Акционерлік қоғам – акциялары еркін саудаға шығарылатын компания. Биржада тіркелген немесе тіркелмеген, жеке сектордағы кәсіпорын. Құқықтық жүйеде реттеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бағалы қағаздарын жалпыға сатуға ұсынатын компаниялар.
Company that offers its securities for sale to the general public
publicly traded companies
Ашық компания – меншігі акциялар арқылы ұйымдастырылған компания, олардың акциялары қор биржасында немесе биржадан тыс нарықта еркін сауда-саттыққа арналған. Ашық (сауда-саттықта жүрген) компания қор биржасында тіркелген болуы мүмкін (биржалық компания), бұл акциялар саудасын жеңілдетеді, немесе тіркелмеген болуы мүмкін (биржада тіркелмеген ашық компания). Кейбір елдерде белгілі бір көлемнен асатын ашық компаниялар биржада тізілуге міндетті. Көп жағдайда ашық компаниялар жеке сектордағы жеке кәсіпорындар болып табылады, ал "ашық" термині олардың мемлекеттік нарықтағы есептілігі мен сауда-саттығын көрсетеді. Ашық компаниялар нақты мемлекеттердің заң жүйелерінде құрылады, сондықтан олардың байланыстары мен ресми тағайындамалары олар орналасқан мемлекетте ерекше және бөлек болады. Мысалы, АҚШ-та ашық компания әдетте корпорацияның бір түрі болып табылады (дегенмен, корпорация міндетті түрде ашық компания болмауы керек), Ұлыбританияда ол әдетте акционерлік қоғам (plc), Францияда "S. A. (corporation)" (SA), ал Германияда Aktiengesellschaft (AG) деп аталады. Ашық компания туралы жалпы түсінік ұқсас болғанымен, айырмашылықтар маңызды және өнеркәсіп пен саудаға қатысты халықаралық құқықтық даулардың негізі болып табылады.
A public company is a company whose ownership is organized via shares of stock which are intended to be freely traded on a stock exchange or in over the counter markets. A public (publicly traded) company can be listed on a stock exchange (listed company), which facilitates the trade of shares, or not (unlisted public company). In some jurisdictions, public companies over a certain size must be listed on an exchange. In most cases, public companies are private enterprises in the private sector, and "public" emphasizes their reporting and trading on the public markets. Public companies are formed within the legal systems of particular states, and therefore have associations and formal designations which are distinct and separate in the polity in which they reside. In the United States, for example, a public company is usually a type of corporation (though a corporation need not be a public company), in the United Kingdom it is usually a public limited company (plc), in France a "[[S. A. (corporation)" (SA), and in Germany an Aktiengesellschaft (AG). While the general idea of a public company may be similar, differences are meaningful, and are at the core of international law disputes with regard to industry and trade.
Бағалы қағаздар
Әдетте, ашық сауда-саттыққа шығарылған компанияның бағалы қағаздары көптеген инвесторларға тиесілі, ал жеке компанияның акциялары салыстырмалы түрде аз акционерлерге тиесілі. Көптеген акционерлері бар компания міндетті түрде ашық компания болып табылмайды. Керісінше, ашық сауда-саттыққа шығарылған компанияда әдетте (бірақ міндетті түрде емес) көптеген акционерлер болады. АҚШ-та кейбір жағдайларда 500-ден астам акционерлері бар компаниялар 1934 жылғы Бағалы қағаздар биржасы туралы заң бойынша есеп беруге міндетті болуы мүмкін; 1934 жылғы заң бойынша есеп беретін компаниялар, әдетте, ашық компаниялар деп есептеледі.
Usually, the securities of a publicly traded company are owned by many investors while the shares of a privately held company are owned by relatively few shareholders. A company with many shareholders is not necessarily a publicly traded company. Conversely, a publicly traded company typically (but not necessarily) has many shareholders. In the United States, in some instances, companies with over 500 shareholders may be required to report under the Securities Exchange Act of 1934; companies that report under the 1934 Act are generally deemed public companies.
Артықшылықтар
Мемлекеттік компаниялардың жекеменшік кәсіпорныларға қарағанда бірнеше артықшылықтары бар. Акциялары биржада саудаланатын компаниялар акцияларды сату арқылы (бірінші немесе екінші нарықта) қаражат және капитал тартуға мүмкіндік алады. Осы себепті ашық компаниялардың маңызы зор; олар пайда болғанға дейін жеке кәсіпорнылар үшін ірі капиталды тарту өте қиын болды, себебі маңызды капиталды тек бай инвесторлар немесе үлкен инвестициялар жасауға дайын банктер ғана ұсынуға білді. Акциялардан алынған пайда дивиденд немесе капиталдық табыс түрінде акция иелеріне беріледі. Қаржылық ақпарат құралдары, сарапшылар және қоғам бизнес туралы қосымша мәліметтерге қол жеткізе алады, өйткені компания заң бойынша міндетті және капиталды тарту мақсатында (табиғи түрде) қаржылық жағдайы мен болашағы туралы ақпаратты көптеген акционерлерге және үкіметке жариялауға мүдделі. Компанияның табысына көптеген адамдар мүдделі болғандықтан, ол жеке компаниядан гөрі танымал болуы мүмкін. Компанияның алғашқы акционерлері акцияларын халыққа сату арқылы тәуекелді бөлісе алады. Егер біреу компанияның 100% акциясын иеленсе, ол компанияның барлық қарызын төлеуге міндетті болады; бірақ егер біреу 50% акцияны иеленсе, ол қарыздың тек 50% төлейді. Бұл активтердің айналымдық қабілетін арттырады және компанияның банк қаржыландыруына тәуелді болу қажеттілігін азайтады. Мысалы, 2013 жылы Facebook негізін қалаушы Марк Цукерберг компанияның А класындағы акцияларының 29,3% иесі болды, бұл оған бизнесті басқаруға жеткілікті дауыс беру құқығын берді, сонымен қатар Facebook-қа қалған акционерлерден капитал жинауға және тәуекелді бөлісуге мүмкіндік берді. Facebook 2012 жылы алғашқы акциялық орналастыруға (IPO) дейін жеке компания болды. Егер акциялардың бір бөлігі менеджерлерге немесе басқа қызметкерлерге берілсе, қызметкерлер мен акционерлер арасындағы мүдделер қақтығысы (принцип-агент мәселесінің мысалы) азайтылады. Мысалы, көптеген технологиялық компанияларда жаңадан жұмысқа орналасқан бағдарламалық жасақтама инженерлеріне жұмысқа қабылданғаннан кейін компания акциялары беріледі (осылайша олар акционерлерге айналады). Сондықтан инженерлер компанияның қаржылық сәттілікке жетуіне мүдделі және осы сәттілікті қамтамасыз ету үшін жақсырақ және ынталырақ жұмыс істеуге ынталандырылады. Ашық компаниялар акционерлеріне қатысты сенімгерлік міндетімен қатар, директорлардың компанияға қатысты сенімгерлік міндеті де бар.
Public companies possess some advantages over privately held businesses. Publicly traded companies are able to raise funds and capital through the sale (in the primary or secondary market) of shares of stock. This is the reason publicly traded corporations are important; prior to their existence, it was very difficult to obtain large amounts of capital for private enterprises, as significant capital could only come from a smaller set of wealthy investors or banks willing to risk typically large investments. The profit on stock is gained in form of dividend or capital gain to the holders. The financial media, analysts, and the public are able to access additional information about the business, since the business is commonly legally bound, and naturally motivated (so as to secure further capital), to publicly disseminate information regarding the financial status and future of the company to its many shareholders and the government. Because many people have a vested interest in the company's success, the company may be more popular or recognizable than a private company. The initial shareholders of the company are able to share risk by selling shares to the public. If one were to hold a 100% share of the company, they would have to pay all of the business's debt; however, if an individual were to hold a 50% share, they would only need to pay 50% of the debt. This increases asset liquidity and the company does not need to depend on funding from a bank. For example, in 2013 Facebook founder Mark Zuckerberg owned 29.3% of the company's class A shares, which gave him enough voting power to control the business, while allowing Facebook to raise capital from, and distribute risk to, the remaining shareholders. Facebook was a privately held company prior to its initial public offering in 2012. If some shares are given to managers or other employees, potential conflicts of interest between employees and shareholders (an instance of principal–agent problem) will be remitted. As an example, in many tech companies, entry level software engineers are given stock in the company upon being hired (thus they become shareholders). Therefore, the engineers have a vested interest in the company succeeding financially, and are incentivized to work harder and more diligently to ensure that success. Public companies have fiduciary duty to their shareholders, in addition to the directors' fiduciary duty to the company itself.
Кемшіліктер
Көптеген қор биржалары акциялары ашық саудада жүрген компаниялардың есептерін сыртқы аудиторлармен жүйелі түрде тексеруді және одан кейін есептерді акционерлеріне жариялауды талап етеді. Бұл, шығындардан басқа, бәсекелестерге пайдалы ақпарат беруі мүмкін. Заңмен басқа да жылдық және тоқсандық есептерді ұсыну міндетті. АҚШ-та Sarbanes-Oxley заңы қосымша талаптар қояды. OTC Pink деп аталатын биржа аудиттелген есептерді ұсыну талабын қоймайды. Акциялар сыртқы акционерлер тарапынан қасақана ұсталып қалуы мүмкін, нәтижесінде бастапқы негіздеушілер немесе иелері пайда мен бақылауын жоғалтуы мүмкін. Басшы-агенттік мәселесі немесе агенттік мәселесі – акционерлік компаниялардың басты кемшілігі. Компанияның меншігі мен басқаруының бөлінуі, әсіресе Ұлыбритания және АҚШ сияқты елдерде кең таралған.
Many stock exchanges require that publicly traded companies have their accounts regularly audited by outside auditors, and then publish the accounts to their shareholders. Besides the cost, this may make useful information available to competitors. Various other annual and quarterly reports are also required by law. In the United States, the Sarbanes–Oxley Act imposes additional requirements. The requirement for audited books is not imposed by the exchange known as OTC Pink. The shares may be maliciously held by outside shareholders and the original founders or owners may lose benefits and control. The principal–agent problem, or the agency problem is a key weakness of public companies. The separation of a company's ownership and control is especially prevalent in such countries as the UK and the US.
Акционерлер
Америка Құрама Штаттарында Құнды қағаздар және биржалар комиссиясы акциялары қоғамдық саудада жүргізілетін компаниялардың маңызды акционерлерін әр жыл сайын есеп беруін талап етеді.
In the United States, the Securities and Exchange Commission requires that firms whose stock is traded publicly report their major shareholders each year.
Жалпы үрдіс
Көптеген жылдар бойы жаңадан құрылған компаниялар жеке меншікте болды, бірақ олар үлкеніп, табысты болғанда немесе жақсы перспективалары болғанда, ашық саудаланатын компанияға айналу үшін немесе басқа компанияға сатылу үшін бастапқы ашық ұсыныс жасады. Алайда, кейбір компаниялар – мысалы, инвестициялық банк Goldman Sachs және логистикалық қызметтер көрсетуші United Parcel Service (UPS) – табысты компанияға айналғаннан кейін ұзақ уақыт бойы жеке меншікте қалуды жөн көрді. Дегенмен, 1997 жылдан 2012 жылға дейін американдық қор биржаларында ашық саудаланған корпорациялардың саны 45%-ға азайды. Бір сарапшының (Джеральд Ф. Дэвис) пікірінше, "21-ші ғасырдың басынан бері мемлекеттік корпорациялар аз шоғырланған, аз интеграцияланған, жоғары деңгейдегі байланыстары нашарлаған, өмір сүру мерзімі қысқарған, орташа инвесторлар үшін аз пайда әкелетін және сирек кездесетін болды". Дэвис технологиялық өзгерістер, атап айтқанда компьютерлік сандық басқару машиналарының бағасының төмендеуі мен қуатының, сапасының және икемділігінің артуы, сондай-ақ 3D-басып шығару сияқты жаңа цифрлық құралдар өндірісті кішірейтіп, жергілікті деңгейде ұйымдастыруға алып келеді деп санайды.
For many years, newly created companies were privately held but held initial public offering to become publicly traded company or to be acquired by another company if they became larger and more profitable or had promising prospects. More infrequently, some companies—such as investment banking firm Goldman Sachs and logistics services provider United Parcel Service (UPS)—chose to remain privately held for a long period of time after maturity into a profitable company. However, from 1997 to 2012, the number of corporations publicly traded on American stock exchanges dropped 45%. According to one observer (Gerald F. Davis), "public corporations have become less concentrated, less integrated, less interconnected at the top, shorter lived, less remunerative for average investors, and less prevalent since the turn of the 21st century". Davis argues that technological changes such as the decline in price and increasing power, quality and flexibility of computer numerical control machines and newer digitally enabled tools such as 3D printing will lead to smaller and more local organization of production.
Жекешелендіру
Корпоративтік жекешелендіруде, көбінесе "жекешелендіру" деп аталады, жеке инвесторлар тобы немесе жекеменшік компаниялар мемлекеттік компанияның акционерлерін сатып алып, компанияны қор биржасынан алып тастауға мүмкіндік алады. Бұл әдетте кредиттік сатып алу арқылы жүзеге асырылады және сатып алушылар бағалы қағаздардың құны инвесторлар тарапынан дұрыс бағаланбағанын сезген кезде орын алады. Кейбір жағдайларда, қаржылық қиындыққа тап болған мемлекеттік компаниялар меншік және басқаруды алу үшін жеке компанияларға немесе компанияларға жүгінуі мүмкін. Мұны іске асырудың бір жолы – жаңа инвесторға басым көпшілікті алуға мүмкіндік беретін құқықтарды ұсыну болып табылады. Басым көпшілікке ие болғаннан кейін компания қайтадан биржаға шығарылуы мүмкін, яғни жекешелендіріледі. Сонымен қатар, ашық саудадағы компанияны бір немесе бірнеше ашық саудадағы компаниялар сатып алады, осы жағдайда мақсатты компания сатып алушының еншілес компаниясы немесе бірлескен кәсіпорны болады, немесе жеке құқыстық тұлға ретінде тоқтатылып, бұрынғы акционерлері ақшалай төлем, сатып алушы компанияның акциялары немесе олардың комбинациясы түрінде өтемақы алады. Егер өтемақының басым бөлігі акциялардан тұрса, онда бұл мәміле көбінесе бірігу болып есептеледі. Еншілес және бірлескен кәсіпорындар жаңадан құрылуы мүмкін – мұндай жағдайлар қаржы секторында жиі кездеседі. Ашық саудадағы компаниялардың еншілес және бірлескен кәсіпорындары, тіпті олардың өзі ашық саудада болмаса да, әдетте жекеменшік компаниялар деп есептелмейді және ашық саудадағы компанияларға қойылатын есеп беру талаптарына бағынады. Сонымен қатар, еншілес және бірлескен кәсіпорындардың акциялары кез келген уақытта қайта ұсынылуы мүмкін – осылай сатылатын компаниялар "спин-оффтар" деп аталады. Көптеген дамыған елдер болашақ меншік иелеріне (мемлекеттік немесе жеке) ашық саудадағы корпорацияны иеленгісі келген жағдайда атқару қажетті қадамдарды егжей-тегжейлі сипаттайтын заңдар мен ережелерді қабылдады. Бұл көбінесе сатып алушының компанияның әрбір акциясы үшін акционерлерге ресми ұсыныс жасауын талап етеді.
In corporate privatization, more often called "going private", a group of private investors or another company that is privately held can buy out the shareholders of a public company, taking the company off the public markets. This is typically done through a leveraged buyout and occurs when the buyers believe the securities have been undervalued by investors. In some cases, public companies that are in severe financial distress may also approach a private company or companies to take over ownership and management of the company. One way of doing this would be to make a rights issue designed to enable the new investor to acquire a supermajority. With a super majority, the company could then be relisted, i. e. privatized. Alternatively, a publicly traded company may be purchased by one or more other publicly traded companies, with the target company becoming either a subsidiary or joint venture of the purchaser(s), or ceasing to exist as a separate entity, its former shareholders receiving compensation in the form of either cash, shares in the purchasing company or a combination of both. When the compensation is primarily shares then the deal is often considered a merger. Subsidiaries and joint ventures can also be created de novo—this often happens in the financial sector. Subsidiaries and joint ventures of publicly traded companies are not generally considered to be privately held companies (even though they themselves are not publicly traded) and are generally subject to the same reporting requirements as publicly traded companies. Finally, shares in subsidiaries and joint ventures can be (re) offered to the public at any time—firms that are sold in this manner are called spin outs. Most industrialized jurisdictions have enacted laws and regulations that detail the steps that prospective owners (public or private) must undertake if they wish to take over a publicly traded corporation. This often entails the would be buyer(s) making a formal offer for each share of the company to shareholders.
Сауда және бағалау
Қоғамдық саудадағы компанияның акциялары көбінесе қор биржасында саудаланады. Компанияның құны немесе "өлшемі" оның нарықтық капитализациясы деп аталады, бұл термин көбінесе "нарықтық капитал" деп қысқартылады. Бұл, шығарылған (рұқсат етілген, бірақ міндетті түрде шығарылмаған) акциялардың санының акция бағасына көбейтілуі арқылы есептеледі. Мысалы, екі миллион акциясы бар және бір акциясының бағасы 40 АҚШ долларына тең компанияның нарықтық капитализациясы 80 миллион АҚШ долларына тең болады. Дегенмен, компанияның нарықтық капитализациясын компанияның жалпы әділ нарықтық құнымен шатастыруға болмайды, себебі акция бағасына акциялардың сауда көлемі сияқты басқа да факторлар әсер етеді. Сауда көлемінің төмен болуы бағалы қағаздардың бағасының жасанды түрде төмендеуіне әкелуі мүмкін, себебі инвесторлар өтімділігі жеткіліксіз деп санайтын компанияға инвестиция салудан тартынады. Мысалы, егер барлық акционерлер бір уақытта өз акцияларын ашық нарықта сатуға тырысса, бұл акция бағасына дереу төмендеу қысымын тудырады, егер сатушылардың талап еткен бағасына сатып алуға дайын сатып алушылардың саны жеткіліксіз болса. Сондықтан сатушылар бағаларын төмендетуге немесе сатудан бас тартуға мәжбүр болады. Осылайша, белгілі бір кезеңдегі сауда саны, көбінесе "көлем" деп аталады, компанияның нарықтық капитализациясы компанияның нақты әділ нарықтық құнын қаншалықты дәл көрсететінін анықтау үшін маңызды. Көлем неғұрлым жоғары болса, компанияның нарықтық капитализациясы оның әділ нарықтық құнын соғұрлым дәл көрсетеді. Көлемнің нарықтық капитализацияның дәлдігіне әсерінің тағы бір мысалы – компанияда сауда белсенділігі аз немесе мүлдем болмаған жағдайда, нарықтық баға соңғы сауданың бағасымен анықталады, ол бірнеше күн немесе апталар бұрын болуы мүмкін. Бұл сатып алушылар сатушылар ұсынған бағамен бағалы қағаздарды сатып алуға дайын болмағанда және сатушылар сатып алушылар төлеуге дайын бағамен сатуға дайын болмағанда болады. Бұл компания ірі қор биржасында саудаланғанда сирек кездеседі, бірақ акциялар биржадан тыс саудада (OTC) жиі кездеседі. Жеке сатып алушылар мен сатушылар компания туралы жаңалықтарды өз сатып алу шешімдеріне енгізуі керек болғандықтан, сатып алушылар мен сатушылардың арасындағы теңгерімсіздік болған жағдайда бағалы қағаздар соңғы жаңалықтардың толық әсерін сезінбеуі мүмкін.
The shares of a publicly traded company are often traded on a stock exchange. The value or "size" of a company is called its market capitalization, a term which is often shortened to "market cap". This is calculated as the number of shares outstanding (as opposed to authorized but not necessarily issued) times the price per share. For example, a company with two million shares outstanding and a price per share of US$40 has a market capitalization of US$80 million. However, a company's market capitalization should not be confused with the fair market value of the company as a whole since the price per share are influenced by other factors such as the volume of shares traded. Low trading volume can cause artificially low prices for securities, due to investors being apprehensive of investing in a company they perceive as possibly lacking liquidity. For example, if all shareholders were to simultaneously try to sell their shares in the open market, this would immediately create downward pressure on the price for which the share is traded unless there were an equal number of buyers willing to purchase the security at the price the sellers demand. So, sellers would have to either reduce their price or choose not to sell. Thus, the number of trades in a given period of time, commonly referred to as the "volume" is important when determining how well a company's market capitalization reflects true fair market value of the company as a whole. The higher the volume, the more the fair market value of the company is likely to be reflected by its market capitalization. Another example of the impact of volume on the accuracy of market capitalization is when a company has little or no trading activity and the market price is simply the price at which the most recent trade took place, which could be days or weeks ago. This occurs when there are no buyers willing to purchase the securities at the price being offered by the sellers and there are no sellers willing to sell at the price the buyers are willing to pay. While this is rare when the company is traded on a major stock exchange, it is not uncommon when shares are traded over the counter (OTC). Since individual buyers and sellers need to incorporate news about the company into their purchasing decisions, a security with an imbalance of buyers or sellers may not feel the full effect of recent news.