Мэри Лу Уильямс: Американдық джаз сазгері және пианист

Кіріспе

Американдық джаз пианині және композиторы (1910–1981)

Мэри Лу Уильямс (туған Мэри Эльфрида Скруггс; 8 мамыр 1910 – 28 мамыр 1981) – американдық джаз пианині, аранжировщик және композитор. Ол жүздеген композициялар мен аранжировкалар жазды және 78, 45 және LP форматтарында жүзден астам жазба жасады. Уильямс Дьюк Эллингтон мен Бенни Гудман үшін шығармалар жазды және аранжировка жасады, сонымен қатар Телониус Монк, Чарли Паркер, Майлс Дэвис, Тэдд Дамерон, Бад Пауэлл және Диззи Гиллеспиге дос, ұстаз және кеңесші болды. Ол 1954 жылы католицизмге өткенімен белгілі, бұл оның музыкалық мансабында үзіліске және одан кейін музыкасының мәнерінде өзгеруге әкелді. 1981 жылы көк безінің қатерлі ісікесінен қайтыс болғанға дейін ол қайырымдылықпен айналысып, педагог және жастарға насаятшы ретінде қызмет етті.

Алғашқы жылдар

Он бір баланың екіншісі Уильямс Атланта қаласында, Джорджия штатында дүниеге келді және Пенсильвания штатындағы Питтсбург қаласының Шығыс Либерти ауданында өсті. Ол екі жасында қарапайым әуендерді таңдай алса, үш жасында анасынан фортепиано ойнауды үйренді. Мэри Лу Уильямс өте ерте жасынан қажеттілік тудырып пианинода ойнады; оның ақ түсті көршілері Уильямс үйлерінде пианино ойнай бастағанға дейін үйіне кірпіш лақтыратын. Алты жасында он ағасы мен апасын тойларда ойнап асырады. Ол жеті жасында Питтсбургте "Кішкентай фортепиано қызы" деп құрметпен танылып, көпшілік алдында өнер көрсете бастады. 15 жасында кәсіби музыкант болды, оның ең үлкен ықпалы ретінде Лови Остинді атады. 1927 жылы Уильямс саксофонист Джон Овертон Уильямсқа үйленді. Ол оны Кливлендте өзінің "Syncopators" тобын басқарып тұрған кезіндегі концертте кездестірді және онымен бірге Мемфиске, Теннесси штатына көшіп барды. Ол Мемфисте оркестр құрды, оның құрамында Уильямс пианинода ойнады. 1929 жылы 19 жастағы Уильямс Мемфис тобының басшылығын өз мойнына алды, өйткені оның күйеуі Оклахома Ситиде Энди Кирктің тобына шақыруды қабылдады. Уильямс күйеуіне Оклахома Ситиде қосылды, бірақ топпен ойнамады. Энди Кирктің "Twelve Clouds of Joy" тобында Уильямс Канзас-Сити (1929), Чикаго (1930) және Нью-Йорк (1930) қалаларында аранжировка жасады және пианист ретінде жұмыс істеді. Чикагоға саяхат кезінде ол "Drag 'Em" және "Night Life" әндерін фортепианомен орындап жазды. Ол "Мэри Лу" есімін Брансуик рекорд компаниясының Джек Каппы ұсынғаннан кейін қолданды. Бұл жазбалар тез сатылып, Уильямстың бүкіл елге танылуына себеп болды. Жазу сессиясынан кейін көп ұзамай ол Кирктің тұрақты екінші пианині болды, жеке концерттерде ойнады және Эрл Хайнс, Бенни Гудман және Томми Дорси үшін фриланс-аранжировщик болып жұмыс істеді. 1937 жылы ол Дик Уилсонмен бірлесіп "In the Groove" (Brunswick) әнін шығарды, ал Бенни Гудман одан өзінің тобы үшін блюз әнін жазуды сұрады. Нәтижесінде "Roll 'Em" боги-вуги туындысы пайда болды, ол Гудманның радиошоуының спонсоры Camel сигареттерінің құрметіне аталған "Camel Hop" әнінен кейін жазылды. Гудман Уильямспен эксклюзивті келісімшарт жасауға тырысты, бірақ ол бұдан бас тартты, фрилансер болып жұмыс істеуді жөн көрді. 1942 жылы күйеуінен ажырасқан Уильямс "Twelve Clouds of Joy" тобынан шығып, Питтсбургке қайта оралды. Оған сол жерде топтасы Харольд "Шорти" Бейкер қосылды, олармен алты адамнан тұратын ансамбль құрды, оның құрамында Арт Блэки барабанда ойнады. Кливлендтегі келісімнен кейін Бейкер Дьюк Эллингтонның оркестріне қосылуға кетті. Уильямс Нью-Йорктегі топқа қосылды, содан кейін Балтиморға сапар шекті, онда ол Бейкермен үйленді. Ол Эллингтонмен бірге саяхаттап, оған бірнеше күйлерді, соның ішінде Ирвинг Берлиннің "Blue Skies" әнінің 1946 жылғы нұсқасын ("Trumpet No End") дайындады. Ол сондай-ақ Эллингтонды "Walkin' and Swingin'" әнін орындауға көндірді. Бір жыл ішінде ол Бейкерді және топты тастап, Нью-Йоркке оралды. Уильямс Café Society Downtown-да жұмыс істеді, апта сайын "Mary Lou Williams's Piano Workshop" радио бағдарламасын бастады. "Осы кезеңде Монк пен балалар әр таңертең сағат төрт шамасында менің пәтерімге келіп немесе мені Café-ден соңғы концертімнен алып кететін, біз түскі сағатқа дейін немесе одан кешіккенге дейін ойнап, идея алмасатынбыз", - деп еске алды Уильямс Melody Maker журналында. 1945 жылы Уильямс классикалық стильдегі "Zodiac Suite" шығармасын жазды, онда он екі бөліктің әрқайсысы зодиак белгісіне сәйкес келеді және соған сәйкес оның бірнеше музыкалық әріптестеріне, соның ішінде Билли Холидейге және Арт Татумға арналды. Ол сюитаны Джек Паркермен және Аль Лукаспен бірге жазды және 1945 жылдың 31 желтоқсанында Нью-Йорктегі The Town Hall-да оркестрмен және тенорлық саксофонист Бен Вебстермен бірге орындады. 1952 жылы Уильямс Англияда өнер көрсету ұсынысын қабылдады және екі жыл Еуропада қалды. Ол Құрама Штаттарға оралып, 1954 жылы Диззи Гиллеспидің әйелі Лорейнмен бірге католицизмге көшті. Бірнеше сағаттан кейін, оның күш-жігері негізінен Бел Канто қорына арналды, ол өзінің жинақтарын және достарының көмегін пайдаланып, Гамильтон Хайтстағы пәтерін кедейлер мен нашақорлықпен күресіп жүрген музыканттар үшін жартылай үйге айналдырды; ол сонымен қатар Гарлемдегі қолдан келген дүкен арқылы жартылай үйге ұзақ уақыт бойы ақша тапты. Оның үзілісі 1955 жылы оның ұзақ уақыт бойы досы және студенті Чарли Паркердің өлімімен басталған болуы мүмкін, ол өмірінің көп бөлігінде тәуелділікпен күресті. Джон Кроули және Энтони Уильямсты музыка ойнауға қайта оралуға көндірді. Олар оған музыка жасаудағы ерекше сыйынан пайдаланып, Құдайға және католик шіркеуіне қызмет етуін жалғастыра алатынын айтты.

The second of eleven children, Williams was born in Atlanta, Georgia, and grew up in the East Liberty neighborhood of Pittsburgh, Pennsylvania. A musical prodigy, at the age of two, she was able to pick out simple tunes and by the age of three, she was taught piano by her mother. Mary Lou Williams played piano out of necessity at a very young age; her white neighbors were throwing bricks into her house until Williams began playing the piano in their homes. At the age of six, she supported her ten half brothers and sisters by playing at parties. She began performing publicly at the age of seven when she became known admiringly in Pittsburgh as "The Little Piano Girl". She became a professional musician at the age of 15, citing Lovie Austin as her greatest influence. In 1927, Williams married saxophonist John Overton Williams. She met him at a performance in Cleveland where he was leading his group, the Syncopators, and moved with him to Memphis, Tennessee. He assembled a band in Memphis, which included Williams on piano. In 1929, 19 year old Williams assumed leadership of the Memphis band when her husband accepted an invitation to join Andy Kirk's band in Oklahoma City. Williams joined her husband in Oklahoma City but did not play with the band. The group, Andy Kirk's Twelve Clouds of Joy,

Williams was the arranger and pianist for recordings in Kansas City (1929) Chicago (1930), and New York City (1930). During a trip to Chicago, she recorded "Drag 'Em" and "Night Life" as piano solos. She used the name "Mary Lou" at the suggestion of Jack Kapp at Brunswick Records. The records sold quickly, raising Williams to national prominence. Soon after the recording session she became Kirk's permanent second pianist, playing solo gigs and working as a freelance arranger for Earl Hines, Benny Goodman, and Tommy Dorsey. In 1937, she produced In the Groove (Brunswick), a collaboration with Dick Wilson, and Benny Goodman asked her to write a blues song for his band. The result was "Roll 'Em", a boogie woogie piece based on the blues, which followed her successful "Camel Hop", named for Goodman's radio show sponsor, Camel cigarettes. Goodman tried to put Williams under contract to write for him exclusively, but she refused, preferring to freelance instead. In 1942, Williams, who had divorced her husband, left the Twelve Clouds of Joy, returning again to Pittsburgh. She was joined there by bandmate Harold "Shorty" Baker, with whom she formed a six piece ensemble that included Art Blakey on drums. After an engagement in Cleveland, Baker left to join Duke Ellington's orchestra. Williams joined the band in New York City, then traveled to Baltimore, where she and Baker were married. She traveled with Ellington and arranged several tunes for him, including "Trumpet No End" (1946), her version of "Blue Skies" by Irving Berlin. She also sold Ellington on performing "Walkin' and Swingin'". Within a year she had left Baker and the group and returned to New York. Williams accepted a job at the Café Society Downtown, started a weekly radio show called Mary Lou Williams's Piano Workshop "During this period Monk and the kids would come to my apartment every morning around four or pick me up at the Café after I'd finished my last show, and we'd play and swap ideas until noon or later", Williams recalled in Melody Maker. In 1945, Williams composed the classically influenced Zodiac Suite, in which each of the twelve parts corresponded to a sign of the zodiac, and were accordingly dedicated to several of her musical colleagues, including Billie Holiday, and Art Tatum. She recorded the suite with Jack Parker and Al Lucas and performed it December 31, 1945, at The Town Hall in New York City with an orchestra and tenor saxophonist Ben Webster. In 1952, Williams accepted an offer to perform in England and ended up staying in Europe for two years. She returned to the United States, converting to Catholicism in 1954 alongside Dizzy Gillespie's wife Lorraine. In addition to spending several hours at Mass, her energies were then devoted mainly to the Bel Canto Foundation, an effort she initiated using her savings as well as help from friends to turn her apartment in Hamilton Heights into a halfway house for the poor as well as musicians who were grappling with addiction; she also made money over a longer period of time for the halfway house by way of a thrift store in Harlem. Her hiatus may have been triggered by the death of her long time friend and student Charlie Parker in 1955 who also struggled with addiction for the majority of his life. Father John Crowley and Father Anthony aided in persuading Williams to return to playing music. They told her that she could continue to serve God and the Catholic Church by utilizing her exceptional gift of creating music.</blockquote>

Музыкаға оралу

Оның үзілісінен кейін Уильямстың алғашқы музыкалық шығармасы – ол жазған және орындаған «Андыс қара Христосы» атты месса болды. Ол Перудің қасиетті Мартин де Поррестің құрметіне арналған гимнге негізделген, сондай-ақ «Анима Кристи» және «Иемізге мадақ» деген екі қысқа шығарманы қамтыды. Ол алғаш рет 1962 жылғы қарашада Манхэттендегі Сент-Франциск-Ксавьер шіркеуінде орындалды. Ол келесі жылдың қазан айында жазылды. 1960 жылдары Уильямстың шығармашылығы қасиетті музыкаға, әнұрандар мен мессаларға бағытталды. «Music for Peace» мессасы Алвин Айлидің хореографиясымен қойылды және 1971 жылы Альвин Айли би театры оны «Мэри Лудың мессасы» ретінде орындады. Айли бұл туынды туралы: «Егер Бернштейннің, Моцарттың, Бахтың мессалары болуы мүмкін болса, неге Мэри Лудың мессасы болмасын?» деді. Уильямс 1971 жылы «Дик Каветт Шоуда» өзінің ең танымал туындысы – мессаның жаңа өңделген нұсқасын орындады. Ол сондай-ақ 1975 жылы «Сезам көшесіне» қонақ ретінде қатысты. Уильямс жастар хорларымен жұмыс істеуге көп күш жұмсады, оның ішінде 1975 жылғы сәуірде Нью-Йорктегі Сент-Патрик соборында үш мыңнан астам көрерменнің алдында «Мэри Лудың мессасын» орындады. Ол 1965 жылы Монтерей джаз фестивалінде джаз фестивалі тобымен өнер көрсетті. Уильямс пен Тейлор арасындағы сахнадағы керістікке қарамастан, олардың орындауы «Embraced» атты концерттік альбомында жарық көрді. Уильямс мектеп оқушыларына джаз сабақтарын берді, О'Брайен әкемен бірге джаз тарихынан дәріс оқыды және Дьюк джаз ансамбліне жетекшілік етті. Оқу жүктемесі жеңіл болғандықтан, ол көптеген концерттер мен фестивальдерге қатысты, жастармен семинарлар өткізді және 1978 жылы Президент Джимми Картер мен оның қонақтары үшін Ақ үйде өнер көрсетті. 1981 жылы Мэри Лу Уильямс 71 жасында Солтүстік Каролина штатының Дарем қаласында несеп қуығының қатерлі ісігінен қайтыс болды. Өмірінің соңында Мэри Лу Уильямс: «Мен оны істедім, солай емес пе? Қиындықтар мен тоңбалыда да!» деді. Ол «жаз клавиатурасының бірінші ханымы» деп танылды. Уильямс джазда табысқа жеткен алғашқы әйелдердің бірі болды. Оның желді аспаптар симфониясы үшін соңғы туындысы – «Тарих», Дьюк университетінің профессоры Энтони Келлидің қайта құрастыруымен 2024 жылы тұңғыш рет орындалды.

Following her hiatus, Willams' first piece of music was a Mass she wrote and performed named Black Christ of the Andes, based around a hymn in honor of the Peruvian saint Martin de Porres, and two other short works, Anima Christi and Praise the Lord. It was first performed in November 1962 at St. Francis Xavier Church in Manhattan. She recorded it in October of the next year. Throughout the 1960s, Williams' composing concentrated on sacred music, hymns, and Masses. One of the Masses, Music for Peace, was choreographed by Alvin Ailey and performed by the Alvin Ailey Dance Theater as Mary Lou's Mass in 1971. About the work, Ailey commented, "If there can be a Bernstein Mass, a Mozart Mass, a Bach Mass, why can't there be Mary Lou's Mass?" Williams performed the revision of Mary Lou's Mass, her most acclaimed work, on The Dick Cavett Show in 1971. She also made a guest appearance on Sesame Street in 1975. Williams put much effort into working with youth choirs to perform her works, including "Mary Lou's Mass" at St. Patrick's Cathedral in New York City in April 1975 before a gathering of over three thousand. She performed at the Monterey Jazz Festival in 1965, with a jazz festival group. Despite onstage tensions between Williams and Taylor, their performance was released on an live album titled Embraced. Williams instructed school children on jazz. teaching the History of Jazz with Father O'Brien and directing the Duke Jazz Ensemble. With a light teaching schedule, she also made many concert and festival appearances, conducted clinics with youth, and in 1978 performed at the White House for President Jimmy Carter and his guests. In 1981, Mary Lou Williams died of bladder cancer in Durham, North Carolina at the age of 71. Looking back at the end of her life, Mary Lou Williams said: "I did it, didn't I? Through muck and mud." She was known as "the first lady of the jazz keyboard". Williams was one of the first women to be successful in jazz. Her final work for wind symphony, History , reconstructed and recomposed by Duke faculty member Anthony Kelley, was premiered in 2024.