Иммануил Канттың философиялық ұғымы – гипотетикалық императив. Мақсатқа жету үшін қалай әрекет ету керектігін түсіндіреді. «Диплом алу үшін оқуым керек» мысалы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иммануил Кант енгізген философиялық ұғым.
Philosophical concept introduced by Immanuel Kant
Гипотетикалық императив (немісше: hypothetischer Imperativ) алғаш рет Иммануил Канттың философиялық еңбектерінде пайда болды. Осы типтегі императив категориялық императивтен өзгеше.
A hypothetical imperative (German: hypothetischer Imperativ) is originally introduced in the philosophical writings of Immanuel Kant. This sort of imperative is contrasted with a categorical imperative.
Шолу
Ол алғаш рет "Мораль метафизикасының негіздері" еңбегінің II бөлімінде кездеседі. Кант оны "ерікке қажеттілікті білдіретін" объективті принципті көрсететін ақыл-ойының бұйрығының формуласы деп анықтады, яғни императивтер ақыл-ойымен білу және іс-әрекет ету үшін эмпирикалық формулалар ретінде танылады. Гипотетикалық императивтер белгілі бір мақсатқа жету үшін қалай әрекет ету керектігін білдіреді, ал ақыл-ойының бұйрығы тек шартты түрде қолданылады, мысалы: "Диплом алу үшін мен оқуым керек". Басқаша айтқанда, гипотетикалық императив – мақсатқа жету үшін ақыл-ойыны пайдаланудың жоспары. Мұндай іс-әрекеттер жақсылыққа ұласуы мүмкін, бірақ олардың негізгі қозғаушы күші – нақты мақсаттарға жетуге деген ұмтылыс. Гипотетикалық императивтер арқылы жасалған іс-әрекеттер жиі кездеседі; егер адам өзі қалаған нәрсеге қол жеткізу үшін әрекет етуге бел байласа, ол осы императивті ақылмен әрекет ету үшін пайдаланған болады. "Мораль метафизикасының негіздері" еңбегінде Кант гипотетикалық императивтерді екі кіші топқа бөледі: шеберлік ережелері мен парасаттылық кеңестері.
It is first mentioned in Section II of Groundworks of the Metaphysics of Morals. Kant defined it as the formula of the command of reason that represents an objective principle "in so far as it is necessitating for a will", in other words, imperatives act as the empirical formulas for knowing and enacting with reason. Hypothetical imperatives tell us how to act in order to achieve a specific goal and the commandment of reason applies only conditionally, e. g. "I must study to get a degree." To put it simply, a hypothetical imperative is the blueprint for the use of reason in the interest of achieving a goal. These sort of actions are capable of producing good, but they are primarily motivated by a desire to meet specific purposes. Actions done via Hypothetical Imperatives are done very often; whenever one commits to perform an action in order to achieve something they desire, they have used this imperative to act with reason to their advantages. In Groundworks of the Metaphysics of Morals, Kant divides hypothetical imperatives into two subcategories: the rules of skill and the counsels of prudence.
Шеберлік ережелері
Біліктілік ережелері шартты және біліктілік талап етілген әрбір адамға тән. Бұл біз өзімізге қойған нақты мақсаттар, және олар біздің мақсаттарымызға қалай жетуге болатынын түсінуге арналған құрылымды ұсынады. Кант бұл тұста: "Егер біреу мақсатты қаласа, сонымен бірге (оның іс-әрекеттеріне ақылдың шешуші ықпалы болған жағдайда) оған қол жеткізу үшін қажетті және оның бақылауындағы құралдарды да қалайды" дейді. Канттың анықтамасы бойынша, әр адамның өзгеше көзқарасы, тілектері, жеке жағдайы және мақсатына жету жолдары болғандықтан, санауға келмейтін көптеген жеке мақсаттар болуы мүмкін.
The rules of skill are conditional and are specific to each and every person to which the skill is mandated by. These are particular ends that we assign ourselves, and they provide a framework to understand how our ends can be achieved. Kant summarizes it as, "Whoever wills the end also wills (in so far as reason has decisive influence on his actions) the indispensably necessary means to it that is in his control." Kant's definition provides that there are a countless number of personal ends that can exist, because each human being has their unique perspectives, desires, personal circumstances, and intended methods to reach their ends.
Сақтық кеңестері
Саналылық кеңестері (немесе саналылық ережелері) априори (тәжірибе арқылы немесе апостериорлық түрде қол жеткізілетін шеберлік ережелерінен өзгеше) алынады және бақыт сияқты жалпыға ортақ мақсаттарға ие. Саналылық кеңестері – бұл жеке адамның жалпы игілігі үшін және ең жақсы ниетпен жасалған іс-әрекеттер. Осыдан, ең жақсы ниетпен жасалған әрекеттер, гипотетикалық императивті пайдаланып, "ең жоғары моральдық жақсылықты" ажыратып, шешімдер қабылдайды деп түсініледі. Демек, қалай әрекет ету керектігі туралы кез келген моральдық "ереже" гипотетикалық болып табылады, себебі ол сіздің мақсатыңыздың моральды болу, бақытты болу, немесе Құдайға ұнау сияқты екенін болжайды.
The counsels of prudence (or rules of prudence) are attained a priori (unlike the rules of skill which are attained via experience, or a posteriori) and have universal goals such as happiness. Counsels of prudence are actions committed for the overall sake of good will for the individual, and with the best intentions. This assumes, then, that actions done with the best intentions are using the hypothetical imperative to discern and make decisions that are "most moral good". Thus, almost any moral "rule" about how to act is hypothetical, because it assumes that your goal is to be moral, or to be happy, or to please God, etc.
Шектеулер
Гипотетикалық императивтің жалпы шектеуі – оның құралдарындағы белгісіздік мүмкіндігі және оның зардапты мақсаттарға қарай теріс пайдаланылуға ұшырауы. Гипотетикалық императивтерге тек іс-әрекетке және нәтижелерге жеке мүдделілік болған жағдайда ғана әрекет етуге болады. Егер адам белгілі бір құралдармен іс-әрекет жасаудан жеке пайда немесе ынта таппаса, онда оны жасауға міндетті емес. Басқаша айтқанда, гипотетикалық императивтер "істеуге тиіспін" арқылы бұйрықтар береді және олардың негізгі назары жеке қалауларға аударған. Гипотетикалық емес императивтер – сіз кім болсаңыз да, не қаласаңыз да, сол нәрсе өзінің жақсылығымен бағалы болғандықтан, оны істеуге шақырады. Осы типтегі императивтер категориялық императивтер санатына жатады.
The general limitation of the hypothetical imperative is its potential ambiguity in its means, and its susceptibility to be misused for corrupted ends instead. Hypothetical imperatives also can only be acted upon if there is a personal investment in the action done and the ends produced. If one does not find personal benefit or incentive to conduct an action off a certain mean, then they are not obligated to do so. In other words, hypothetical imperatives invoke commands through "ought to do's", and their emphasis is more on individual personal desires. The only non hypothetical imperatives are ones which tell you to do something no matter who you are or what you want, because the thing is good in itself. These types of imperatives belong to the category of categorical imperative.