Кіріспе

Өсімдіктер туысы

Көбінесе "Снапдрагон" деп танылатын өсімдіктер туысы.

Antirrhinum – гүлдерінің бүйінен қысылғанда айдаһардың аузын ашып-жабатындай көрінуіне байланысты "айдаһар гүлі" немесе "қақпақ гүлі" деп аталатын өсімдіктер туысы. Кейде оларды "бақажеміс" деп те атайды. Олар Еуропа, АҚШ, Канада және Солтүстік Африканың тасты далаларында өседі. Antirrhinum түрлері гүлзарларда сәндік өсімдік ретінде және кесілген гүл ретінде кеңінен қолданылады.

Сипаттама

Антиринум морфологиялық жағынан әртүрлі, әсіресе Жаңа әлем тобы (Саэроринум). 2017 жылдың сәуір айына дейін Өсімдіктер тізімінде (Version 1.1) 21 түр тіркелген. Кеңінен қабылданған жіктелім (Томпсон 1988) бойынша, осы туыста 36 түр үш бөлімге бөлінген. Көптеген ботаниктер бұл кең ауқымды жіктеуді (sensu lato) қабылдағанмен, оның басқа жіктелімдерден ерекшелігі Жаңа әлемнің Саэроринумын қосу болды. Алайда, бастапқыда осы бөлімге жатқызылған есімдердің ешқайсысы қазіргі таңда қабылданбаған.

Снапдрагондар

Antirrhinum majus – егер «снапдрагон» термині жеке қолданылса, көбінесе осы өсімдік түсініледі. Бірақ, Scrophulariaceae тұқымдасына жататын көптеген басқа түрлердің де жалпы атауларында «снапдрагон» сөзі кездеседі. Мысалы, Antirrhinum molle Ұлыбританияда «ергежейлі снапдрагон» деп аталады.

Этимология

"Антирринум" сөзі грек тіліндегі ἀντίρρινον antirrhinon сөзінен шыққан, ал ол сөз өз кезегінде ἀντί anti "қарсы, еліктеу" және ῥίς rhis "мұрын" (GEN ῥινόϛ rhinos) сөздерінен туындаған; оның себебі – жануардың аузына ұқсауы.

Экология

Аңшылдар – қысқа ғұмырлы көпжылдық өсімдіктер, олар суық мезгілдерде жақсы тіршілік етеді, бірақ көбінесе әр көктемде қайта отырғызылады және бір жылдық өсімдіктер саналады. Олар толық немесе жартылай күнге түсетін, жақсы дренаждалған топырақта жақсы өседі, себебі олардың тамырлары шіруге осал (дегенмен, оларға үнемі суару қажет). Олар биіктігіне қарай: тым кішкентай немесе аласа, орташа және биік болып коммерциялық түрде жіктеледі. Өлі гүлдерді алып тастау, яғни гүлдерді күтімге келтіру, олардың өсу маусымы бойында үздіксіз әдемі гүлдер шығаруына көмектесу үшін маңызды. Олар этилен газына сезімтал, сондықтан өлі гүлдерді алып тастап, піскен жемістер мен көкөністерден алыс ұстау олардың гүлдеуін ұзартуға көмектеседі. Олар Солтүстік жарты шардың сәуір-маусым және тамыз-қазан айларында, әртүрлі түсті үлгілермен ең жақсы өседі. Олар экологиялық тұрғыдан алуан түрлі, әсіресе Жаңа әлем түрлері (Saerorhinum). Antirrhinum тұқымдасының бірнеше түрі өзімен өзі үйлесімсіз, яғни өсімдік өз тозаңымен ұрықтандырыла алмайды. Осы тұқымдастың өзімен өзі үйлесімсіздігі 1900 жылдардың басынан бері зерттеледі.

Қолданылуы

Өсімдіктерді кескіш гүлдер үшін өсіруден басқа, тұқымдары, әсіресе Ресейде, тағамдық майлар алу үшін қолданылып келген, ал жапырақтары мен гүлдері қабынуға қарсы қасиеттерімен белгілі және сорыларға (жамғырларға) қолданылған. Гүлдерден жасыл бояу да алынған.