such as brains); dualist because he believes mental states are ontologically distinct from and not reducible to physical systems. He has also characterized his view by more traditional formulations such as property dualism. In support of this, Chalmers is famous for his commitment to the logical (though, not natural) possibility of philosophical zombies. These zombies are complete physical duplicates of human beings, lacking only qualitative experience. Chalmers argues that since such zombies are conceivable to us, they must therefore be logically possible. Since they are logically possible, then qualia and sentience are not fully explained by physical properties alone; the facts about them are further facts. Instead, Chalmers argues that consciousness is a fundamental property ontologically autonomous of any known (or even possible) physical properties, and that there may be lawlike rules which he terms "psychophysical laws" that determine which physical systems are associated with which types of qualia. He further speculates that all information bearing systems may be conscious, leading him to entertain the possibility of conscious thermostats and a qualified panpsychism he calls panprotopsychism. Chalmers maintains a formal agnosticism on the issue, even conceding that the viability of panpsychism places him at odds with the majority of his contemporaries. According to Chalmers, his arguments are similar to a line of thought that goes back to Leibniz's 1714 "mill" argument; the first substantial use of philosophical "zombie" terminology may be Robert Kirk's 1974 "Zombies vs. Materialists". After the publication of Chalmers's landmark paper, more than twenty papers in response were published in the Journal of Consciousness Studies. These papers (by Daniel Dennett, Colin McGinn, Francisco Varela, Francis Crick, and Roger Penrose, among others) were collected and published in the book Explaining Consciousness: The Hard Problem. John Searle critiqued Chalmers's views in The New York Review of Books. With Andy Clark, Chalmers has written "The Extended Mind", an article about the borders of the mind.

Сөздік даулардың философиясы

Кейбір жақындағы еңбектерінде Чалмерс сөз таластарына ден қойды. Ол таластың "сөздік" екені ең жақсы сипатталатынын, егер ол S деген сөйлемге қатысты болса, онда сол сөйлемде T термині болып, (i) таласқа қатысушылар T терминінің мағынасы туралы келіспесе және (ii) талас тек осы келіспеушіліктен туындаса, деп санайды. Сол еңбекте Чалмерс сөз таластарын шешу үшін белгілі бір тәсілдерді ұсынады. Олардың бірін ол "жою әдісі" деп атайды, ол дау тудырған терминді жоюдан және қандай да бір талас қалғанын анықтаудан тұрады.

Технология және виртуалды шындық

Чалмерс 2022 жылғы "Реалии +" кітабында виртуалды және нақты әлемдер мәселесін қарастырды. Чалмерс виртуалды шындықтың нақты шындықтан өзгеше екенін мойындайды, бірақ виртуалды шындықты иллюзия деп емес, өз алдына "нағыз шындық" деп санайды. Чалмерс виртуалды шындық нақты шындықтай мағыналы өмірді ұсынуы мүмкін екенін айтады және біздің оны білмей-ақ симуляцияда өмір сүруіміз де мүмкін деп санайды. Чалмерс компьютерлердің адам танымның бір бөлігін Apple және Google сияқты компанияларға "сырттан тапсыруға" мүмкіндік беретін "экзокортекс" түрін қалыптастырып жатыр деп ұсынады.

Медиа

Чалмерс 2012 жылы фильм жасаушы Дуг Воленстің "The Singularity" атты деректі фильмінде көрсетілді, ол технофутурист Рей Курцвейл ұсынған "компьютерлік интеллект адам интеллектісінен басып өтетін сәт" теориясына ден қойды. Ол GPT 3 туралы Daily Nous сериясындағы маңызды философ болды және оны "қазімге дейін жасалған ең қызықты және маңызды AI жүйелерінің бірі" деп атады.

Жеке өмір

2012 жылы Чалмерс Zombie Blues тобының жетекші әншісі болды, бұл топ 2012 жылы Нью-Йоркте Qualia Fest музыка фестивалінде өнер көрсетті. Дін туралы Чалмерс 2011 жылы: «Менің өзімнің діни көзқарасым да, рухани көзқарасым да жоқ, тек жұмсақ гуманистік, рухани көзқарастар ғана бар. Ал сана – тіршілік фактісінің өзі. Бұл – табиғи тіршілік фактісі» деді.