Кіріспе
Батыс музыкасындағы гармоникалық құрылғы. Екіншілік хорд – батыс музыкасының жалпы тәжірибе кезеңінен басталатын тональдық стильде кең таралған, тонизация үшін диатоникалық функцияларды қолдануға арналған аналитикалық термин. Екіншілік хордтар – музыкалық шығарманың тональдығына жатпайтын, өзгертілген немесе қарыз алынған хордтардың бір түрі. Олар тональды музыкадағы өзгертілген хордтардың ең көп кездесетін түрі болып табылады. Екіншілік хордтар атқаратын функциясымен және олардың қолданылатын тональдығымен немесе хордымен анықталады. Дәстүрлі түрде, олар "функция/тональдық" түрінде жазылады. Сонымен, ең көп қолданылатын екіншілік хорд – доминанттың доминанты "V/V" деп жазылады және "бестен бес" немесе "доминанттың доминанты" деп оқылады. Кез келген диатоникалық сатыдағы мажор немесе минор үш дыбыстық тобына кез келген екіншілік функция қолданылуы мүмкін; ерекше жағдайларда, екіншілік функция тіпті кішірейтілген үш дыбыстық тобына да қолданылуы мүмкін. Екіншілік хордтар барокко дәуірінде пайда бола бастады, ал классикалық дәуірде олар жиірек және еркін қолданылды, романтикалық дәуірде олардың қолданылуы одан да арта түсті. Композиторлар қазіргі классикалық музыкадағы дәстүрлі гармонияның ыдырауымен оларды сирек қолдана бастады, бірақ екіншілік доминанттар 20 ғасырдағы эстрада музыкасы мен джаздың негізгі құрауышы болып табылады.
A secondary chord is an analytical label for a specific harmonic device that is prevalent in the tonal idiom of Western music beginning in the common practice period: the use of diatonic functions for tonicization. Secondary chords are a type of altered or borrowed chord, chords that are not part of the music piece's key. They are the most common sort of altered chord in tonal music. Secondary chords are referred to by the function they have and the key or chord in which they function. Conventionally, they are written with the notation "function/key". Thus, the most common secondary chord, the dominant of the dominant, is written "V/V" and read as "five of five" or "the dominant of the dominant". The major or minor triad on any diatonic scale degree may have any secondary function applied to it; secondary functions may even be applied to diminished triads in some special circumstances. Secondary chords were not used until the Baroque period and are found more frequently and freely in the Classical period, even more so in the Romantic period. Composers began to use them less frequently with the breakdown of conventional harmony in modern classical music—but secondary dominants are a cornerstone of popular music and jazz in the 20th century.
Екінші реттік басымдық
Екіншілік доминанта (сонымен қатар қолданбалы доминанта, жасалма доминанта немесе қарыз доминантасы) – бұл мажорлық үштік немесе доминанталық жетінші аккорды, басқа масштабтық сатыға ажыратылу үшін құрылып, орналастырылған, ал доминантаның доминантасы (V/V немесе V of V деп жазылады) ең көп кездесетіні. Екіншілік доминантаның доминантасы болып табылатын аккорд уақытша тоникаланған аккорд деп аталады. Екіншілік доминанта, әдетте, бірақ әрқашан емес, тоникаланған аккордпен жалғасады. Фразадан ұзаққа созылатын тоникалаулар, әдетте, жаңа тональностьқа (немесе жаңа тоникаға) модуляция ретінде қарастырылады. Музыка теориясы бойынша Дэвид Бич пен Райан К. МакКлелландтың айтуынша, "екіншілік доминантаның мақсаты – диатоникалық прогрессиядағы аккордты баса көрсету". Аккордтың ажыратылуы функционалды болмаса да, екіншілік доминанта терминологиясы әдетте қолданылады. Мысалы, V/ii белгісі V/ii аккорды ii аккордымен алмаспаса да қолданылады.
Анықтама
Мажорлық шкалада жеті негізгі хорд бар, олар өсу ретімен римдік сандармен белгіленеді. Тоникалық триадалар мажор немесе минор болғандықтан, кішірейтілген хордтарды (мажордағы vii немесе минордағы ii) екінші доминантпен тоникаландырылған күйде кездестіруге болмайды. Жоғарыда айтылған принциптерге сәйкес, V7/IV, яғни C7 акорды, яғни F мажор шкаласындағы жетінші доминант акорды (C–E–G–B♭), тониканы білдірмейді, себебі оның құрамында B♭ бар, ол негізгі тоналдыққа кірмейді, өйткені Бетховеннің бірінші симфониясы До мажор тоналдығында жазылған. Акорды содан кейін табиғи IV (F мажор) күйінде шешіледі, ал келесі тақтада V7, яғни G7 (До мажор тоналдығындағы жетінші доминант акорды) ұсынылады. Хроматикалық медианттар, мысалы VI, ii-нің екінші доминанты (V/ii) болып табылады, ал III – vi-ның екінші доминанты (V/vi) болып табылады, олар контекст пен талдау арқылы екінші доминанттардан ажыратылады.
Тарих
XX ғасырға дейін Бах, Моцарт, Бетховен және Брамс музыкасында екінші доминант, оның шешілу акордымен бірге, модуляция деп есептелді. Бұл өзін-өзі қайшы көрсететін сипаттама болғандықтан, 1900 жылдардың басындағы Хьюго Риман сияқты теоретиктер (ол "Zwischendominante" – "аралық доминант" терминін қолданды, ол әлі де екінші доминантты атау үшін қолданылатын неміс тіліндегі стандартты термин) осы құбылысты жақсырақ сипаттауға тырысты. Уолтер Пистон алғаш рет "V7 of IV" талдауын "Гармониялық талдау принциптері" атты монографиясында пайдаланды. (Айта кетейік, Пистонның талдау белгісі әрқашан "of" сөзін қолданды, мысалы, "V7 of IV", емес, "V7/IV" сияқты сызықшаны қолданбады.) 1941 жылы жарық көрген "Гармония" кітабында Пистон "екінші дәрежелі доминант" терминін қолданды. Шамамен сол кезде (1946–1948 жж.), Арнольд Шенберг өзінің өлімінен кейін жарық көрген "Гармонияның құрылымдық функциялары" кітабында осы құбылысты сипаттау үшін "жасанды доминант" деген ұғымды енгізді. Уолтер Пистонның "Гармония" кітабының бесінші басылымында Моцарттың G мажордағы К. 283 фортепианолық сонатасының соңғы бөлімінен алынған үзінді екінші доминанттардың бір мысалы ретінде келтірілген. Бұл үзіндіде үш екінші дәрежелі доминант бар. Соңғы төрт аккорд бесіншіліктер тізбегін құрайды, ол стандартты доминант-тоникалық каденциямен аяқталады, бұл фразаны аяқтайды.
Джаз және халықтық музыкада
Джаз гармониясында екінші доминант – әлсіз үзілісте кездесетін кез келген доминантты жетінші аккорд, және ол таза бесінші интервалмен төмен қарай ажырасады. Сондықтан, акорд екінші доминант болып есептеледі, егер ол тоникадан басқа гармониялық элементтің доминанты ретінде жұмыс істесе және сол элементке қарай шешілсе. Бұл, терминнің дәстүрлі қолданылуынан сәл ерекшеленеді, онда екінші доминант міндетті түрде жетінші аккорд болуы керек емес, әлсіз үзілісте кездесуі немесе төмен қарай ажырасуы қажет те емес. Егер диатоникалық емес доминантты аккорд күшті үзілісте қолданылса, ол кеңейтілген доминант деп саналады. Егер ол төмен қарай ажыраспаса, ол қарыз аккорды болуы мүмкін. Екінші доминанттар джаз гармониясында бибоп блюсте және басқа блюз прогрессиясының түрленулерінде, сондай-ақ ауыстыру доминанттары мен айналымдарда қолданылады. "Бес Фут Екі, Көк Көздер" екінші доминанттардың тізбектерін ұсынады. "Sweet Georgia Brown" V/V/V–V/V–V–I аккордтарымен басталады.
Екіншілік субдоминант
Екіншілік субдоминант – тоникаланған аккордтың субдоминанты (IV). Мысалы, До мажорда субдоминантты аккорд – Фа мажор, ал IV аккордының IV аккорды – Си мажор.
Басқалар
Басқа екінші дәрежелі функциялар – екінші медианта, екінші субмедианта және екінші субтоника.