Кіріспе
Бавариядағы өзен, Германия. Альтмюль (, Alchmona, Alcmana, Almonus) – Германияның Бавариясындағы өзен. Ол Дунай өзенінің сол жақ саласы және шамамен ұзындығы бар.
The Altmühl (, Alchmona, Alcmana, Almonus) is a river in Bavaria, Germany. It is a left tributary of the river Danube and is approximately long.
Курс
Алтмюль өзенінің бастауы Ансбах қаласына жақын орналасқан. Осы жерден өзен оңтүстік-шығысқа қарай тар арнамен ағып, Гунзенхаузеннің солтүстігіндегі (көлге) құяды. Гунзенхаузеннен шыққаннан кейін өзен Франкониялық Юра арқылы кең иіспен өтеді. Ол табиғи ортасымен әйгілі (Альтмюль алқабы табиғи паркіне) кіреді: Альтмюль өзенінің иірімдері Франкониялық Юра тауларында терең шатқалдар жасаған. Алтмюль Трюхтлинген, Эйхштатт және Бейлингрис қалаларынан өтеді. Дитфурттан төмен қарай өзен арнасы түзетіліп, Майн және Дунай өзендерін байланыстыратын каналға (Рейн-Майн-Дунай каналы) қосылды. Табиғатты қорғаушылардың қарсылығына қарамастан, канал 1992 жылы ашылды және ол Альтмюльдің шығыс бөлігінің көбін өзгертті. Алтмюль соңында Кельхаймда Дунайға құяды.
Өзен
Альтмюль Ротенбург об дер Таубердің солтүстік-шығысында, Хойе Лейтеге жақын және Бургбернхаймның жабайы даласы Вилдбадтан оңтүстік-шығысқа қарай 500 метр жерде басталады. Оның бастауы ретінде 1904 жылы Мюнхендегі Бавария гидротехникалық бюросы Хорнауэр Вайхердің су төгу арнасын бекітті. Оны бірнеше арналармен толықтырады, соның ішіндегі біреуінің бастауы Альтмюльдің бастауы саналады. Сондықтан Альтмюль Еуропаның негізгі суайдынының оңтүстігінде басталып, негізінен оңтүстік-шығыс бағытта ағады. Бұл Бавариядағы ең баяу ағатын өзен, өте жай ағып, тіпті Германиядағы ең баяу ағатын өзендердің бірі және бірнеше штаттың ішінде басталып, сол штаттың шегінде ағатын ең ұзын өзен. Альтмюльді үш бөлікке бөлуге болады. Жоғарғы үштен бір бөлігінде ол кең аңғарда баяу ағатын жайылымдық өзен. Ландшафт жазық, көлбеу және жер асты негізінен Кеупер кезеңінің тау жыныстарынан тұрады, оның ішінде әктас және саз. Сазды тастар жер астын тығыздайды, сондықтан Альтмюльдің жоғарғы ағысы тым кең емес. Орта ағысында Альтмюль солтүстік және шығысқа қарай Гунзенхаузендегі Альтмюль көліне құяды. 1980 жылдары Альтмюльзе көлін салу кезінде өзен төсегі қайта жаңартылды. Альтмюльзе көлінің оңтүстік жағалауында өзен ағысы жер астындағы Альтмюльберлейтер арқылы өтеді. Тек су дебиті жоғары болған кезде ғана Альтмюльден Альтмюльзелейтер арқылы Альтмюльзе көліне су құйылады, ол Альтмюльден Регницке құрғақ өзен жүйесіне су бұру үшін салынған су қоймасы. Бұл көл құс және табиғат қорығы деп жарияланды. Көлден алынған су туннель арқылы Бромбах су қоймаларына ағып, Бромбах (Регниц алабы) арқылы ағып, континенттік бөлінудің солтүстігіне құяды. Регниц суы ақырында Рейнге құяды, сондықтан су бұру арқылы жасанды өзен тармағы құрылды. Тройхтлингеннен бастап Альтмюльдің төменгі ағысы Франкон Юрасының жазық даласынан өтеді, оның карсттық әктасында тар аңғар қазылған. Бұл жердегі тік аңғар беткейлерінде кейде ерекше тау жыныстары кездеседі, мысалы, Эсслинген ауылының жанында, өзен деңгейінен 20 метр биіктікте орналасқан қазан тәрізді шайылулар. Дольнштейннен бастап Юраның үзіліс аңғары кенеттен кеңейеді. Мұнда Альтмюль үлкен Дунайдың бұрынғы аңғары арқылы ағады. Реннерцхофенде бұл "Урдонавтал" қазіргі Дунай аңғарынан бөлінеді; Альтмюль ағып өтпейтін бөлігінде, тек кішкентай арналар бар, ол Веллхайм құрғақ аңғары деп аталады. 1910 жылдан бастап өзен ағысы Унтервурмбахтан төмен қарай көптеген бөгеттермен түзетіліп, реттелді, сондықтан көптеген ескі арналар бөлінді. Содан бері кейбір реттеу шаралары кері қайтарылды, мысалы, Тройхтлинген Грабен маңында және Эйхштеттке жақын Вассерцельде. Дитфурттан төменгі ағысы 19 ғасырдың ортасында 10 шлюзбен кеңейтіліп, Людвиг Дунай-Майн каналының бөлігі болды. Осы бағыт 1975 жылдан 1991 жылға дейін Риденбург пен Келхаймда шлюздері бар Рейн-Майн-Дунай каналын салу үшін пайдаланылды. Еуропадағы су жолдары құрылысында алғаш рет табиғат пен ландшафтқа қатысты шараларды алмастыру үшін экологиялық шаралар бойынша ландшафттық жоспарлар жасалды; арна құрылысының 15% осы мақсатқа жұмсалды. Альтмюль Келхаймнан төмен Дунайдың 2411.54 шақырымында Дунайға құяды. 34 шақырымдық Альтмюль бөлігі федералды су жолының негізгі Дунай каналына кіреді; Сонымен қатар, Дитфурт бөгетінен жоғары МДК-ге дейінгі Альтмюльдің 580 метрлік бөлігі федералды су жолы болып табылады. Альтмюль бойымен жақсы белгіленген және жабдықталған Альтмюльтальрадвегі өтеді. Өзенде қайықпен саяхаттау қауіпсіз.
Only at times of high water discharge does water flow from the Altmühl over the Altmühlzuleiter into the Altmühlsee, which was created as a reservoir to divert water from the Altmühl to the drier river system of the Regnitz. This lake is designated as a bird and nature reserve. The water taken from the lake flows through a tunnel to the Brombach reservoirs, drained by the Brombach (Regnitz basin), north of the continental divide. The water of the Regnitz flows finally over the Main into the Rhine, so that with the transfer an artificial river bifurcation was created. From Treuchtlingen the Altmühl flows in its lower course through the Franconian Jura plateau, in whose karst limestone it has dug a narrow valley. On the steep valley slopes here sometimes bizarre rock formations, for instance the cauldron shaped washouts near the village Eßlingen, about 20m above the river level. From Dollnstein the Jura Breakthrough Valley suddenly becomes much wider. From here the Altmühl flows through an earlier valley of the larger Danube. At Rennertshofen this "Urdonautal" branches off from the present Danube valley; in the section where not the Altmühl flows in it, but only small brooks, it is called Wellheim dry valley. From the year 1910 the course of the river downstream from Unterwurmbach was straightened and regulated with numerous weirs, hence many oxbow lakes were cut off. Since then, some of the regulatory measures have been reversed, for instance near Treuchtlingen Graben and shortly before Eichstätt at Wasserzell. Its lowermost course from Dietfurt was expanded in the middle of the 19th century with 10 locks to become a part of the Ludwig Danube Main Canal. The same route was used from 1975 to 1991 for the construction of the Rhine–Main–Danube Canal, a major shipping route with locks in Riedenburg and Kelheim. For the first time in a waterway construction project in Europe, landscaping plans for ecological measures were set up in order to replace nature and landscape interventions; 15% of the canal construction costs were spent on this. The Altmühl flows into the Danube below Kelheim at Danube kilometers 2411.54. The about 34 kilometers long Altmühl section is included in the federal waterway Main Danube Canal; In addition, the 580 meters of Altmühl above the weir Dietfurt to the MDK are a federal waterway. Along the Altmühl runs the well marked and quite well furnished Altmühltalradweg. Canoeing can be done safely on the river itself.