Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Севериялықтар, сондай-ақ Севериян, Сиверлер немесе Сиверліктер (;; Северяне; Сiверяни) – ерте шығыс славян тайпасы немесе тайпалық бірлестігі, Днепр өзенінің орта ағысынан шығысқа қарай және Дунай өзенінің оңтүстік-шығысына қарай жерлерді мекендеген. Олар Бавариялық Географта (9 ғасыр), император Константин VII (956–959 жж.), хазар билеушісі Иосифте (шамамен 955 ж.) және «Бастапқы жылнамада» (1113 ж.) еске алынады.
The Severians, also Severyans, Siverians, or Siverianians (; ; Северяне; Сiверяни) were a tribe or tribal confederation of early East Slavs occupying areas to the east of the middle Dnieper River and southeast of the Danube River. They are mentioned by the Bavarian Geographer (9th century), Emperor Constantine VII (956–959), the Khazar ruler Joseph (c. 955), and in the Primary Chronicle (1113).
Этноним
"Севериан" атауының этимологиясы белгісіз. Северия аймағының атауы славян тайпаларынан шыққан. Бір теория бойынша, бұл атау славян тіліндегі "солтүстік" (sěver; солтүстіктің адамдары) деген сөзден туындаған. Кейбір ғалымдар еврейлер бұл тайпаны "саварта" деп атағандығын айтады, бұл Киев хатында (шамамен 930 ж.) еврей тілінде SWRTH (Sur'ata немесе Sever'ata деп оқылады) деп жазылған, және славян тіліндегі "сірота" ("жесір"; хатта, мүмкін, "дін ауыстырушы") сөзінен шыққан болуы мүмкін. Немесе "Севериан" атауы венгр тіліндегі "саварти" ("қара"; мүмкін, прото-герман тілінен алынған swartaz сөзінен) сөзінен шыққан болуы мүмкін. Бавариялық географтың жазбаларына сүйене отырып, кейбір ғалымдар бұл этнонимді Зуирани, Зеруяни немесе Себбирози (көбінесе Сабирлер) тайпаларымен байланыстырады.
The etymology of the name "Severian" is uncertain. The name of the Severia region originated from the Slavic tribes. One theory proposes derivation from the Slavic word for "north" (sěver; men of the north Some scholars have argued that Jews called this tribe the Sawarta, based on the Kievan Letter (c. 930), written in Hebrew as SWRTH (read either as Sur'ata or Sever'ata), derived from Slavic sirota ("orphan"; in the letter, possibly meaning "convert"); or that the name "Severian" comes from the Magyar Savarti ("black"; possibly borrowed from Proto Germanic swartaz). Based on the writings of the Bavarian Geographer, some scholars connect the ethnonym to the Zuierani, Zeriuani, or Sebbirozi (most probably the Sabirs
Тарих
Севериялықтар Анта және Дулебтердің саяси жоғалуынан кейін, өздерінен бастау алған немесе Хазар саясатының ықпалында, Днепрдің орта ағысындағы Шығыс славян тайпаларының одағын сақтап қалған деп саналады. Олардың төменгі Десна және жоғарғы Сейм мен Сула өзендерін мекендегендігі болжанады. Олардың орталығы Чернигов ("қара қала") болған деп есептеледі. Дегенмен, тарихи деректерде севериялықтар Днепр аңғарымен қатар Дунай аңғарының да бір бөлігінде қоныстанғандықтан, ал Зериуани мемлекетінің тым зор болғандығы соншалық, барлық славян одан шыққандығы айтылғандықтан, Генрик Ловмианский русьтік севериялықтарды славян тайпаларының анасы деп санаған. Кейбір севериялықтар қазіргі Солтүстік-Шығыс Болгария аумағына (Төменгі Моэзия және Кіші Скифия) қоныс аударған. Теофан Исповедник айтуынша, болгарлар "жеті славян тайпасын" бағындырған. Осы тайпалардың бірі – Северейлер, шығысқа қарай "Вергеваның алдындағы шатқалдардан" (ἀπό τῆς ἔμπροσθεν κλεισȣ́ρας Βερεγάβων) көшірілген, бұл, әдетте, Балқан тауларындағы Риш жолы деп есептеледі; ал қалған алты тайпа оңтүстік және батыс аймақтарына, тіпті Паннониялық Аварлармен шекараға дейін жылжыған. 767 жылы Византиялықтар Тракияда дүрлік тудырған Северия князі Славунды тұтқынға алған, бұл олардың болгарлармен алым-салық қарым-қатынасын сақтап қалғанын көрсетеді. Бұл тайпалар 859 жылы хазарларға құндыз бен сұрғы терілері түрінде салық төлеуге міндетті болған, бұл олардың солтүстік орман жанында немесе ішінде өмір сүргенін көрсетеді. 884 жылы Олег Новгородский олардың жерін Киев Русіне қосып алған. Севериялықтар "жеңіл салық" төлеуге мәжбүр болған. Олегтің сөзіне қарағанда, ол севериялықтарға емес, хазарларға қарсы қимыл жасаған. Севериялықтар Олегтің билігін қабылдауының себебі төмен салық мөлшері болуы мүмкін. 10 ғасырда Константин VII өзінің "De Administrando Imperio" еңбегінде қыс мезгілінде русь князьдерінің (архонттардың) Северия және Кривичтерге бағынышты жерлерге көшіп, онда қамтылғанын жазған. Ғалымдар жоғарыда аталған даталар бойынша келіспеушіліктерге толы. Кейбіреулер Олегтің жаулауын 920-930 жылдарға жатқызады; хазар билеушісі Иосиф (шамамен 955 ж.) өзінің империясы "Север, Славиун және Вентит" үстінен билік еткенін айтқан; ал Константин VII 950 жыл шамасында севериялықтардың хазарларға емес, руське салық төлегенін және олардың Северия аймағына атын бергенін жазған.
The Severians are believed to have continued the East Slavic tribal union along the middle Dnieper valley, after the political disappearance of the Antae and Dulebes, either independently or under Khazar policy. It is presumed they inhabited the lower Desna and upper Sejm and Sula rivers. They were thought to have been centered in Chernihiv ("black city" However, as the Severians in the historical sources inhabited both the Dnieper valley and a part of the Danube valley, and as the Zeriuani realm was said to be so great that all Slavs traced their origins to it, Henryk Łowmiański believed that the Ruthenian Severians were the Slavic mother tribe. Some Severians settled in the territory of present day northeastern Bulgaria, (Moesia Inferior, and Scythia Minor). According to Theophanes the Confessor, the Bulgars subjugated the so called Seven Slavic tribes. One of these tribes, the Severeis, were resettled in the east "from the klisuras before Veregava" (ἀπό τῆς ἔμπροσθεν κλεισȣ́ρας Βερεγάβων), most likely the Rish Pass of the Balkan Mountains; while the other six tribes were resettled in the southern and western regions, as far the boundary with the Pannonian Avars. In 767, the Byzantines kidnapped the Severian prince Slavun, who had made trouble in Thrace, indicating they retained a tributary relationship with the Bulgars. Those tribes had to pay tribute to the Khazars in 859 in the form of squirrel and beaver skins, which suggests they lived in or near the northern forests. In 884, Oleg of Novgorod annexed their territory to the Kievan Rus'. The Severians had to pay a "light tribute." According to Oleg, he had acted not against the Severians but against the Khazars. It is possible that the Severians accepted Oleg's rule because he imposed lower taxes on them. In the 10th century, in his De Administrando Imperio, Constantine VII wrote that in winter, the Rus princes (archontes) moved to and were maintained in the lands of their Severian and Krivich tributaries. Scholars disagree about the abovementioned dates. Some place Oleg's conquest in the 920–930s; the Khazar ruler Joseph (c. 955) mentioned that his empire ruled over the "Sever, Slaviun, and Ventit"; while Constantine VII wrote that the Severians paid tribute to the Rus and not the Khazars c. 950. and gave their name to the region of Severia.
Мәдениет
Археологтар северияндармен байланысты көптеген ауылдық елді мекендерді, оның ішінде 8-10 ғасырлардағы өртеу арқылы жерленген денелер бар қабір үйінділерін тапты. Басқа шығыс славяндар сияқты, северияндар негізінен егіншілікпен, мал шаруашылығымен, аң аулаумен және керамика, тоқыма және металл өңдеу сияқты әртүрлі қолөнерлермен айналысты. Северияндар – клан немесе тайпа басшылары басқарған патриархалдық мәдениет, олар коммунада (задруга) саяси билікті ұстап, тайпа кеңестерін шақыратын. Саяси биліктің орталықтары – орманда немесе жоталарда салынған, төңірегінде елді мекендер дамыған бекіністі градтар болды.
Archaeologists have found numerous rural settlements associated with the Severians, including burial mounds with cremated bodies, from the 8th–10th centuries. Like other East Slavs, the Severians were mostly engaged in agriculture; cattle breeding; hunting; and different handicrafts such as pottery, weaving, and metalworking. The Severians were a patriarchial culture ruled by clan or tribal leaders, who held political authority in the commune (zadruga) and convened tribal councils. The centers of political power were the fortified grady, which were built in forests or on elevations, around which villages developed.