Кіріспе

1994 жылы қабылданған азаматтық бастама – 11-ші шара, сондай-ақ "Бір рет қате жіберсең, құтыласың" деп те аталады, АҚШ-тың Орегон штатында 1994 жылы қабылданған азаматтардың бастамасы болды. Бұл заң актісі бірнеше қылмысқа қатысты ең төменгі жазаны міндетті түрде тағайындауды белгіледі. Шара 1994 жылғы 8 қарашада өткен жалпы сайлауда 788 695 дауыспен мақұлданды, ал 412 816 дауыс қарсы болды. Сот судьясы 11-ші шарада көзделген жазадан артық немесе кем жаза тағайындауға құқылы емес, сондай-ақ тұтқынның жаза мерзімі жақсы мінез-құлқы үшін қысқартылмайды. Тұтқындар ең төменгі жаза мерзімін толық өтегенге дейін шартты түрде босатылмайды.

11-ші шарамен белгіленген ең төменгі жазалар:

| Қылмыс | Ең төменгі жаза |
|---|---|
| Ауыр қырқындар | 30 жылдан өмір бойына |
| Қырқын | 25 жыл |
| Бірінші дәрежедегі қасаққорлық | 10 жыл |
| Ауыр қырқындар жасауға құлықтану | 10 жыл |
| Ауыр қырқындар жасауға талпыныс | 10 жыл |
| Бірінші дәрежедегі заңсыз жыныстық қатынас | 8 жыл 4 ай |
| Бірінші дәрежедегі содомия | 8 жыл 4 ай |
| Бірінші дәрежедегі зорлау | 8 жыл 4 ай |
| Бірінші дәрежедегі өрт сөндіруге қауіпті жарақат келтірумен бірге жасалған өрт | 7 жыл 6 ай |
| Бірінші дәрежедегі қарақшылық | 7 жыл 6 ай |
| Бірінші дәрежедегі ұрлық | 7 жыл 6 ай |
| Бірінші дәрежедегі шабуыл | 7 жыл 6 ай |
| Қырқын жасауға құлықтану | 7 жыл 6 ай |
| Қырқын жасауға талпыныс | 7 жыл 6 ай |
| Бірінші дәрежедегі жыныстық зәбірлеу | 6 жыл 3 ай |
| Екінші дәрежедегі заңсыз жыныстық қатынас | 6 жыл 3 ай |
| Екінші дәрежедегі содомия | 6 жыл 3 ай |
| Екінші дәрежедегі шабуыл | 5 жыл 10 ай |
| Екінші дәрежедегі ұрлық | 5 жыл 10 ай |
| Екінші дәрежедегі қарақшылық | 5 жыл 10 ай |

*ORS 137.712 сотқа ең төменгі жазадан кем жаза тағайындауға рұқсат беруі мүмкін.
**300 айлық ең төменгі жаза 2006 жылғы 24 сәуірден бастап жасалған қылмыстар үшін ересектерге ғана қолданылады.

Шара 15 жастан асқан барлық күдіктілерге қолданылады, бұл қылмыстармен айыпталған 15 жастан асқан жасөспірімдердің ересектер сотында қаралуын талап етеді. 1994 жылы қабылданған 10-шы дауыс беру шарасы Орегон заң шығарушы жиналысына 11-ші шараны өзгертуге мүмкіндік берді, бірақ әр палатада 2/3 дауыспен ғана. Заң шығарушы орган бірнеше рет осылай істеді, мысалы:
Ересектер сотында сотталған кез келген жасөспірім үшін жаза мерзімінің жартысын өтегеннен кейін "Екінші рет қарау" отырысын өткізу. Судьялар өкініш және оңалту сияқты факторларды қарастыруы керек және жасөспірімнің қалған жазасын қоғамдық бақылауға дейін қысқартуы мүмкін. Кәмелетке толмағандарға өмір бойына шартты түрде босатусыз жаза тағайындауға тыйым салу. 15 жастан асқан кәмелетке толмағандарды ауыр қылмыстар үшін ересектер ретінде автоматты түрде соттамауды қамтамасыз ету. Орегонның түрмедегі тұрғындары 11-ші шарадан кейін артты, ал 2004 жылғы деректер бойынша өсімнің 41%-ы 11-ші шараның тікелей немесе жанама әсеріне байланысты болды. Орегондағы қылмыс деңгейі 1994 және 2000 жылдар аралығында төмендеді, бірақ 2001 жылы өсті; 11-ші шараның қарсыластары бұл үрдіс ұлттық үрдістерге ұқсас екенін атап өтті, бірақ заңның нәтижесінде кейбір қайталап қылмыс жасауға бейім адамдар түрмеге қамалғанын мойындады.

Негізгі мәліметтер

1989 жылға дейін Орегон судьялары сотталған қылмыскерге бас бостандық беруге немесе түрмеге жіберуге шешім қабылдады, ал түрмеге жіберілгендерге ең жоғары мерзімді жаза тағайындады ("белгісіз мерзімді жаза" деп аталады). Жаза тағайындау кеңесінің кейінгі шешімі бойынша, жақсы мінез-құлық, түзету жұмыстары және қылмыстық іс бойынша жасалған бағалаулар негізінде, орташа қылмыскер судья белгілеген жазаның бір бөлігін ғана өтеді. Есепке сәйкес, 11-ші шара жасөспірімдерді ересектермен тең кінәлі деп қарастырады, бірақ ми ғылымы мұны жоққа шығарады. Конференцияда 11-ші шараның бастапқы қарсыластары жастарға қатысты осындай алаңдаушылықтар мен статистиканы қайталады, Coffee Creek Correctional Facility 2015 жылы олардың қабылдағандарының 46%-ы отбасылық зорлық-зомбылықтан зардап шеккенін, 76%-ы жұмыссыз болғанын, жартысынан астамы балалары бар екенін және 38%-ы орта мектепті бітірмегенін мәлімдеді.

Саяси әсері

11-ші шараның қабылдануы губернатор Джон Китжабердің бірінші мерзімінің маңызды мәселесі болды және Орегон саясатында әлі де дау тудырып отыр. 11-ші шараны қолдаушылар оның қылмыс көрсеткіштерін төмендеткенін айтады. [12] Ал қарсыластары 11-ші шараның міндетті түрде жазаланудан қорқып, кінәсіз айыпталушыларды жеңіл қылмыстарға (11-ші шараға жатпайтын) мойынбұруға мәжбүр ететінін мәлімдейді. [13]