Кіріспе
Британдық жазушы және лексикограф (1858–1933) американдық зоолог.
Генри Уотсон Фаулер (10 наурыз 1858 – 26 желтоқсан 1933) – ағылшын тілінің қолданылуы туралы пікір білдіруші, лексикограф және ағылшын мектеп мұғалімі. Ол «Заманауи ағылшын тілінің сөздігі» және «Қысқаша Оксфорд сөздігі» еңбектерімен белгілі болды, ал «The Times» газеті оны «лексикографиялық гений» деп сипаттады. Оксфордта білім алғаннан кейін Фаулер орта жасқа дейін мектепте сабақ берді, содан кейін Лондонда бос қызметкер ретінде жазушы және журналист болып жұмыс істеді, бірақ аса табысқа жете алмады. 1906 жылдан бастап ағасы Фрэнсиспен бірлесіп, грамматика, стиль және лексикография саласындағы маңызды кітаптарды жариялай бастады. 1918 жылы ағасы қайтыс болғаннан кейін, ол бірлесіп жұмыс істеген еңбектерін аяқтады және қосымша жұмыстарды өңдеді.
Жастар және оқу
Фаулер 1858 жылғы 10 наурызда Тонбридж қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы, пастор Роберт Фаулер мен оның әйелі Каролина, туған тегі Уотсон, бастапқыда Девоннан шыққан. Роберт Фаулер Кембриджді бітірген, дін қызметкері және мектеп мұғалімі болған. Генри туған кезде ол Тонбридж мектебінде математика пәнін оқытқан, бірақ отбасы жақын орналасқан Тунбридж Уэллс қаласына көшті. Генри сегіз баланың үлкені болды, ал 1879 жылы әкесінің ерте қайтысы оған кіші ағалары мен әпкелеріне (Чарльз, Александр, [Эдвард] Сеймур, Эдит, Артур, Фрэнсис және [Герберт] Сэмюэл) күтім жасауда жетекші рөл атқаруға мүмкіндік берді. Генри Фаулер 1871 жылы Регби мектебіне түсуге дейін Германиядағы пансионда біраз уақыт оқыды. Ол латын және грек тілдеріне ден қойып, Перси Биши Шеллидің «Шексіз Прометей» пьесасының бір бөлігін грек тіліне аударғаны үшін мектеп жүлдесін жеңіп алды. Ол сонымен қатар драмалық үйірмелерге қатысып, соңғы курста мектеп үйінің жетекшісі болды. Ол классика пәнінің мұғалімі Роберт Уайтлоудан үлкен шабыт алды және өмірінің кейінгі жылдарында онымен хат алмасып тұрды. 1877 жылы Фаулер Оксфорд университетінің Баллиол колледжіне қабылданды. Ол Оксфордта Регбидегідей жақсы оқу көрсетпеді, «Модерация» және «Гуманитарлық ғылымдар» пәндерінен екінші сыныпты диплом алды. Ол Оксфордтағы спортқа көп қатыспаса да, өмірінің соңына дейін жалғастыратын әдетті қалыптастырды: күнделікті таңғы жүгіріс және жақын жердегі су қоймасында жүзу. Ол 1881 жылы Оксфордты бітірді, бірақ діни емтиханды тапсалмағандықтан 1886 жылға дейін диплом алмады.
Оқыту
Балиол колледжінің директорының "Мектеп мұғалімі мамандығына табиғи қабілеті бар" деген бағасына сене отырып, Фаулер Эдинбургтегі Феттс колледжінде уақытша оқытушы болып жұмыс істеді. Екі семестр өткен соң, ол 1882 жылы Йоркширге (қазіргі Камбрия) оңтүстікке қарай Седберг мектебінде шеберлікке кірісу үшін көшті. Ол латын, грек және ағылшын тілдерін оқытты, бастапқыда бірінші сыныптан бастады, бірақ көп ұзамай алтыншы сыныпқа өтті. Ол құрметті, бірақ шабыттандырмайтын мұғалім болды, темекіге құмарлығы үшін "Джой Стинкер" деген лақап атқа ие болды. Седбергте Фаулер әулетінің бірнеше өкілі қайта кездесті. Чарльз Фаулер үй иесінің бірі ауырған кезде мектепте уақытша сабақ берді. Артур Фаулер мектептегі соңғы он сегіз айында Регбиден Седбергке ауысты және кейіннен шебер болды. Кіші, тәртіпсіз інісі Самуил Генри мен Артурдың күтімінде болуы үшін Седбергке жіберілді, бірақ ол мектепті тастамас бұрын бір жыл ғана болды, одан кейін оның тағдыры белгісіз. Генри Фаулер Седбергте өмір бойы достар тапты, олармен ол Альп тауларына демалысқа жиі шығарды. Олардың арасында музыка мұғалімі және карикатурист Ральф Сент-Джон Эйнсли, әпкесі кейін Артур Фаулерге үйленген Э. П. Лемаршанд, Лансинг мектебінің директоры болған Бернард Тауэр және Генри Фаулердің алғашқы өмірбаянын жазған Джордж Колтон болды. Фаулер дін қызметкерінің ұлы болғанына қарамастан, ұзақ уақыттан бері атеист болған, бірақ ол өз нанымы туралы көпшілік алдында сирек айтқан. Ол Седбергте үш рет үй иесі болу мүмкіндігіне ие болды. Үшінші ұсынысқа мектеп директоры Генри Хартпен лауазымның діни талаптары туралы ұзақ пікір-таластар қосылды, оған Англия шіркеуінде нарыққа дайындау кірді. Бұл Фаулердің қағидаларына қайшы келді, және бұл мәселеде ешқандай келісімге келмейтіні анық болған кезде, ол отставкаға шықты.
Лондон
1899 жылдың жазында Фаулер Лондонның Челси ауданындағы 14 Паултонс скверіндегі үйге көшіп барды (қазір сол жерде оның құрметіне көк тақта орнатылған) және бос штатты жазушы және журналист ретінде жұмыс іздеді. Ол жазушылықтан аз табысқа және әкесінен қалған шағын мұраға сүйенді. "Біз оқығандай болып көрінетін кітаптар" (1900) атты алғашқы мақаласында ол ағылшындардың кейбір кітаптарды оқығандай етіп көрсету әдетіне тоқталады, мысалы, Шекспирдің туындылары немесе "жасөспірімдерге арналған" кітаптар, содан кейін осы кітаптардың құндылығын сезінуді "күшті ішімдіктерді бірден ішіп қою емес, керісінше, тәжірибелі адамның ескі, сапалы шарапты аузында дәмдеуі" керек деп кеңес береді. Бір жыл өткен соң, қысқа ғұмырлы "Англо-Саксондық шолу" журналында жарияланған "Лондон сыртында" атты мақаласында Фаулер өзінің жаңа үйінің көріністерін және дыбыстарын сипаттайды, оның өсімдіктерін, кокни тұрғындарын және керемет түнгі көріністерін мақтайды.
Жазу серіктестігі
1903 жылы ол Гернси аралына көшіп, ағасы Фрэнсис Джордж Фаулермен бірге жұмыс істеді. Олардың алғашқы бірлескен жобасы Самосаттық Лукианның еңбектерін аудару болды. Олардың келесі еңбегі – «Патшаның ағылшын тілі» (1906) кітабы, ол жазушыларды стильдік жағынан қарапайым және тікелей болуға, сөздерді теріс пайдаланбауға шақыратын еді. Бұл кітап «әлемді дүр сілкіндірді». Фаулер журналистік мақалаларының бір бөлігін жинақтап, псевдониммен жариялады, оның ішінде «Quillet» псевдонімімен «More Popular Fallacies» (1904) және «Egomet» псевдонімімен «Si mihi —!» (1907) кітаптары шықты. 1908 жылы, 50 жасқа толған күні ол Джесси Мариан Уиллсқа (1862–1930) үйленді. Бұл өте бақытты, бірақ баласыз неке болды. Ағалардың келесі тапсырмасы – «Оксфорд сөздігінің» (OED) қалтаға сыятын қысқартылған нұсқасын жасау болды, сонымен бірге олар «Қазіргі ағылшын тілі» жұмысын да жүргізді. Екеуі де 1911 жылы Генри Фаулер «Қазіргі ағылшын тілі» жұмысын, ал Фрэнсис қалта сөздігін дамытуды бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда екеуі де аяқталмаған еді. 1914 жылы Фаулер мен оның інісі британдық армияға өз еркімен қатысуға тілек білдірді. 56 жастағы Генри қабылдану үшін жасын жалған айтты. 1916 жылы екеуі де денсаулығына байланысты әскерден босатылып, «Қазіргі ағылшын тілі» жұмысын қайта бастады. 1918 жылы Фрэнсис 47 жасында туберкулезден қайтыс болды. Ағасы қайтыс болғаннан кейін Генри Фаулер әйелімен Сомерсеттегі Хинтон-Сент-Джорджға көшіп кетті.
Кейінгі жылдар
1926 жылы жарық көрген және көптеген адамдар ағылшын тілінің ең толық нұсқаулығы деп санайтын "Ағылшын тілінің қазіргі қолданысы туралы сөздік" ("A Dictionary of Modern English Usage") "Фаулер есімін ағылшын тілін сөйлейтін барлық елдерде танымал есімге айналдырды". "Таймс" газеті оны "құрамы мол, әсерлі кітап" деп сипаттады. Уинстон Черчилль шенеуніктерiне оны оқуды тапсырды. 1922 жылы алғашқы редакторы қаза болғаннан кейін, Фаулер C. T. Onions редакторлығымен "Shorter Oxford English Dictionary" сөздігінің бірінші басылымын аяқтауға көмектесті. 1929 жылы Фаулер "Si mihi—!" еңбегін өз атымен "Егер тiлектер жылқы болса" деген атпен қайта басып шығарды, сондай-ақ ескі журналистік мақалалар жинағын "Кейбір салыстырмалы құндылықтар" деген тақырыппен жариялады. Жазушы Крис Харральдтың Фаулердің өмірі мен мансабы туралы "The Word Man" атты пьесасы 2008 жылдың 17 қаңтарында BBC Radio 4 арнасының "Afternoon Play" бағдарламасында көрсетілді.
Мақалалар
"Біз оқыған деп ойлайтын кітаптар". "Спектатор" газеті, 1900 жылдың 20 қаңтары. "Ашық ауадағы Лондон". "Англосаксон шолуы" журналы, 1901 жылдың маусым айы. "Ирония және кейбір синонимдер". "Джентльмендер журналы", 1901 жылдың қазан айы, 378 бет. "Цитата". "Лонгман журналы", 1901 жылдың қаңтары, 241 бет. "Бүгінгі газеттердегі дефистер, 'shall' және 'will', 'should' және 'would' қолданылуы туралы". "Таза ағылшын тілі қоғамы" трактаты, 6. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1921 жыл. "'as to' туралы ескерту". "Таза ағылшын тілі қоғамы" трактаты, 8. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1922 жыл. "Грамматикалық инверсиялар". "Таза ағылшын тілі қоғамы" трактаты, 10. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1923 жыл. "Сөйлем соңындағы препозиция". "Таза ағылшын тілі қоғамы" трактаты, 14. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1923 жыл. "Бөлінген инфинитив және т.б.". "Таза ағылшын тілі қоғамы" трактаты, 15. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1923 жыл. "Субъюнктивтер". "Таза ағылшын тілі қоғамы" трактаты, 18. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1924 жыл. "fasci, fascisti, broadcast(ed) туралы жазбалар". "Таза ағылшын тілі қоғамы" трактаты, 19. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1925 жыл. "Курсив, біріктірілген партициптер және т.б.". "Таза ағылшын тілі қоғамы" трактаты, 22. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1925 жыл. "Ing". "Таза ағылшын тілі қоғамы" трактаты, 26. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1927 жыл. "Comprise (қосады)". "Таза ағылшын тілі қоғамы" трактаты, 36. Оксфорд: Кларендон баспасы, 1925 жыл.