Кіріспе

Дифференциалдық геометриядағы көптік түрі

Дифференциалдық геометрияда, математиканың бір саласы, симплектикалық көптік – тегіс көптік, , жабық және дегенеративті емес дифференциалдық 2-формамен жабдықталған, бұл симплектикалық форма деп аталады. Симплектикалық көптіктерді зерттеу симплектикалық геометрия немесе симплектикалық топология деп аталады. Симплектикалық көптіктер классикалық және аналитикалық механиканың абстрактілі тұжырымдамаларында көптіктердің котангенттік бундельдері ретінде табиғи түрде пайда болады. Мысалы, классикалық механиканың Гамильтондық формуласында, бұл саланың маңызды қозғаушы күштерінің бірі, жүйенің барлық мүмкін конфигурациялары жиынтығы көптік ретінде модеделденеді, ал осы көптіктің котангенттік бундельі жүйенің фазалық кеңістігін сипаттайды.

Мотивация

Симплектикалық көптіктер классикалық механикадан туындайды; атап айтқанда, олар жабық жүйенің фазалық кеңістігінің жалпыламасы болып табылады. Гамильтон теңдеулері дифференциалдық теңдеулер жиынтығынан жүйенің уақыт бойынша өзгеруін шығаруға мүмкіндік беретіндей, симплектикалық форма Гамильтон функциясының дифференциалынан жүйенің ағынын сипаттайтын векторлық өрісті алуға мүмкіндік беруі керек. Сондықтан, бізге тангенциалдық көптіктен котангенциалдық көптікке дейінгі сызықтық бейнелеу қажет, немесе, эквивалентті түрде, элементі қажет. -нің қимасы деп белгілесек, деген талаптың бұрмаланбауы, кез келген дифференциал үшін сәйкес келетін бірегей векторлық өріс бар екенін қамтамасыз етеді, мұндай шарты орындалады. Гамильтонның ағын сызықтары бойында тұрақты болуын қаласақ, болуы керек, бұл көздерін ауыстырады және демек, 2-форма болады. Соңында, ағын сызықтары бойынша өзгермеуі керек, яғни бойынша Ли туындысы жоғалуы керек. Картан формуласын қолданғанда, бұл (мұнда ішкі көбейтінді):

Осы аргументті әртүрлі тегіс функциялар үшін қайталайтын болсақ, олардың сәйкес функциялары аргумент қолданылатын әрбір нүктедегі тангенциалдық кеңістіктің жабылатын кеңістігін құрайды, онда кез келген тегіс функцияларына сәйкес ағындар бойынша жоғалатын Ли туындысының талабы жабық болуы керек деген талапқа тең екенін көреміз.

Анықтама

Жұп кеңістіктегі симплектикалық форма – жабық, дегенерацияланбаған дифференциалдық 2-форма. Мұнда дегенерацияланбаған дегеніміз, кез келген нүктеде, тангенциалдық кеңістіктегі қисайып симметриялық жұптасу, арқылы анықталған, дегенерацияланбаған болады. Яғни, егер барлық үшін осындай бар болса, онда . Тақ өлшемдерде қисайып симметриялық матрицалар әрқашан сингулярлы болатынын ескере отырып, дегенерацияланбаған болу талабы жұп өлшемді екенін білдіреді. Полисимплектикалық көптік – полисимплектикалық тангенс-мәнді формамен жабдықталған Лежандр шоғыры; ол Гамильтондық өріс теориясында қолданылады.