Кіріспе

Ойыншық қарулар – нағыз қаруды еліктейтін, бірақ балалардың ойын-сауық немесе демалыс ойындары үшін арналған ойыншықтар. Қолмен жасалған ағаштан көшірмелерден бастап, фабрикада шығарылған садақшалы және оқталатын ойыншық қаруларға дейін, олар түрлі өлшемде, бағада және ағаш, металл, пластик немесе олардың кез келген комбинациясынан жасалған болады. Көптеген жаңа ойыншық қарулар нағыз қару деп жаңылыспау үшін жарқын түстерге және ерекше пішінге боялған.

Түрлері

Ағаштан жасалған қарулар нағыз қаруларға ұқсату үшін жасалады. Көбінесе қолмен жасалған бұл ойыншықтарда металл бөлшектері болуы мүмкін, ал қандай деңгейде жасалғаны әртүрлі. Су сорғыш сабы бар ойыншық тапаншалар нағыз тапаншаға ұқсап, бір су сорғыш сабы бар оқпен атылады. Резеңкелі тапаншалар – бір немесе бірнеше резеңкелі таспаларды (немесе «серіппелі таспаларды») атуға арналған ойыншық тапаншалар. Резеңкелі тапаншалар көбінесе «Assassins» сияқты тікелей ойындарда қолданылады, онда олар жиі кездесетін және танымал ойыншық қару болып табылады. Олар кеңселер мен сыныптарда да көп кездеседі. Резеңкелі тапаншалар – 1845 жылдың 17 наурызында Стивен Перри Англияда патенттеген резеңкелі таспалардың өнертабысына дейінгі танымал ойыншықтар. Кап тапанша, кап пистолет немесе кап мылтығы – кішкентай соққылық қақпақ жарылғанда атыс дыбысын және түтін шығаратын ойыншық қару. Бастапқыда каппен қару-жарақ құйма темірден жасалған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мырыш қорытпасынан жасалды, ал жаңа модельдердің көпшілігі пластиктен жасалған. Модельдік қару – жапондық толық өлшемді ойыншық қару, ол нағыз қарулардың сыртқы түрін, дизайнын және жұмыс істеуін жақсы көшіреді, бірақ ешқандай оқ атуға болмайды. Ол тұтану модельдері (қақпақ тапаншалардың өте күрделі түрі) немесе тұтанусыз манекен модельдері түрінде келеді. Екеуі де жапондық қатаң қару-жарақ бақылау заңына сәйкес, оларды анықтау және оларды өзгертуге жол бермеу үшін қолданылады. Проп-тапаншалар – нағыз тапаншалар сияқты көрінуі керек ойыншық тапаншалар. Олар көбінесе кино, телешоулар және басқа да театрлық қойылымдарда қолданылады. Картоп атуға арналған тапаншалар – картоптың бір бөлігін ату үшін қолданылатын кішкентай ойыншық тапаншалар. Оны пайдалану үшін тапаншаның қуыс ұшымен картоптың бетін тесіп, ұшына тығыз орналасатын кішкентай гранатаны шығарады. Триггерді басу ойыншықтың ішіндегі ауа қысымын аздап көбейтеді, бұл оқпанды алға жылжытады. Әдетте, құрылғылар қысқа қашықтықта және аз қуатты болады. Су тапаншасы – суды әртүрлі әдістермен шашыратуға арналған ойыншық тапаншаның бір түрі. Көптеген ертедегі шағын су тапаншалары спрей бөтелкелері үшін қолданылатын триггерлік сорғы механизмін қолданған. Бұл құрылғының түрінде триггер оң ығысулы сорғы шахтасын іске қосады. Екі қайтару клапанның көмегімен, көбінесе кішкентай доптарды пайдалана отырып, сұйықтық резервуардан сорғыға тартылады, содан кейін триггерді басу арқылы тұмсықтан шығарылады. Бұл ойыншықтарда суды шашыратудың қарапайым механизмі болды, сондықтан оларды арзанға шығаруға болады және дененің көп бөлігін резервуар ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл жобаның негізгі шектеуі – бір сорғы арқылы тиімді қозғалатын су көлемі. Сорғы көлемін арттыру үшін сұйықтықты сыртқа шығару үшін пайдаланушының күшін көбірек қажет етеді, сондықтан үлкен конструкциялар тиімді емес. Алайда, бұл технология бүгінде де кеңінен қолданылып келеді, сонымен қатар спрей бөтелкелерінде де, әртүрлі пішіндер мен түстердегі шағын су тапаншаларында да қолданылады. Поп-тапанша (сонымен қатар поп-тапанша немесе поп-тапанша деп те жазылады) – американдық өнертапқыш Эдвард Льюис жасаған ойыншық тапанша. Ол ауа қысымын қолданып, шағын байланған немесе байланбаған оқпанды (мысалы, пробка немесе көбік) баррельден, көбінесе поршеньдік әрекет арқылы, кейде көктемгі қысым арқылы атып жібереді. Басқа нұсқалары кедергіні іске қоспайды, тек қатты дыбыс шығарады. Бұл механизм бір шетінен оқпен, екінші шетінен ұзын тұтқалы поршеньмен бекітілген қуыс цилиндрлі оқпаннан тұрады. Бұл ойыншықтың аты «поп» дыбысымен шығатын уақытқа дейін, оның ішкі ауа қысымы көбейеді. Лазерлік қарулар – әдеттегідей бұзушы энергияны атуға арналған ғылыми фантастикадағы бөлшектер сәулелі қару. Олардың әр түрлі баламалы атаулары бар: сәулелі қару, өлім сәулесі, сәулелі қару, бластер, лазерлік қару, лазерлік тапанша, фазер, зап-тапанша және т.б. Көптеген оқиғаларда, іске қосылған кезде, сәулелі қару сәуле шығарады, әдетте көрінетін, әдетте адам нысанасына тисе өлімге әкеледі, механикалық объектілерге тисе жиі қиратушылыққа әкеледі, қасиеттері мен басқа да әсерлері белгісіз немесе әртүрлі болады. Ойыншық сәулелі қаруларда жиі от шашып, жарық шығарып, дыбыс шығаратын механикалық компонент болады. Трейсерлік тапаншалар, кейде диск тапаншасы деп аталады, берік пластиктен жасалған ойыншық тапаншалар. Ойыншықтың атылуының көлемі шамамен бір тиынға тең жеңіл пластикалық дискілерді атып жібереді. Бұл қарудың оқ-дәрісі ретінде қолданылатын дискілер көбінесе «Jet Discs» деген жазумен сатылады. Ату механизмі серіппелі болып табылады. Магазинде 20 «дискі» сақталады. Ату қашықтығы шамамен 3 метрді құрайды, тіпті сонда да, дәлдігі сенімді емес. Триггерді басу үшін күш қажет. Ату дыбысы жоғары, төмен және ерекше. Көбінесе триггер босаңсып, ату үшін бірнеше әрекет қажет болады. Көпір оқпанды тапаншалар – көпір оқтарын, дискілерді немесе көпір доптарын атуға арналған ойыншық тапаншалар. Hasbro компаниясы жасаған тапаншаларды білдіретін «Nerf blaster» термині, брендтің аты болмаса да, кез келген көпір оқпанды тапанша үшін жиі қолданылады. Көпір оқпанды тапаншалар пистолеттер, мылтықтар және жеңіл пулеметтер сияқты түрлі формаларда жасалады. Бірінші Nerf тапаншалары 1980 жылдардың соңында Nerf Blast a Ball және Arrowstorm шығуымен пайда болды. Airsoft тапаншалары – airsoft спортында қолданылатын ойыншық тапаншалардың көшірмелері. Олар негізінен өте төмен қуатты тегіс ұңғылы пневматикалық тапаншалардың арнайы түрі болып табылады, олар металл емес шар тәрізді оқтарды атуға арналған, олар көбінесе (бұрыс) «BB» деп аталады, олар әдетте пластиктен немесе био ыдырауға жататын шайыр материалдарынан жасалады. Airsoft тапаншаларының қуат көздері төмен оқпан энергиясына ие болуға арналған (әдетте 1 Дж-ден кем) және полимерлі оқтардың тегіс және тоқтату күші конвенциялық пневматикалық тапаншалардан әлдеқайда төмен, сондықтан олар дұрыс қорғаныс жабдықтары киілген жағдайда бәсекелес спорттық және ойын-сауық мақсаты үшін әдетте қауіпсіз. Airsoft тапаншаларының тартымдылығының маңызды бөлігі MilSim болып табылады, ал airsoft ойындары көбінесе құрмет жүйесіне сенген, онда ойыншы соққанда ойыннан шығуға міндетті. Gel blaster – airsoft тапаншаларына ұқсас, бірақ әлдеқайда аз қуатты ойыншық тапаншалар, олар суды сіңіретін полимерді (көбінесе натрий полиакрилатты) атуға арналған, сумен гидратацияланған диаметрі 5-8 мм болатын оқтарды (көбінесе коммерциялық түрде бақшадағы ылғалды сақтағыштар ретінде сатылады) атып жібереді. Gel blaster airsoft-қа қарсы заңдары бар аймақтардағы (мысалы, Қытай, Австралия, Малайзия және Вьетнам) ойыншықтарды ауыстыру ретінде ойлап табылды және көбінесе paintball сияқты CQB стиліндегі ату шайқастарында қолданылады, бірақ airsoft сияқты құрметке негізделген ойын жүйесін сақтайды. Paintball тапаншасы, paint gun немесе маркерлік тапанша – paintball спортындағы негізгі жабдық. Маркерлер кеңейтілген газды, мысалы көмірқышқыл газын (CO2) немесе қысылған ауаны пайдаланып, бояу доптарын баррель арқылы жылдырып, нысананы жылдам соғып жібереді. «Маркер» термині бастапқыда орман шаруашылығы қызметкерлері ағаштарды, ал фермерлер малдарды белгілеу үшін қолданғандықтан пайда болған. Жыққыш тапаншалар – компьютерлерге арналған нұсқау құралдары және әдетте пистолетке ұқсайтын аркадалық және бейне ойындарды басқару құралдары. Қазіргі экранға негізделген жыққыш тапаншалар тапаншаға орнатылған оптикалық сенсорды пайдаланады, ол экрандағы нысаналардан шығарылатын жарықтан сигнал алады. Бұл типтегі алғашқы құрылғы, жарық қаламы, MIT Whirlwind компьютерінде қолданылды. Қазіргі атлетикадағы старттық тапаншалар да осы сияқты құрылғыларды пайдаланады, олар дыбыс шығарып, жарықпен жарқыратады. Лазерлік таг тапаншасы – инфрақызыл сәулелерді атуға арналған ойыншық тапаншалармен ойналатын таг ойыны. Инфрақызыл сезімтал нысаналар көбінесе әр ойыншыда тағылады және ойын өтетін аренаға енгізіледі. 1979 жылы Milton Bradley компаниясының South Bend Electronics брендімен шығарылған Star Trek Electronic Phasers ойыншығымен пайда болғаннан бері лазерлік таг ойыны үй ішінде де, сыртта да ойналатын стильдерге дамыды және жауынгерлік симуляцияларды, рөлдік ойындарды немесе тактикалық конфигурацияларды және нақты ойын мақсаттарын қамтуы мүмкін. Лазерлік таг кең ауқымдағы жастағы адамдарға танымал. Paintball-мен салыстырғанда, лазерлік таг ауыртпайды…

Танымалдық және таралу

Балалар әрқашан ересектер әлеміндегі заттардың шағын көшірмелерін жасаған, ал ойыншық қарулар да одан ерекше емес. Қолмен ойылған ағаштан жасалған моделдерден бастап, фабрикада шығарылған поп-пистолеттер мен капкалы тапаншаларға дейін, ойыншық қарулар әртүрлі өлшемде, бағада және материалдарда – ағаштан, металдан, пластиктен немесе олардың кез келген комбинациясынан жасалған. Голливуд пен комикстердің ықпалымен, жарнамалық байланыстар қарапайым ойыншық қаруды үлкен бестселлерге айналдыра алатын. 1930 жылдары Daisy Outdoor Products рекордтық сатылым көрсеткен Buck Rogers Rocket Pistol (1933), Disintegrator Pistol (1934) және Сұйық гелий пистолетін (1935) шығарды. Mattel 1950 жылдардың ортасында "Микки-Маус клубында" телеарна жарнамасын пайдаланып, "құрлы қақпақ пистолетін" сәтті сатты. 1959 жылы Mattel өзінің телешоуын – Matty's Funday Funnies-ті ұйымдастырды, онда олардың танымал баласы "Мэтти" мультфильмдер көрсетіп, өнімдерін жарнамалады. Mattel 1960 жылы Dick Tracy қаруларын шығарды, олар заманауи болды. "Дик Трейси қылмыскерлерді тоқтатушылар" иыққа ілгішпен нағыз револьверге ие бола берді, сонымен қатар Mattel жас құқық қорғау органдарының қаруын Dick Tracy капкалы томми-ганмен күшейтті, ол M1 Thompson стиліндегі иінтіктің кері тартылуымен 6 капканы автоматты түрде атып шығарды. Бір жарнамада Билли Муми Дик Трейсиді теледидардан көрер алдында әкесіне қару-жарақты көрсетті. Mattel сондай-ақ "Дик Трейси су реактивті тапаншасын" шығарды, ол полицияның сорғылы мылтығының кішкентай көшірмесі болды, ол триггерді тартып алғанда капкаларды атып, сорғыны тартқанда су шашыратты. Дик Трейсиға деген қызығушылық азайғаннан кейін, осы екі қару әскери камуфляж түсімен "Жасыл берет" ("Геррильялық жауынгер") қарулары ретінде қайта шығарылды (АҚШ Армиясының арнайы күштері туралы көріңіз). Кейін Mattel сол томми-ганды түпнұсқа түстерінде, маймыл маскасымен бірге "Маймыл планетасы" франшизасының тігісі ретінде шығарды. 1960 жылдардың ортасында Multiple Toymakers/Multiple Plastics Corporation (MPC) "Орысстан сүйіспеншілікпен" фильмінен Джеймс Бондтың атташесін шығарды. Topper Toys "Secret Sam" деп аталатын көшірмесімен жауап берді, ол атташеден пластикалық оқтарды атып, 007 жиынтығынан көп сатылған жұмыс істейтін камерасы бар ойыншық қару болды. MPC Toys "B.A.R.K" ("Bond Assault and Raider Kit") атташесімен жауап берді, ол ашылғанда миномет пен ракета ату тапаншасын көрсетті. MPC сондай-ақ "Bond O Matic" су тапаншасын ұсынды. Бондтың теледидардағы бәсекелесі "The Man From U.N.C.L.E." пистолетін, АҚШ-тағы Ideal Toy Company және Ұлыбританиядағы Lone Star Toys компаниясы жасаған мылтыққа айналдырды. Mattel "Zero M" құпия агенті қаруларының сериясын шығарды, мысалы камераны тапаншаға, ал радионы – Kurt Russell ойнаған жасөспірім агент Zero M-нің мылтығына айналдырды. Мүмкін, ең керемет ойыншық қару 1964 жылы Topper Toys шығарған Johnny Seven OMA (Бір адам армиясы) болды, онда қызықты телеарна жарнамасында бір кішкентай бала қарудың жеті қаруын қолданып, тек қарапайым ойыншық қарумен қаруланған балаларға толы ауданды жояды. Бірақ "Капитан Кенгуру" телешоуы жарнаманы көрсетуден бас тартты. Ойыншық қаруларының көбеюі "Get Smart" телешоуының "Ойыншықтар еліндегі біздің адамымыз" эпизодында сатираланды. 1970 жылдары "Жұлдызды соғыстар" медиа франшизасы Kenner Toys компаниясы шығарған лазерлік бластерлер мен жарық қылыштармен қамтамасыз етті.

Ойыншық қаруды бақылау

Ойыншық қарулар, көптеген заттар сияқты, тиісті қадағалаусыз зиян келтіруі мүмкін. Дегенмен, көптеген басқа ойыншықтардан өзгеше, осы ойыншықтардың қаупінің көп бөлігі ойыншық қаруды нағыз қару деп жаңылыстырумен немесе керісінше байланысты. Мысалы:

тоналған немесе басқа да қылмыскерлер ойыншық қарумен адамдарды қорқытуы мүмкін. Адамдар полицияны шақырып, қашып, қорқып, немесе ойыншық қару ұстап жүрген адамды басып алуға тырысуы мүмкін. Полиция қызметкерлері мен қарулы азаматтар ойыншық қаруды ұстап жүрген адамды нағыз қарулы кісі деп жаңылыстырып, оны атып тастауы мүмкін. Бала нағыз қаруды ойыншық қару деп ойлап, онымен ойнап, атып қоюы мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

Ойыншық қарулар Мартин Лютер Кингтің сәуір айындағы қазасы мен Роберт Ф. Кеннедидің маусым айындағы қазасынан кейін Sears Roebuck 1968 жылғы Рождество каталогынан уақытша алынып тасталды. Бірақ олар келесі жылы Sears каталогына қайта оралды. 1970 жылдардан бастап американдық қаруды бақылау жақтастары федералды үкіметтен ойыншық қарудың өндірісі мен сатуын реттеуге немесе тыйым салуға шақырды. Ойыншық индустриясы өз стандарттарын белгілеуді қалаған топтар бұл шақыруларға қарсы шықты. 1973 жылы жаңадан құрылған АҚШ Тұтынушылар өнімдерінің қауіпсіздігі комиссиясы тұтынушылардан петициялар мен хаттар алды, онда комиссиядан ойыншық қарудың дизайны үшін міндетті қауіпсіздік стандарттарын енгізуді сұрады. Бұл шақырулар 1975 жылы қайталанды. Бірақ ойыншық қару өндірушілердің сауда бірлестігі CPSC-ге жүгініп, индустрия өз ерікті стандарттарын әзірлеп бітіргенше күтуді сұрады. Келесі бірнеше жылда жарияланған ерікті нұсқаулар, оқ-дәрі атқыш ойыншықтардың дизайны үшін қауіпсіздік стандарттарын міндеттеудің орнына, қаптама мен нұсқауларда ескерту белгілерін пайдалануға баса назар аударды. Тұтынушылар өнімдерінің қауіпсіздігі комиссиясы 1981 және 1985 жылдары ойыншық қару өндірісін реттеу туралы қосымша өтініштерді қабылдамады. 1992 жылы Сауда министрлігі ойыншық қаруды өндіруге, сатуға немесе тасымалдауға тыйым салды, егер олардың ұшы қызыл түсті болмаса немесе толығымен жарқын түсті болмаса. Бұл ереже соңғы пайдаланушыларға ойыншықты өзгертуге тыйым салмайды. 2018 жылдың наурыз айында Walmart (Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі жеке саудагер) ойыншық қарудың белгілі бір түрлерін сатуды тоқтататынын жариялады. Компания мәлімдемесінде: «Біз сондай-ақ шабуылдық мылтықтарға ұқсас заттарды, соның ішінде зиян келтірмейтін пневматикалық тапаншалар мен ойыншықтарды веб-сайтымыздан алып жатырмыз», - делінген. Ұқсас немесе көшірме қаруды (мысалы, ойыншық қару, пневматикалық тапанша) қоғамдық жерде көрсету қылмыс болып саналады. Егер Чикагода ойыншық қару немесе оның көшірмесі қылмыс жасау үшін қолданылса, онда сол адам нағыз ату қаруын қолданғандай қаралады. Дегенмен, ойыншық, ұқсас немесе имитациялық қаруды реттеуге қатысты, немесе BB пішіндерінің, пейнтбол пішіндерінің немесе пневматикалық пішіндерінің сатылуын немесе өндірілуін тыйым салатын штат заңдары федералды заңмен күшін жояды.

Ұлыбритания

Ойыншық қарулармен ойнау балаларға лайық па, жоқ па деген мәселеде дау бар. Кейбір адамдар бұл зорлық-зомбылықты ынталандыруы мүмкін деп санайды. 2007 жылы Ұлыбританияның Балалар, мектептер және отбасылар департаменті (2007 мен 2010 жылдар аралығында болған) жас ұлдарды ойыншық қарулармен ойнауға ынталандырды, себебі бұл олардың білуге және дамуына көмектеседі. Дегенмен, Англияның Ұлттық мұғалімдер одағы бұл кеңеске сын айтып, ойыншық қарулардың "агрессия символы" екенін және ұлдарды олармен ойнауға шақыру жыныстық стереотиптерді қалыптастырады деп мәлімдеді.