Кіріспе

Жаңа Келісімдегі кітап

Петірдің екінші хаты – Жаңа Келісімдегі хаттардың бірі. Хатта автор өзін "Иса Мәсіхтің құлы және елшісі, Симон Петір" деп таныстырады. Бұл хаттың авторы ретінде апостол Петір есімдері дәстүрлі түрде айтылып жүр, бірақ көптеген ғалымдар бұл хатты псевдоэпиграфикалық деп санайды (яғни, ежелгі Римде Петірдің бірінші немесе бірнеше шәкірттері Петірдің есімінен жасырынып жазған). Ғалымдар хаттың жазылған мерзімін біздің эрамыздың 60-шы жылдарынан 150-ші жылдарына дейін деп есептейді. Алғашқы мәтін Койне грек тілінде жазылған.

Қасиетті кітаптар

Хатты канондық мәртебеге қабылдау оңай болған жоқ, алайда "ешбір жерде хаттың авторлығына күмән тудырғандар оны толығымен жоққа шығармады". Хаттың авторлығына қатысты күмәннің ең алғашқы жазбасын Ориген (шамамен 185–254) тіркеген, бірақ Ориген күмәннің себебін түсіндірмеді, сондай-ақ оның ауқымы мен орналасқан жері туралы да ешқандай мәлімет бермеді. Дональд Гатри: "Сондықтан, ол бұл күмәнге маңызды мән бермеген болуы мүмкін, және бұл оның заманында бұл хатты көпшілік канондық деп санағанын көрсетеді", - дейді. Оригенге дейінгі кезеңде нақты дәлелдер жоқ; Апостолдық Әкелердің еңбектерінде хаттан тікелей ерте цитаталар табылмады, бірақ Александриялық Клименттің (шамамен 211 ж.), Теофилийдің (шамамен 183 ж.), Аристидтің (шамамен 134 ж.), Поликарптың (155 ж.), және Юстиннің (165 ж.) еңбектерінде оның ықпалы болуы мүмкін. Карстен Петер Тиде Пицириллидің жұмысына Юстин мен Минуций Феликс сияқты авторларды қосты, олар 2 Петірді тікелей пайдаланған, сондай-ақ Римдік Клименттің (1 Клем. 9.2 = 2 Пет. 1.17) жазбаларында жаңа сілтеме табылды. 2 Петір апокрифтік әдебиеттерде Германның Бағушысында (95–160 ж.), Петірдің Апокалипсисінде (~125–135 ж.), Шындықтың Ішкі Жаршысында (140–170 ж.) және Иоаннның Апокрифінде (120–180 ж.) кездеседі. Евсевий (шамамен 275–339) өзінің күмәнін білдірді (қараңыз, сондай-ақ, Антилегомена), және бұл туралы ең алғашқы тікелей куәлік, бірақ ол көпшіліктің мәтінді қолдағанын және Иеронимнің (шамамен 346–420) заманында оның канондық мәртебеде қабылданғанын мәлімдеді. Пешитта, Сирия дәстүріндегі Библияның стандартты нұсқасы, Петірдің Екінші хатын қамтымайды, демек оның канондық мәртебесін жоққа шығарады.

Мазмұны

Бұл хаттың мазмұны да, стилі де 1 Петірден мүлдем өзгеше. Оның авторы, Лұқа Евангелиясы мен Елшілердің істерінің авторы сияқты, әдеби дәстүрлерді жақсы біледі және Павылдың жазбаларына немесе Марк Евангелиясына қарағанда, көтеріңкі Койне грек тілінде жазады. Азиялық риторикаға тән (азиялық) Горгиандық стильдік тәсілдер қолданылады, олардың стилі Игнатий мен Диогнетке жазылған хаттарға ұқсас. Бұл кейбір ғалымдарды 1 Петір сияқты, бұл хаттың да Кіші Азиядағы жұрттан шыққан христиандарға арналғанын ойлауға жетелейді. Хат, елшінің өлімінен аз уақыт бұрын жазылғанын білдіреді (1:14), бұл мәлімдеме түпнұсқа мәтіннің бір бөлігі болмаған болуы мүмкін. Бұл мәлімдеменің түпнұсқалығына қатысты пікірлердің жақтаушылары мен қарсылары негізінен жазушының өміріне құдайдан келген араласуды қабылдауына немесе қабылдамауына байланысты. Хатта Ескі өсиетке он бір сілтеме бар. 3:15, 16-да Павылдың бір хатынан үзінді келтірілген, кейбіреулер оны 3:10а мен 5:2; 3:14 және 5:23 деп атаған. 2 Петірдің авторы Евангелия дәстүрімен байланысты болған, негізінен Исаның бейнесінің өзгеруінде: 1:4 Марк 9:1; 1:11 Марк 9:1; 1:16,18 Марк 9:10; 1:17 Матай 17:5; 1:19 Марк 9:4; және Екінші келу туралы уәдеде: 3:10б Марк 13:31 немесе Лука 21:33. Сондай-ақ, кітапта Яһуда хатымен бірнеше ортақ үзінділер бар: 1:5 Яһуда 3; 1:12 Яһуда 5; 2:1 Яһуда 4; 2:4 Яһуда 6; 2:5 Яһуда 5; 2:6 Яһуда 7; 2:10–11 Яһуда 8–9; 2:12 Яһуда 10; 2:13–17 Яһуда 11–13; 2:18 Яһуда 16; 3:2f Яһуда 17f; 3:3 Яһуда 18; 3:14 Яһуда 24; және 3:18 Яһуда 25. Яһуда хаты 2 Петір хатынан әлдеқайда қысқа болғандықтан және стильдік ерекшеліктерге байланысты, ғалымдардың пікірінше, Яһуда 2 Петірдегі ұқсас үзінділердің бастапқы көзі болып табылады. 2 Петір 2:4-те тартар құлаған періштелерді ұстауға арналған жер ретінде айтылады. Бұл туралы Яһуда 6-да кеңінен айтылған. Алайда, Яһуда 6-дағы мәліметтер Енох кітабына сілтеме жасайды. Баукхэм 2 Петір 2:4-тің Яһуда 6-ға ішінара тәуелді екенін, бірақ Яһуда 5–7-нің артында тұрған параенетикалық дәстүрге тәуелсіз түрде сүйенеді деп санайды. Параенетикалық дәстүрлер Сирах 16:7–10, Дамаск құжаты 2:17–3:12, 3 Маккавейлер 2:4–7, Нафталидің өсиеттері 3:4–5 және Мишна Санхедрин 10:3-те кездеседі.

1-тарау

Бұл хаттың тараулары Христология (1-тарау), этика (2-тарау) және Эсхатология (3-тарау) арасындағы үшбұрышты қарым-қатынасты көрсетеді. 1-тараудың басында автор өзін «Симон Петір» деп атайды (Елшілердің істері 15:14 қараңыз). Ғалым Роб ван Хоувелинген үшін бұл ерекшелік хаттың түпнұсқалығын көрсетеді. Хатта жеті ізгілік сатылап тізілген: Махаббат, бауырластық, құдайшылдық, тұрақтылық, өздігінен ұстау, білім және қабілеттілік. Петірдің (1:12–15) еске алуы арқылы автор хат алғандарды қасиетті және құдайға ұнамды өмір сүруге (11б) шақырады; 13-аятта автор әділдік (тура болу) туралы моральдық мағынада айтады, ал 14-аятта оның аргументінің мәнісі жоғары нүктесіне жетеді, хат алғандар кінәсыз болу үшін бар күштерін салуға шақырылады (1 Тесалоникалықтар 5:23). Қысқасы, автор хат алғандарын кінәратсыз мінез-құлық танытуға шақырады (1:5–7; 3:12–14), бұл, әдетте, жақын уақытта келетін Parousia екінші келуіне байланысты болуы мүмкін, ол түнде ұры сияқты келеді (3:10; 1 Тесалоникалықтарға 5:2).

2-тарау

Бұл тарауда автор жалған ұстаздардың адалдардың арасында пайда болып, оларды "құрылысқа қауіпті адасулармен" адастырып, "жалған сөздермен адамдарды пайдаланғанын" мәлімдейді (2:1–2). Ежелгі заманда жалған пайғамбарлар болғандай, солай жалған ұстаздар да болады, тіпті жалған пайғамбарлар қойдың терісін жамылып келгені Исаның болжауының бірі болды [Маттай 7:15], осы хаттың авторы 1 Жохан авторымен бірге [1 Жохан 4:1] осыған сілтеме жасайды. Жалған ұстаздар "өздерін сатып алған Құдайдан бас тартқандықтары" және тәртіпсіздікті насихаттағандықтары айыпталады (2:1–2). Автор жалған ұстаздарды "ақылсыз жануарлар, инстинктпен қозғалатын жаратылыстар, ұсталып, жойылғанға дейін жаратылғандар" (2:12) деп сипаттайды. Олар – "өз құмарлықтарында ләззаттанатын, көздері зынаға толы, күнәға тойымсыз, жүректерi ашкөздікке үйренген дақтар мен кірлер" (2:13–14). Бұл тараудың көп бөлігі Яһуда хатынан алынған болуы мүмкін. Адамдардың бұзыққа түсіп, қателіктер жасауына жол бермеу және үмітте болу – этикалық мақсат, бұл Құдайдың әділдерді құтқарып, әділетсіздерді сот күніне дейін сақтап тұруы туралы көптеген мысалдармен нығайтылады, мысалы, Нұхтың оқиғасы, Содом және Ғоморрадағы Лоттың оқиғасы (2:6–8) және Босор ұлы Балаамның оқиғасы (2:15–16) ескерту ретінде келтіріледі. Сөздер: "Ит өз құсығына қайта оралатындай, ақымақ та өз ақымақтығын қайталайды."

3-тарау

Бұл тараудың негізі – христиандық аян. Аян екі бөлімнен тұратын көзден табылады (3:2). «Құдайдың қасиетті пайғамбарлар бұрын айтқан сөздері» Ежелгі Жазбалардың толық немесе бір бөлігіне қатысты екеніне күмән жоқ. Содан кейін автор аянның екінші көзін, яғни «сіздердің елшілеріңіз айтқан Иеміздің бұйрығын» атайды. Бұл екі бөлімдік авторитетте бұрын айтылған сөздер» сияқты ескірек, сондай-ақ елшілер арқылы жеткен сөздер (Иса туралы сөздер) сияқты жаңа нәрсе бар екені көзге түседі. Егер адам мұнда болашақ «Ескі» және «Жаңа» Жазбалардың алғы күшінің көрінісін байқаса, оны кінәлауға болмайды. Пайғамбар мен елшінің екі бөліктен тұратын аян көзі ретіндегі осы үйлесімі алғаш рет 3:1–2-де емес, 1:16–21-де кездеседі. Пауылдың хаттарынан автор 1 және 2 Салоникалықтарға, Римдіктерге, Ғалаттықтарға, сондай-ақ мүмкін Ефестіктерге және Қолосалықтарға жазылған хаттарды білген болуы мүмкін. Христиандық аян туралы ойлар басқа ерте авторларда да кездеседі, атап айтқанда Римдік Климент, Игнатий, Поликарп, Юстин Мартир және 2 Климент еңбегінде. Тараудың ортасында Исаның қайта оралуының кешігуінің себебі түсіндіріледі (3:9); Исаның кешігуі тек «сенімділердің» құтқарылуын жеңілдету үшін, олар кейде сенімдерінде шайқалып немесе жалған ұстаздардың әсеріне түсуі мүмкін (2:2–3). Құдай «баршаның» өзінің міндеттемесін (немесе қайта оралуын) бекіту үшін жеткілікті уақыт болғанын қамтамасыз ету үшін кешіктіріп отыр, оның ішінде жалған ұстаздар да бар. Қалған тараулар Иеміздің келер күні туралы толық мәліметтер береді және хаттың соңындағы насихатқа тікелей жалғасады. Бұл жердегі нұсқаулар (3:11–13) Исаның шәкірттерін Оның Патшалығының толық аяқталуын күтуге шақырған сөздерімен үйлеседі (Мт 24:25; Мр 13:3–13, 32–37; Лк 18:1–30; 21:1–38). Соңғы тараулармен (3:14–18) бірге автор тағы да сенушілердің Құдайдың жаңа жаратылысындағы мәңгілік орнын қамтамасыз ету үшін ізгілікке жетелейтін өмірді қабылдауын және тіпті Құдайдың келер күнін жеделдетуін қалайтынын білдіреді. 90-шы псалмнан цитата келтірілген.