Кіріспе
Исламдағы кәпір (қафир; كافِر; كَافِرُون kāfirūn, كُفَّار kuffār, немесе كَفَرَة kafara; كَافِرَة kāfira; كَافِرَات kāfirāt немесе كَوَافِر kawāfir) – исламда Аллаға сенбеген, Оның құқығын мойындамаған, ислам дінінің негіздерін қабылдамаған немесе мұсылман емес, сондай-ақ ислам пайғамбары Мұхаммедтің басшылығына иман келтірмеген адамды білдіретін арабша термин. Кәпір сөзі көбінесе «кәпір», «мүшрик емес», «сенімсіз», «жоққа шығарушы», «имансыз» деп аударылады. Бұл термин Құранда түрлі мағыналарда қолданылады, ең басты мағынасы – Аллаға шүкіршілік етпеу. Куфр – «сенімсіздік», «имансыздық», «сенбеушілік» дегенді білдіреді. Жаратушының бар екенін жоққа шығаратын адам дахри деп аталуы мүмкін. Кәпір кейде мушрик (مشرك) сөзімен мағынасы жақын қолданылады, ол да Құранда және басқа ислами еңбектерде жиі айтылатын діни бұзушылықтың бір түрі. Құранда зұлымдық жасаушыларды білдіретін басқа да, кейде бір-бірімен тоғысатын терминдер – заллам («зұлым»; «құйрықтап ұратын») және фасик («күнәкар»; «жыныстық бұзық»). Әсіресе ислами қозғалыстардың өкілдері тарапынан. Өзін мұсылман деп жариялаған адамды кәпір деп жариялау такфир деп аталады, бұл амал ғасырлар бойы айыпталып, сонымен қатар теологиялық және саяси пікірсайыстарда қолданылып келеді. Диммилер джизья салығын төлесе, мұсылмандарға ғана арналған міндеттерден босатылса, ал меншік, келісімшарт және міндеттемелер заңдары тұрғысынан тең болар еді, – кейбір ғалымдардың пікірінше.
Kafir (كَافِر; كَافِرُون kāfirūn, كُفَّار kuffār, or كَفَرَة kafara; كَافِرَة kāfira; كَافِرَات kāfirāt or كَوَافِر kawāfir) is an Arabic term in Islam which refers to a person who disbelieves the God in Islam, denies his authority, rejects the tenets of Islam, or simply is not Muslim and does not believe in the guidance of the Islamic prophet, Muhammad. Kafir is often translated as 'infidel,' 'pagan,' 'rejector,' 'denier,' 'disbeliever,' The term is used in different ways in the Quran, with the most fundamental sense being ungrateful toward God. Kufr means 'disbelief', 'unbelief', 'non belief,' A person who denies the existence of a creator might be called a dahri. Kafir is sometimes used interchangeably with mushrik (مشرك), another type of religious wrongdoer mentioned frequently in the Quran and other Islamic works. Other, sometimes overlapping Quranic terms for wrong doers are zallam ('villain'; 'oppressor') and fasiq ('sinner'; 'fornicator'). particularly by members of Islamist movements. The act of declaring another self professed Muslim a kafir is known as takfir, a practice that has been condemned but also employed in theological and political polemics over the centuries. Dhimmis were exempt from certain duties specifically assigned to Muslims if they paid the jizya poll tax, but otherwise equal under the laws of property, contract, and obligation according to some scholars,
Этимология
ДИН сөзі – كَفَرَ етістігінің активті жатысы, "к-ф-р" түбірінен туындаған. Егіншілер егін егетін кезде тұқымды топырақпен жабатынындай, ДИН сөзі жасыратын немесе жабатын адамды білдіреді. "Көпірлік", "құрметсіздік", "имансыздық" ұғымдарын білдіретін есім – куфр.
Құранда
Исламға сенушілер мен сенбеушілердің арасындағы айырмашылық Құранда маңызды мәселе ретінде қарастырылған. «Кафир» және оның көпше түрі «куффар» Құранда тікелей 134 рет, оның етістік атауы «куфр» 37 рет, ал «кафир» сөзімен байланысты сөздер шамамен 250 рет қолданылады. Сөздің түбірінің негізгі мағынасы – «жабу» болғандықтан, бұл термин Құранда ескермеу/мойындамау және мойындамау/шүкірсіздік көрсету мағыналарында қолданылады. Мұнда Алланың бар екенін жоққа шығару міндетті емес, тек Оның қалауынан тайып кету жеткілікті, бұл Алла мен Ібіліс арасындағы диалогта айқын көрінеді, онда Ібіліс «кафир» деп аталады. Әл-Дамири (1341–1405) пікірінше, бұл Алланы жоққа шығару ғана емес, сондай-ақ тек мойынсұнбаушылық та емес, бірақ Ібілістің ұстанымы (Алланың бұйрығы әділетсіз деп мәлімдеуі) оны «кафир» етеді. Құранда «куфр» сөзінің ең негізгі мағынасы – «шүкірсіздік», яғни Алланың адамзатқа сыйлаған игіліктерін, оның ішінде айқын аяттары мен уахиланған кітаптарын мойындаудан немесе бағалаудан еріксіз бас тарту. Халед Абу Эль-Фадл Құранның 2:62 аяты діни плюрализмді қолдайды деп санайды, бұл кейбір мұсылман емес адамдардың «кафир» емес екенін көрсетеді: «Сенгендер, яһудилер, христиандар, сабилер – кімде-кім Аллаға және соңғы күнді сеніп, жақсылық жасаса, олардың Раббылары алдында сыйлықтары бар, оларға қорқу да, қайғы да келмейді».
/
Димми – ислам мемлекетінің қорғауында өмір сүретін мұсылман емес адамдар. Диммилер бас салығын (жизя) төлесе, мұсылмандарға ғана арналған кейбір міндеттерден босатылған, бірақ кейбір ғалымдардың пікірінше, меншік, шарттасу және міндеттемелерге қатысты заңдар тұрғысынан олар тең дәрежеде болған. Ал басқалары, діни азшылықтар (яһудилер, самариялықтар, гностиктер, мандейлер және зороастрийлер) сияқты, Димми мәртебесіне жататын адамдар ислам мемлекеттерінде мұсылмандардан төмен мәртебеде болған деседі. Кейбір тарихшылар ислам тарихында мәжбүрлеп дін ауыстыру сирек болғандығын, ал исламға кірудің көп бөлігі ерікті болғандығын айтады. Мұсылман билеушілері көбінесе дінге өткізуден гөрі жаулап алуға көбірек қызығушылық танытқан.
Білімсіздік
Исламда, жахилия ("надандық") – Исламнан бұрынғы Арабия дәуірін білдіреді.
Ескі мағынадағы қолданысы
Ислам империясы кеңейген кезде, "кәпір" сөзі барлық пұтқа табынушылар мен Исламды қабылдамаған кез келген адамды сипаттау үшін кеңінен қолданылды. Оңтүстік Азиядағы мұсылман тарихшыларының осы кезеңдегі мұсылман шапқыншылықтары, құлдыққа алу және тонау туралы естеліктерінде индустар, буддистер, сикхтер және джайндарды "кәпір" деп атаған көптеген мысалдар бар. Разиуддин Аквиль "Ортағасырлық Үндістан ислам әдебиетінде, соның ішінде сот тарихнамаларында, суфилік мәтіндерде және көркем шығармаларда мұсылман емес адамдар жиі "кәпір" деп айыпталды" десе, мұсылман емес адамдарды қуғындауды ақтау үшін фетвалар шығарылды. Араб әлеміндегі яһудилер мен мұсылмандар арасындағы қарым-қатынас та осылай күрделі болды, ал соңғы ғасырда Израиль мен Палестина арасындағы қақтығыс "кәпір" мәселесін қайта көтерді. Ясир Арафат Израиль яһудилерін "жер басып алушы кәпірлер" деп атап, мұсылман қарсылығына бөгет қойды және "мұсылман елдерінде мұсылмандардың "агрессор күпірлерге" қарсы жұмылдырылуына кедергі келтіріп, "қорқақ, шетелдік кәпірге" мұсылман істеріне араласудың жаңа деңгейіне қол жеткізуге мүмкіндік берді".
Мұхаммедтің ата-анасы
Ислам деректеріне сәйкес, Мұхаммед пайғамбардың ешбір ата-бабасы күпір болған емес. Ибн Хажардың сөзіне қарағанда, Құран Ахл аль-Фатра дәуіріндегі адамдардың мұсылмандардың қатарында болғанын анық көрсетеді. Ибн Хажардың пікірінше, Мұхаммед пайғамбардың пайғамбар емес ата-анасының ешқайсысы да күпір (сенімсіз) болған жоқ, және осы тақырыптағы барлық хадистер (кейбіреулері қайшы сияқты болғанымен) соны білдіреді. Шиа мұсылман ғалымдары да Мұхаммедтің ата-анасы жұмақта екенін қабылдайды. Керісінше, Сауд Арабиясының салафи ғалымы Мұхаммед Аль Мунаджид құрған IslamQA.info салафи сайты ислам дәстүрі Мұхаммедтің ата-анасы күпірлер ("сенімсіздер") болған және тозақта екенін үйретеді деп мәлімдейді.
Басқа қолданыстар
XV ғасырда Африкадағы мұсылмандар мұсылман емес африкалықтарды "кафир" деп атаған. Көптеген куфарилер құл болып, мұсылман тұтқындары оларды еуропалық және азиялық саудагерлерге сатқан, көбінесе бұл саудагерлер Португалиядан келген, олар сол кезде Батыс Африка жағалауында сауда бекеттерін құрған болатын. Бұл еуропалық саудагерлер араб сөзін және оның туындыларын қабылдады. Сөздің еуропалық қолданылуы туралы алғашқы жазбалардың кейбіреулерін Ричард Хаклюйттің "Англия ұлтының маңызды саяхаттары, теңіз жолдары, саудалары және жаңалықтары" (1589) кітабынан табуға болады. 4-томында Хаклюйт былай деп жазады: "оларды Кафарлар және Гаварлар деп атайды, яғни, иманы жоқ немесе сенбеушілер". 9-томы құлдарды (Кафари деп аталған құлдар) және Эфиопия халқын ("олар шағын кемелерде жүзіп, Кафарлармен сауда жасайды") екі түрлі, бірақ ұқсас атаумен еске алады. Бұл сөз Африка жағалауына қатысты "Кафрария жері" деп те қолданылған. XVI ғасырдың саяхатшысы Лео Африкан Кафриді "негрлер" деп сипаттады және олар Африкадағы бес маңызды халықтың бірі екенін айтты. Ол олардың географиялық орталығын Оңтүстік Африканың шалғай аймағында орналасқан деп көрсетті, ол Кафрария деп аталған. XIX ғасырдың соңында бұл сөз ағылшын тіліндегі газеттер мен кітаптарда қолданыла бастады. Оңтүстік Африка жағалауында жүретін "Юнион Касл Лайн" компаниясының кемелерінің бірі SS Kafir деп аталды. XX ғасырдың басында Дадли Кид өзінің "Кафирдің мәні" атты кітабында "кафир" сөзі Оңтүстік Африканың барлық қара терілі тайпаларына қатысты қолданыла бастағанын жазды. Осылайша, Оңтүстік Африканың көптеген аймақтарында "кафир" сөзі "туған жерлік" сөзімен мағынасы жақын болды. Алайда, қазіргі Оңтүстік Африкада "кафир" сөзі нәсілдік қорлау ретінде қарапайым қара нәсілділерді қорлау үшін қолданылады. Америкалық техникалық дед-метал тобы Nile-дің алтыншы альбомындағы "Kafir" әнінде мұсылман экстремистерінің кафирлерге қатысты зорлық-зомбылық көзқарастары тақырып ретінде пайдаланылған. Дереккөздің сенімділігі күмәнді: 2023 жылдың тамыз айы. Ауғанстанды исламға айналдырғанға дейін Нуристан халқы бұрын Кафирстанның кафирлері деп белгіленген. Читралдың оңтүстік-батысындағы Хиндукуш тауларында тұратын Калаш халқын Читралдың мұсылман халқы кафир деп атайды. Қазіргі испан тіліндегі [[wikt:es:cafre сөзі, араб тіліндегі kafir сөзінен португал тілі арқылы алынған, сонымен қатар "әдепсіз" немесе "жабайы" деген мағынаны білдіреді.
The Nuristani people were formerly known as the Kaffirs of Kafiristan before the Afghan Islamization of the region. The Kalash people who live in the Hindu Kush mountain range which is located south west of Chitral are referred to as kafirs by the Muslim population of Chitral. In modern Spanish, the word [[wikt:es:cafre, derived from the Arabic word kafir by way of the Portuguese language, also means 'uncouth' or 'savage'.