Джон Уизерспун: Американың іргесін қалаушы және дін қызметкері

Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушы және дін қызметкері (1723–1794)

Джон Уизерспун (5 ақпан 1723 – 15 қараша 1794) – шотланд-американдық пресвитериан дін қызметкері, педагог, фермер, құл иеленуші және Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушылардың бірі. Уизерспун шотландтық салауатты ақыл-ойы реализмінің ұғымдарын қабылдады, ал Нью-Джерси колледжінің (1768–1794; қазіргі Принстон университеті) президенті ретінде Америка Құрама Штаттарының ұлттық ерекшеліктерінің қалыптасуына зор ықпал етті. Саяси белсенділікпен айналысқан Уизерспун Нью-Джерсиден Екінші Континенттік Конгресске делегат болды және 1776 жылғы 4 шілдеде қабылданған Тәуелсіздік Декларациясына қол қойды. Ол Декларацияға қол қойған жалғыз белсенді дін қызметкері және жалғыз колледж президенті болды. Кейіннен ол Конфедерацияның Актілеріне қол қойып, Америка Құрама Штаттары Конституциясының ратификациясын қолдады. 1789 жылы ол Америка Құрама Штаттарындағы Пресвитериан шіркеуінің Бірінші Бас Ассамблеясының төрағасы болды.

Шотландиядағы ерте өмір және қызмет

Джон Уизерспун Шотландияның Йестер қаласында дүниеге келген. Ол Ескі еншілік тіркелімінде пастор Джеймс Александр Уизерспун мен Энн Уокердің үлкен баласы ретінде тіркелген, Энн Уокер – Эйрдің Джон Уэлш және Джон Нокс ұрпағы. Бұл Нокс шежіресі туралы соңғы талап ежелгі болғанымен, ұзақ уақыттан бері даулы және нақты құжаттамамен дәлелденбеген. Ол Хэддингтон грамматикалық мектебінде оқыды және 1739 жылы Эдинбург университетінен өнер магистрі дәрежесін алды. Ол университетте дінтануды оқуын жалғастырды. 1764 жылы Санкт-Эндрюс университетінен дінтану бойынша құрметті докторлық дәрежесін алды. Уизерспун – бейілді протестант, ұлтшыл және республикалық идеяларды қолдаушы. Осы себепті, ол 1745-46 жылдардағы Рим-католик легитимистік якобит көтерілісіне қарсы болды. Якобиттердің Фолкирк шайқасында жеңіске жеткеннен кейін ол қысқа мерзімге Дун қамалында тұтқынға алынды, бұл оның денсаулығына ұзақ мерзімді әсер етті. Ол 1745-1758 жылдар аралығында Бэйт, Айрширдегі Шотландия шіркеуінің (пресвитериан) пасторы болды, сол жерде Крейгхаустан Елизавета Монтгомериге үйленді. Олардың он баласы болды, олардың бесеуі ересек жасқа жетті. 1758 жылдан 1768 жылға дейін ол Пейслидегі Лай Киркінің (Төменгі Киркі) пасторы болды. Уизерспун шіркеу ішінде Модераторлық партияның қарсыласы ретінде танымал Евангелиелік қозғалыстың өкілі болды. Пасторлық қызметінің кезеңінде ол теология саласында үш белгілі еңбек жазды, оның ішінде Фрэнсис Хатчесонның философиялық ықпалына қарсы бағытталған "Екклезиастикалық сипаттамалар" (1753) сатирасы ерекше көзге түседі.

Принстон

Бенджамин Раш пен Ричард Стоктонның шақыруымен, олармен Пейслиде танысқаннан кейін, Уизерспун олардың қайта жаңартылған шақыруын қабылдады (1766 жылы алғашқы шақырудан бас тарғаннан соң) – Принстондағы Нью-Джерсидің кішкентай Пресвитериан колледжінің президенті және бас профессоры болу үшін. Осылайша, Уизерспун отбасымен бірге 1768 жылы Нью-Джерсиге көшіп келді. 45 жасында ол, кейін Принстон университеті деп аталған колледждің алтыншы президенті болды. Колледжге келгеннен кейін Уизерспун мектептің қарызға батқанын, оқу деңгейінің төмен екенін және студенттердің қажеттіліктерін қанағаттандырмайтын кітапхана жинағын көрді. Ол дереу қаржы жинауды бастады – жергілікті жерде де, Шотландияда да, кітапханаға 300 кітабын қосты және Риттенхаус оррериі, көптеген карталар мен жер шары сияқты ғылыми жабдықтарды сатып ала бастады. Уизерспун көптеген реформалар жасады, оның ішінде оқу жоспарын және университет құрылымын Эдинбург университеті мен басқа шотланд университеттеріндегідей етіп үлгіледі. Оқуға қабылдау талаптарын да күшейтті, бұл мектепке Гарвард пен Йельмен ғалымдар үшін бәсекелесуге көмектесті. Уизерспун жеке өзі сөз өнері немесе әдебиет, хронология (тарих) және дінтану пәндерін оқыды. Дегенмен, моральдық философиядан (міндетті пән) маңыздырақ ештеңе болған жоқ. Христиандық және республикалық дүниетанымында табиғи заңды жақтаған Уизерспун моральдық философияны дін қызметкерлері, заңгерлер және үкіметте лауазымдар атқаратындар үшін өте маңызды деп есептеді. Өзінің басшылығында қатаң, бірақ көңілді Уизерспун профессорлық-оқытушылар және студенттер арасында өте танымал болды. Принстонға тағайындалғанға дейін Уизерспун Шотландиядағы евангелистік Пресвитериандықтардың белгілі дін қызметкері болған. Колледждің сол кездегі басты міндеті дін қызметкерлерін даярлау болғандықтан, Уизерспун Америкадағы алғашқы Пресвитериан шіркеуінің маңызды көшбасшысына айналды. Ол Нью-Джерси штатының Принстон қаласында Нассау Пресвитериан шіркеуін ұйымдастыруға көмектесті. Дегенмен, Уизерспун негізінен дін қызметкерлерін даярлауға арналған колледжді жаңа елдің басшыларын дайындайтын мектепке айналдырды. Кейін жаңа мемлекеттің дамуында маңызды рөл атқарған студенттердің арасында Джеймс Мэдисон, Аарон Берр, Филип Френо, Уильям Брэдфорд және Хью Генри Браккенридж болды. Оның студенттерінен 37 судья (олардың үшеуі АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы болды), 10 министрлер кабинетінің мүшесі, Континенттік Конгрестің 12 мүшесі, 28 АҚШ сенаторы және 49 АҚШ конгрессмені шықты. Уизерспун университеттің кеңеюіне және дамуына үлкен үлес қосса да, Америкадағы қара нәсілді адамдарды құлдыққа салуға қатысты оның меншік байланыстары Принстон университетінің КПК-ның атау жөніндегі комитетіне және президент Айсгруберге оның қазіргі кампустағы Файрстоун Плазада тұрған мүсінін алып тастау туралы ішкі петиция жасауға себеп болды. 2022 жылдың күзінен бастап петиция статуяны алып тастауды қолдауға 250-ден астам қол жинады, себебі ол университет миссиясына кедеріл келтіреді және Уизерспунның нәсілшіл тарихынан қауым мүшелерін ыңғайсыз жағдайға түсіреді. Петицияда мүсіннің орнына "Уизерспунның мұрасының жағымды және жағымсыз жақтарын көрсететін ақпараттық тақта" орнату ұсынылған.

At the urging of Benjamin Rush and Richard Stockton, whom he met in Paisley, Witherspoon finally accepted their renewed invitation (having turned one down in 1766) to become president and head professor of the small Presbyterian College of New Jersey in Princeton. Thus, Witherspoon and his family emigrated to New Jersey in 1768. At the age of 45, he became the sixth president of the college, later known as Princeton University. Upon his arrival, Witherspoon found the school in debt, with weak instruction, and a library collection which clearly failed to meet student needs. He immediately began fund raising—locally and back home in Scotland—added three hundred of his own books to the library, and began purchasing scientific equipment including the Rittenhouse orrery, many maps, and a terrestrial globe. Witherspoon instituted numerous reforms, including modeling the syllabus and university structure after that used at the University of Edinburgh and other Scottish universities. He also firmed up entrance requirements, which helped the school compete with Harvard and Yale for scholars. Witherspoon personally taught courses in eloquence or belles lettres, chronology (history), and divinity. However, none was more important than moral philosophy (a required course). An advocate of natural law within a Christian and republican cosmology, Witherspoon considered moral philosophy vital for ministers, lawyers, and those holding positions in government (magistrates). Firm but good humored in his leadership, Witherspoon was very popular among both faculty and students. Witherspoon had been a prominent evangelical Presbyterian minister in Scotland before accepting the Princeton position. As the college's primary occupation at the time was training ministers, Witherspoon became a major leader of the early Presbyterian Church in America. He helped organize Nassau Presbyterian Church in Princeton, New Jersey. Nonetheless, Witherspoon transformed a college designed predominantly to train clergymen into a school that would equip the leaders of a new country. Students who later played prominent roles in the new nation's development included James Madison, Aaron Burr, Philip Freneau, William Bradford, and Hugh Henry Brackenridge. From among his students came 37 judges (three of whom became justices of the U. S. Supreme Court); 10 Cabinet officers; 12 members of the Continental Congress, 28 U. S. Senators, and 49 U. S. Congressmen. Although Witherspoon can be heavily credited in the expansion and progression of the university, his ownership ties to the enslavement of Black people in America have caused for an internal Princeton petition to the CPUC Committee on Naming at Princeton University and President Eisgruber for the removal of his statue that currently stands in Firestone Plaza on campus. As of Fall 2022, the petition has garnered over 250 signatures in support of removing the statue on the basis that it is a distraction to the university's mission and makes community members uncomfortable because of Witherspoon's racist history. The petitions suggests replacing the statue with "an informational plaque which details both the positive and negative aspects of Witherspoon's legacy."

Революциялық соғыс

Уизерспун британдық монархияның билігіне күдікпен қарады, сондықтан үкіметтің орталықтандырылуы, отаршылдық биліктің прогрессивті идеологиясы және епископтық биліктің орнатылуы отаршылдықтардың бостандығына қауіп келтіреді деп санайтын. Уизерспунның қызығушылығын отандық және отарлық істерге монархтың араласуы тудырды, бұл бұрын американдық биліктің құқықтары мен ерекшеліктері болған. Монархия тағайындаған епископтарына шіркеу істері бойынша қосымша билік беруді бастағанда, британдық билік шотландтық пресвитериандықты ренжітті, ол осы оқиғаларды шотландтық келісімдермен байланыстыра қарады. Біраз уақыттан кейін Уизерспун американдық революцияны қолдауға келді, 1774 жылдың басында Нью-Джерси штатының хат алмасу және қауіпсіздік комитетіне қосылды. Оның 1776 жылғы «Адам құмарлықтарына қатысты Құдайдың билігі» атты уағызы көптеген басылымдарда жарияланды және ол Нью-Джерси делегациясының құрамында Континенталдық Конгреске сайланды. Конгресте ол конгресс капелланы болып тағайындалды және 1776 жылдың шілдесінде Вирджинияның тәуелсіздік туралы резолюциясын қабылдауға дауыс берді. Ел тәуелсіздікке дайын емес деген қарсылыққа жауап ретінде ол «бұл шараға ғана емес, оның жетіспеуінен шіру қаупі де бар» деді. Уизерспун 1777 жылдың маусымынан 1784 жылдың қарашасына дейін Конгресте қызмет етті және оның ең беделді мүшелерінің біріне айналды, керемет еңбекқорлық танытты. Ол 100-ден астам комитетте жұмыс істеді, оның ішінде отырыстар комитеттері, бейбітшілік кеңесі және хат алмасу немесе ортақ істер жөніндегі комитеттер ең маңыздылары болды. Ол жиі сөз сөйледі, Конфедерация мақалаларын жасауға көмектесті, атқарушы органдарды ұйымдастыруға қатысты, мемлекеттік саясатты қалыптастыруда маңызды рөл атқарды және бейбітшілік комиссарларына нұсқаулар дайындады. Ол қағаз ақшаның көптігіне қарсы күресті және оларды амортизациялау есебінен облигациялар шығаруға қарсы болды. «Кейбіреулер ақша жетіспегендіктен іс жасау мүмкін емес дейді», - деп жазды ол. Ол Нью-Джерси штатының заң шығару органында екі рет қызмет етті және Нью-Джерсиде ратификациялау пікірталастары кезінде АҚШ Конституциясын қабылдауды ынталы түрде қолдады. 1777 жылдың қарашасында британдық әскерлер жақындағанда Уизерспун Нью-Джерси колледжін жапты және эвакуациялады. Басты ғимарат, Нассау-холл, қиратылды, оның құжаттары мен жеке жазбалары жоғалып кетті. Уизерспун соғыстан кейін оны қайта құруға жауапты болды, бұл оған үлкен жеке және қаржылық қиындықтар туғызды. 1780 жылы ол Сомерсет округін өкілдік ететін Нью-Джерси заң шығару кеңесіне бір жылдық мерзімге сайланды. 68 жасында ол 24 жасар жесірге үйленді, одан тағы екі бала дүниеге келді.

Long wary of the power of the British Crown, Witherspoon saw the growing centralization of government, progressive ideology of colonial authorities, and establishment of episcopacy authority as a threat to the liberties of the colonies. Of particular interest to Witherspoon was the Crown's growing interference in the local and colonial affairs which previously had been the prerogatives and rights of the American authorities. When the Crown began to give additional authority to its appointed episcopacy over church affairs, British authorities hit a nerve in the Presbyterian Scot, who saw such events in the same lens as his Scottish Covenanters. Soon, Witherspoon came to support the American Revolution, joining the New Jersey Committee of Correspondence and Safety in early 1774. His 1776 sermon "The Dominion of Providence over the Passions of Men" was published in many editions, and he was elected to the Continental Congress as part of the New Jersey delegation. In Congress, he was appointed congressional chaplain, and in July 1776, he voted to adopt the Virginia Resolution for Independence. In answer to an objection that the country was not yet ready for independence, according to tradition he replied that it "was not only ripe for the measure, but in danger of rotting for the want of it." Witherspoon served in Congress from June 1777 until November 1784 and became one of its most influential members and a workhorse of prodigious energy. He served on over 100 committees, most notably the sitting committees, the board of peace and the committee on public correspondence or common affairs. He spoke often in concurrence; helped draft the Articles of Confederation; helped organize the executive departments; played a major role in shaping public policy; and drew up the instructions for the peace commissioners. He fought against the flood of paper money and opposed the issuance of bonds without provision for their amortization. "No business can be done, some say, because money is scarce", he wrote. He also served twice in the New Jersey Legislature and strongly supported the adoption of the United States Constitution during the New Jersey ratification debates. In November 1777, as British forces neared, Witherspoon closed and evacuated the College of New Jersey. The main building, Nassau Hall, was badly damaged, and his papers and personal notes were lost. Witherspoon was responsible for its reconstruction after the war, which caused him great personal and financial difficulty. In 1780 he was elected to a one year term in the New Jersey Legislative Council representing Somerset County. At age 68, he married a 24 year old widow, with whom he had two more children.

Өлім және жерлеу

Уизерспун көзінен жарақат алып, 1792 жылы көру қабілетін жоғалтты. Ол 1794 жылы Принстон қаласының шетіндегі Тускулум шаруашылығында қайтыс болды және Принстон зиратындағы Президенттер қатарында жерленді. Уизерспунның дүние-мүлкі тізімінде, оның өлімінен кейін жасалған, "әрқайсысының құны жүз доллардан екі құл" көрсетілген.

Отбасы

Уизерспун 1748 жылғы 14 тамызда Бейт, Солтүстік Айрширдегі ескі шіркеу тізілімінде тіркелген Элизабет Монтгомериге үйленді. Олар екеуі де осы шіркеуге жататын. Ең үлкен ұлы Джон 1779 жылы Принстон университетін бітіріп, Оңтүстік Каролинада дәрігер болып жұмыс істеді және 1795 жылы теңізде қаза болды. Ең кіші ұлы Дэвид ағасы Джонмен бір жылы бітіріп, Абнер Нэштің жесіріне үйленді және Солтүстік Каролина штатының Нью-Берн қаласында заңгерлікпен айналысты. Үлкен қызы Анна 1775 жылғы 28 маусымда пастор Сэмюэл Смитқа үйленді. Пастор Сэмюэл Смит 1795 жылы профессор Уизерспуннан кейін Принстон университетінің президенті болды. Франсис, кіші қызы, 1763 жылғы 18 наурызда Оңтүстік Каролинадан Континенттік Конгресске делегат болған доктор Дэвид Рамзиге үйленді.

Философия

Герберт Ховенкамптың айтуынша, Уизерспунның ең маңызды үлесі – шотландтық салауатты саналы реализмнің бастамасын бергендігі болды, оны Томас Ридті және оның екі жақтаушысы Дугальд Стюарт пен Джеймс Битиді оқып білген. Нью-Джерси колледжінде Уизерспун моральдық философияның оқу жоспарын жаңартты, колледждің табиғаттануға берілгендігін күшейтті және Принстонды кең ауқымды трансатлантикалық әлемдегі ғылым мен әдебиет ортасындағы орынға қойды. Уизерспун христиандық құндылықтарды қолдады, оның азаматтық биліктердің қоғамдық мораліне қатысты салауатты көзқарасына Джонатан Эдвардс емес, шотланд философтары Фрэнсис Хатчесон мен Ридтің этикасы ықпал етті. Азаматтық биліктерге қатысты Уизерспун моральдық үкімді ғылым ретінде қарастыру қажет деп есептеді. Ол Рим Республикасының ізгілікпен басқару қағидаларын сақтады, бірақ студенттеріне Макиавелли, Монтескье және Дэвид Юм сияқты заманауи философтарды оқуды жиі ұсынды, тіпті ол Юмның дінге қатысты «сенімсіз» ұстанымын мақұлдамаса да. Оның пікірінше, ізгілік адамгершілік сезімнің дамуы арқылы, Құдайдың барлық адамдарға сіңірген этикалық компасы және діни білім (Рид) немесе қоғамдық қарым-қатынас (Хатчесон) арқылы қалыптасады. Уизерспун моральды екі бөліктен тұрады деп санады: рухани және материалдық. Уизерспунның пресвитериандық доктринасы бойынша, азаматтық үкімет соңғысына көбірек қарыз болды. Осылайша, қоғамдық мораль ашылған христиандыққа қарағанда, Ағартушылықтың табиғи моральдық заңдарына көбірек қарыз болды. Принстондағы барлық кіші және аға курс студенттері үшін міндетті болған моральдық философия бойынша лекцияларында Уизерспун қарсылық көрсетудің революциялық құқығын қорғады және үкіметте тепе-теңдік пен бақылау қажеттігін ұсынды. Ол студенті Джеймс Мэдисонға үлкен әсер етті, оның АҚШ Конституциясына ұсынған идеялары Уизерспун мен Юмның ойларына сәйкес келді. Тарихшы Дуглас Адейр былай деп жазады: «Уизерспунның лекция жоспары... жас вирджиниялықтың Ағартушылық философиясына қалай көшкенін түсіндіреді». Уизерспун тиімді дінсіз қоғамдық моральды немесе азаматтардың ізгілігін сақтау мүмкін емес екенін қабылдады. Осы тұрғыдан алғанда, моральдың материалдық принциптері өз билігін руханидан алатын діни компонентті қажет етті. Сондықтан қоғамдық дін қоғамдық моральды сақтау үшін маңызды болды. Алайда, бұл контексте христиан емес қоғамдар да ізгілікке ие болуы мүмкін, оның анықтамасы бойынша, ол табиғи заңда табылуы мүмкін. Шотландтық моральдық сезім философиясына сәйкес, Уизерспун барлық адамдардың, христиандардың немесе басқалардың, ізгі болуы мүмкін деп үйретті, бірақ ол жеке құтқарылудың жалғыз жолы ретінде христиандыққа берілді. Уизерспун құлдарға ие болды және құлдықты жоюға қарсы лекция оқыды. Алайда, «Моральдық философия бойынша лекцияларында» доктор Уизерспун жұмысшылар мен қызметшілерге (соның ішінде құлдарға) адамгершілікпен қарауды жақтады, былай деді:

According to Herbert Hovenkamp, Witherspoon's most lasting contribution was the initiation of the Scottish common sense realism, which he had learned by reading Thomas Reid and two of his expounders Dugald Stewart and James Beattie. At the College of New Jersey, Witherspoon revised the moral philosophy curriculum, strengthened the college's commitment to natural philosophy, and positioned Princeton in the larger transatlantic world of the republic of letters. Witherspoon was a proponent of Christian values, his common sense approach to the public morality of civil magistrates was influenced by the ethics of Scottish philosophers Francis Hutcheson and Reid rather than Jonathan Edwards. In regard to civil magistrates, Witherspoon thus believed moral judgment should be pursued as a science. He held to old concepts from the Roman Republic of virtuous leadership by civil magistrates, but he also regularly recommended that his students read such modern philosophers as Machiavelli, Montesquieu, and David Hume, even though he disapproved of Hume's "infidel" stance on religion. Virtue, he argued, could be deduced through the development of the moral sense, an ethical compass instilled by God in all human beings and developed through religious education (Reid) or civil sociability (Hutcheson). Witherspoon saw morality as having two distinct components: spiritual and temporal. Civil government owed more to the latter than the former in Witherspoon's Presbyterian doctrine. Thus, public morality owed more to the natural moral laws of the Enlightenment than to revealed Christianity. In his lectures on moral philosophy at Princeton, required of all juniors and seniors, Witherspoon argued for the revolutionary right of resistance and recommended checks and balances within government. He made a profound impression on his student James Madison, whose suggestions for the United States Constitution followed both Witherspoon's and Hume's ideas. The historian Douglass Adair writes, "The syllabus of Witherspoon's lectures . explains the conversion of the young Virginian to the philosophy of the Enlightenment." Witherspoon accepted the impossibility of maintaining public morality or virtue in the citizenry without an effective religion. In this sense, the temporal principles of morality required a religious component which derived its authority from the spiritual. Therefore, public religion was a vital necessity in maintaining the public morals. However, in this framework, non Christian societies could have virtue, which, by his definition, could be found in natural law. Witherspoon, in accordance with the Scottish moral sense philosophy, taught that all human beings, Christian or otherwise, could be virtuous, but he was nonetheless committed to Christianity as the only route to personal salvation. Witherspoon owned slaves and lectured against the abolition of slavery. However, in his "Lectures on Moral Philosophy", Dr. Witherspoon advocated for the humane treatment of laborers and servants (including slaves), stating:

Американың негізін қалаушы әкелерінің, соның ішінде доктор Уизерспунның пікірінше, құлдық бір ұрпақ ішінде табиғи түрде жойылады. Осы себепті, пастор Уизерспун құлдарды «кезең-кезеңімен азат етуге» шақырды.

Мұра

Уизерспун жоғары және кеш православие реформациялық дәстүрінде мықты тұрды, он сегізінші ғасырдағы трансатлантикалық евангелистік оянуға қатысты және Шотландия шіркеуіндегі діннің жағдайына наразы болды. Бенедикт Пиктет (1655–1724) сияқты, Уизерспун да кальвинизмнің қағидаларын берік ұстады. Пиктет сияқты, Уизерспун да құдайлық аянның шындықтарын ақылмен үйлестіруге құштар болды. Оның мақсаты – шотландтық дәстүрлі пресвитериан теологиясын өзгертпей, жасырмай қорғау және түсіндіру болды.