Кіріспе

Шаттақтағы теңдік талабының шахмат ережесі. Шахматтың елу жүріс ережесіне сәйкес, егер соңғы елу жүрісте ешқандай фигура алынбаса және ешқандай піяда жылдырылмаса, ойыншы теңдік талап ете алады (осы мақсатта "жүріс" дегеніміз – ойыншының өз кезегін аяқтауы, одан кейін қарсыластың кезегін аяқтауы). Бұл ережедің мақсаты – жеңіске жету мүмкіндігі жоқ ойыншының әдейілеп ұзақ ойнауын немесе қарсыласын шаршатып жеңуге тырысуын болдырмау. Шахматта аз ғана фигуралар бар позицияларды "шешуге" болады, яғни екі тараптың да ең жақсы ойынының нәтижесін толық талдау арқылы анықтауға болады. Егер нәтиже бір тараптың жеңісі болса (теңдік емес), қорғаныстағы тараптың елу жүріс ережесін қолдануға үлгеру үшін қанша уақытқа дейін тұра алатынын білу қызығушылық тудырады. Ең қарапайым аяқтамалар, негізгі маттар деп аталады, мысалы, патша мен ферзьдің патшаға қарсы ойыны, барлығы 50 жүрістен кем уақытта жеңіске жетеді. Алайда, 20-шы ғасырда кейбір аяқтама позицияларының жеңіске жетуге болатындығы анықталды, бірақ олар үшін 50-ден астам жүріс қажет болды (фигура алмасу немесе піяда жылдырусыз). Сондықтан, ережеге 100 жүріске дейін рұқсат беретін кейбір ерекшеліктер енгізілді. Бірақ, одан да көп жүріс талап ететін жеңіске жетуге болатын позициялар кейіннен табылды, ал 1992 жылы FIDE барлық осындай ерекшеліктерді жойды және тақтадағы қатаң 50 жүріс ережесін қайта орнатты. Хабар алмасу шахматында осы аяқтамаларға ұқсас ереже әлі де қолданылады, яғни ойыншы жеті фигуралық аяқтама кестелеріне негізделген жеңіске немесе теңдікке қол жеткізе алады (бұл 50 жүріс ережесін ескермейді).

Жеті жүз бес қадам ережесі

Егер жетпіс бес жүріс пешканы жылдырмау немесе ұстамай жасалса, жетпіс бесінші жүріс шах болмаса, ойын тең болады. Ешбір ойыншы талап қоюға міндетті емес, себебі теңдік төреші тарапынан міндетті түрде қолданылады. refn|FIDE шахмат ережелерінің 9.6.2 бабында Jan Timman мен Christopher Lutz арасындағы ойында, ладья мен пілге қарсы ладьямен аяқталу болды. Ақ ладья филидордың жеңіске жеткізетін позициясын іздеп, ал Қара Кокран қорғанысын және "екінші қатар қорғанысын" қолданып жатыр (ладья мен пілге қарсы ладьямен аяқталуды қараңыз). Қара қиын қорғаныста жақсы ойнап, 119-шы жүрісте теңдікке қол жеткізе алатын еді. Lutz 121-ші жүрісте теңдік алғанын айтты, ирониялық түрде, жеңіліс позициясына кіретін жүріс жасады.

Карпов Каспаровқа қарсы, 1991 жыл

Елу қимыл ережесі бойынша теңдік 1991 жылы Анатолий Карпов пен Гарри Каспаров арасындағы ойында қараның 112-ші қимылынан кейін талап етілуі мүмкін еді, бірақ ешбір ойыншы талап етпеді. Соңғы айырбас ақтардың 63-ші қимылында болды (ал соңғы пион қимылы одан бұрын жасалды). Ақ өзінің 113-ші қимылын (ол айырбас немесе пион қимылы болмас еді) ноталар тақтасына жазып, теңдік талап ете алатын. Сілтеме: ФИДЕ шахмат ережелері, 9.3.1-қағида. Егер 115. Ke8 болса, онда 115. Rxf5 116. Nxf5, ал позиция анық тең, себебі екі жылқы шахматты міндеттей алмайды (екі жылқымен аяқталуға қараңыз).

Лупуан мен Харутжуниан, 2001 жыл

2001 жылы Армения чемпионатында Смбат Лпутиан (чемпион атанды) мен Геворг Харутюниан арасындағы ойында ерекше оқиға болды. Ақтардың 86-шы жүрісінде соңғы піеле қозғалысы жасалды және одан кейін ешқандай айырбас болған жоқ. (Ойын бұрыннан бері қараның 141-ші жүрісіне дейін теориялық теңдік болатын.) Қаралар ақтардың 136-шы жүрісінен кейін (немесе одан кейінгі кез келген жүрістен кейін) теңдік талап ете алатын еді. Оның орнына, ойын жалғасты және ақтардың жеңіске жетуге мәжбүрлі позицияға қол жеткізгеннен кейін, қаралар 142-ші жүрісінде жеңілісті қабылдады, тіпті теңдік талап ету құқығы әлі де күшінде болған күйінде.

Нгуен В. Васьер-Лаграв, 2008 жыл

Тағы бір ерекше оқиға 2008 жылы Аэрофлот Ашық турнирінде Нгуен Нгок Шран Сон мен Максим Васьер Лаграв арасындағы партияда болды. Соңғы айырбас ақтардың 71-ші жүрісінде жасалды, нәтижесінде мүліктер мен пілге қарсы мүлік соңғы ойын қалды. Теориялық тұрғыдан алғанда, ойын теңдікпен аяқталуға тиіс болған, бірақ қаралар 113-ші жүрісінде қателік жіберіп алды. Ақтар жеңіске қол жеткізуге үлкерді, бірақ елу жүріс ережесі күшіне енгенге дейін қара патшаны матқа салуға немесе қара мүлігін ұтып алуға мүмкіндік болмады, соның салдарынан қаралар теңдік талап етті.